Εορτολόγιο 27 Μαρτίου: Μεγάλη γιορτή της Ορθοδοξίας σήμερα – Οι σπουδαίοι Άγιοι που γιορτάζουν – Σε ποιους λέμε «Χρόνια Πολλά»

Εορτολόγιο 27 Μαρτίου: Μεγάλη ημέρα για την Ορθοδοξία, με σημαντικούς Αγίους να τιμώνται σήμερα και τον Ακάθιστο Ύμνο να φέρνει τους πιστούς πιο κοντά στο πνεύμα της Μεγάλης Σαρακοστής. Δείτε ποιοι γιορτάζουν και τι σηματοδοτεί η σημερινή ημέρα για την Εκκλησία.

Σήμερα Πέμπτη, 27 Μαρτίου, σύμφωνα με το εορτολόγιο τιμάται η μνήμη των Αγίων Φιλητού, Λυδίας, Θεοπρέπιου και Μακεδόνα, της Αγίας Ματρώνας εν Θεσσαλονίκη, καθώς και των Ιερομαρτύρων εν Γοτθία. Την ίδια ημέρα, στις εκκλησίες ψάλλεται και ο Ακάθιστος Ύμνος.

Τα ονόματα που γιορτάζουν σήμερα είναι τα εξής:

• Φιλητός, Φιλήτα, Φιλήτη,
• Λυδία, Λήδα, Λύδα*,
• Μακεδόνιος, Μακεδόνας, Μακεδόνης,
• Μακεδών, Μακεδονία, Μακεδονούλα,
• Μακεδονίτσα, Ματρώνα, Ματρόνα*.

Οι Άγιοι Φιλητός και Λυδία

Στα χρόνια των διωγμών, γύρω στο 125 μ.Χ., επί αυτοκράτορα Αδριανού, ο Άγιος Φιλητός, η σύζυγός του Λυδία και τα δύο παιδιά τους συνελήφθησαν και κλήθηκαν να αρνηθούν τον Χριστό. Όμως, τόσο οι γονείς όσο και τα παιδιά έμειναν ακλόνητοι στην πίστη τους.

Επειδή οι διώκτες δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τη σοφία και τη σταθερότητα του Αγίου Φιλητού, τους παρέδωσαν στον δούκα Αμφιλόχιο της Σλαβονίας. Εκείνος διέταξε να κρεμάσουν τον Άγιο Φιλητό και την Αγία Λυδία πάνω σε ξύλο και να τους γδάρουν. Το μαρτύριο αυτό συγκλόνισε τον Κρονίδη, τον κομενταρήσιο, ο οποίος πίστεψε στον Χριστό και, μαζί με τους υπόλοιπους Αγίους, οδηγήθηκε στη φυλακή.

Το θαύμα που άλλαξε τα πάντα

Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ενώ οι Άγιοι προσεύχονταν και έψαλαν, εμφανίστηκαν Άγγελοι που τους ενίσχυσαν και τους έδωσαν θάρρος για τη συνέχεια του μαρτυρίου τους. Την επόμενη ημέρα οδηγήθηκαν ξανά μπροστά στον Αμφιλόχιο, ο οποίος έδωσε διαταγή να τους ρίξουν σε χάλκινο λέβητα που έκαιγε και ήταν γεμάτος λάδι και ρητίνη.

Μόλις όμως οι Άγιοι έκαναν το σημείο του Σταυρού, ο πυρωμένος λέβητας ψυχράνθηκε αμέσως. Βλέποντας αυτό το συγκλονιστικό σημείο, ο Αμφιλόχιος πίστεψε και ο ίδιος στον Χριστό και ρίχτηκε μέσα στον λέβητα λέγοντας: «Κύριε, βοήθησε με». Τότε ακούστηκε φωνή από τον ουρανό που είπε: «Άκουσα την δέησή σου, ανέβα προς Εμένα με χαρά».

Όταν ο βασιλιάς πληροφορήθηκε πως οι Άγιοι είχαν σωθεί σώοι και αβλαβείς, αποφάσισε να τους αφήσει ελεύθερους. Έτσι ολοκλήρωσαν τη ζωή τους μέσα στην προσευχή και την πίστη.

*Υπάρχουν και άλλες ημερομηνίες που γιορτάζει αυτό το όνομα.

Ακάθιστος Ύμνος σήμερα στις εκκλησίες

«Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια» θα ακουστεί σήμερα στις εκκλησίες, καθώς οι πιστοί θα συμμετάσχουν στην Ακολουθία του Ακάθιστου Ύμνου, μιας από τις πιο ξεχωριστές στιγμές της Μεγάλης Σαρακοστής.

Βρισκόμαστε ήδη στην πέμπτη εβδομάδα της Σαρακοστής και το Πάσχα 2026 πλησιάζει. Το απόγευμα της Παρασκευής 27 Μαρτίου, σε όλους τους ναούς της χώρας, θα ψαλεί ολόκληρος ο Ακάθιστος Ύμνος προς τιμήν της Παναγίας, με πλήθος πιστών να δίνει το παρών στις ενορίες του.

Πώς τελείται η ακολουθία του Ακάθιστου Ύμνου

Αρχικά τελείται το Μικρό Απόδειπνο μέχρι το «Ἄξιόν ἐστι…». Έπειτα ψάλλεται το τροπάριο « Ὅταν ὁ Ἀσώματος (ἀρχάγγελος Γαβριὴλ), πληροφορήθηκε αὐτὸ ποὺ μὲ τρόπο μυστηριώδη τοῦ παραγγέλθηκε (ἀπὸ τὸ Θεό), παρουσιάστηκε ἀμέσως στὴν οἰκία τοῦ Ἰωσήφ, λέγοντας σ᾿ αὐτὴν ποὺ δὲ γνώρισε γάμο (στὴ Θεοτόκο)· Αὐτὸς ποὺ μὲ τὴν κατάβασή Του (στὴ γῆ) χαμήλωσε τοὺς οὐρανούς, ἔρχεται νὰ χωρέσει ὁλόκληρος χωρὶς καμιὰ ἀλλοίωση μέσα σου. Αὐτὸν βλέποντάς Τον μὲς στὴν κοιλιά σου νὰ παίρνει τὴ μορφὴ δούλου (νὰ ταπεινώνεται καὶ νὰ γίνεται ἄνθρωπος) μὲ καταλαμβάνει ἔκσταση καὶ δέος καὶ σοῦ φωνάζω δυνατά· Χαῖρε Νύμφη ἀνύμφευτε.»

Στη συνέχεια ο ιερέας διαβάζει την πρώτη στάση των Χαιρετισμών (Α-Ζ). Ακολουθούν η Α’ και η Γ’ ωδή του Κανόνα και το «Τῇ ὑπερμάχῳ…». Έπειτα διαβάζεται η δεύτερη στάση (Η-Μ), ψάλλονται η Δ’, Ε’ και ΣΤ’ ωδή του Κανόνα και ξανά το «Τῇ ὑπερμάχῳ…». Κατόπιν έρχεται η τρίτη στάση (Ν-Σ), οι υπόλοιπες ωδές του Κανόνα, δηλαδή Ζ’, Η’ και Θ’, και ξανά το ίδιο τροπάριο. Η ακολουθία ολοκληρώνεται με την τέταρτη και τελευταία στάση των Χαιρετισμών (Τ-Ω και Α), το Τρισάγιο και τα υπόλοιπα μέρη του Αποδείπνου. Πριν από το «Δι’ ευχών…» ψάλλεται το «Τὴν ὡραιότητα τῆς παρθενίας σου…».

Η Ακολουθία του Ακάθιστου Ύμνου στηρίζεται κυρίως στον ίδιο τον Ύμνο και στον Κανόνα του, ενώ πλαισιώνεται από ψαλμούς, απολυτίκια και ευχές. Με τον όρο Ακάθιστος Ύμνος έχει επικρατήσει να εννοούμε το Κοντάκιο που ψάλλεται προς τιμήν της Θεοτόκου: τμηματικά τις τέσσερις πρώτες Παρασκευές της Μεγάλης Σαρακοστής και ολόκληρο την πέμπτη εβδομάδα.

Στους 72 στίχους του Ύμνου υπάρχουν 144 χαιρετισμοί προς την Παναγία, όπως: «Χαίρε, της εκκλησίας ο ασάλευτος Πύργος, Χαίρε, της βασιλείας το απόρθητον τείχος, Χαίρε δι ης εγείρονται τρόπαια, Χαίρε, δι ης εχθροί καταπίπτουσι…». Από τη λέξη «Χαίρε» προέρχεται και η ονομασία «Χαιρετισμοί».

Οι δύο βασικές ενότητες του Ύμνου

Ο Ύμνος χωρίζεται σε δύο μεγάλες ενότητες:

Α) Α-Μ, που αποτελεί το ιστορικό τμήμα και περιλαμβάνει γεγονότα όπως ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, η σύλληψη του Χριστού, η επίσκεψη στην Ελισάβετ, η ανησυχία του Ιωσήφ, η προσκύνηση των ποιμένων και των Μάγων, η φυγή στην Αίγυπτο και η Υπαπαντή.

Β) Ν-Ω, που αποτελεί το δογματικό και θεολογικό τμήμα, με αναφορές στην άσπορη σύλληψη, στη θεότητα και την ανθρωπότητα του Χριστού, στη σωτηρία του ανθρώπου μέσω της θυσίας του Ιησού και στη θεομητορική αξία της Θεοτόκου.

Βέβαια, και στις δύο ενότητες υπάρχουν στοιχεία που συνδέονται και με την άλλη πλευρά του ύμνου.

Πηγές του Ακάθιστου Ύμνου θεωρούνται η Αγία Γραφή και οι Πατέρες της Εκκλησίας. Η ονομασία του συνδέεται με το ότι ο λαός έψαλε τον ύμνο όρθιος, όπως αναφέρει και το Συναξάριο: «ὀρθοστάδην τότε πᾶς ὁ λαὸς κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην τὸν ὕμνον τῇ τοῦ Λόγου Μητρὶ ἔμελψαν…».

Γιατί λέγεται Ακάθιστος Ύμνος

Ακάθιστος ύμνος ονομάζεται γενικά κάθε ορθόδοξος ύμνος που ψάλλεται με τους πιστούς όρθιους. Ωστόσο, στην πράξη ο όρος έχει ταυτιστεί με το γνωστό Κοντάκιο προς τιμήν της Θεοτόκου, το οποίο ψάλλεται τις πέντε πρώτες Παρασκευές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής: τμηματικά τις τέσσερις πρώτες και ολόκληρο την πέμπτη.

Πρόκειται για έναν ύμνο που αποτελείται από προοίμιο και 24 οίκους, σε ελληνική αλφαβητική ακροστιχίδα από το Α έως το Ω, αφού κάθε οίκος ξεκινά με το αντίστοιχο γράμμα της αλφαβήτου.

Ο συγγραφέας Στρατής Μυριβήλης είχε χαρακτηρίσει το «Τη Υπερμάχω» ως Εθνικό Ύμνο. Οι Χαιρετισμοί προς την Παναγία αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα υμνογραφικά κείμενα της βυζαντινής εποχής και συνδέθηκαν βαθιά όχι μόνο με τη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας, αλλά και με την πορεία του Ελληνισμού, που έβλεπε στην Υπεραγία Θεοτόκο τη «Υπέρμαχο στρατηγό», τη σκέπη και την προστασία του.

Η ιστορία πίσω από τον Ακάθιστο Ύμνο

Το 626 μ.Χ., ενώ ο αυτοκράτορας Ηράκλειος βρισκόταν σε εκστρατεία εναντίον των Περσών, η Κωνσταντινούπολη βρέθηκε ξαφνικά αντιμέτωπη με την πολιορκία των Αβάρων. Γνωρίζοντας ότι ο στρατός απουσίαζε, οι εχθροί απέρριψαν κάθε πρόταση ανακωχής και στις 6 Αυγούστου κατέλαβαν την περιοχή της Παναγίας των Βλαχερνών.

Σε συνεργασία με τους Πέρσες, τη νύχτα της 7ης προς 8η Αυγούστου ετοιμάζονταν για την τελική επίθεση. Την ίδια ώρα, ο Πατριάρχης Σέργιος περιέτρεχε τα τείχη της Πόλης κρατώντας την εικόνα της Παναγίας των Βλαχερνών, ενθαρρύνοντας τον λαό να κρατήσει γερά.

Τη νύχτα εκείνη ξέσπασε σφοδρός ανεμοστρόβιλος, που αποδόθηκε σε θεϊκή βοήθεια, προκάλεσε τρικυμία και κατέστρεψε τον εχθρικό στόλο. Παράλληλα, η αντεπίθεση των αμυνόμενων έφερε βαριές απώλειες στους Αβάρους και τους Πέρσες, που τελικά αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν.

Την 8η Αυγούστου η Κωνσταντινούπολη είχε σωθεί από τη μεγαλύτερη έως τότε απειλή της. Ο λαός, θέλοντας να πανηγυρίσει τη σωτηρία του, που απέδιδε στη βοήθεια της Θεοτόκου, συγκεντρώθηκε στον Ναό της Παναγίας των Βλαχερνών. Εκεί, κατά την παράδοση, έψαλε όρθιος τον ύμνο που από τότε έμεινε γνωστός ως «Ακάθιστος Ύμνος», προσφέροντας τα «νικητήρια» και την ευγνωμοσύνη του «τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ».

Το μυστήριο της σύνθεσής του

Η επικρατέστερη άποψη αναφέρει πως δεν ήταν δυνατόν ο Ύμνος να γράφτηκε μέσα σε μία μόνο νύχτα. Πιθανότατα είχε ήδη συντεθεί νωρίτερα και ψαλλόταν στον συγκεκριμένο ναό κατά την αγρυπνία της 15ης Αυγούστου. Εκείνη τη νύχτα, όμως, ψάλθηκε όρθιοι όλοι οι πιστοί και το παλαιότερο προοίμιο αντικαταστάθηκε από το γνωστό «Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια», που του έδωσε πιο δοξολογικό χαρακτήρα.

Σύμφωνα με άλλες πηγές, ο Ακάθιστος Ύμνος συνδέεται και με μεταγενέστερες σωτηρίες της Κωνσταντινούπολης, όπως επί Κωνσταντίνου του Πωγωνάτου το 673, Λέοντος του Ισαύρου το 717-718 και Μιχαήλ Γ’ το 860. Οι ιστορικές συνθήκες της εποχής, όπως και οι αναταράξεις της εικονομαχίας, κάνουν δύσκολη τη βεβαιότητα γύρω από το ακριβές ιστορικό πλαίσιο της δημιουργίας του.

Πάντως, παραμένει αδιαμφισβήτητο ότι ο Ύμνος ψαλλόταν ως ευχαριστήρια ωδή προς την Υπέρμαχο Στρατηγό του Βυζαντινού κράτους. Παρ’ όλα αυτά, το ερώτημα για το ποιος, πότε και γιατί συνέθεσε το Κοντάκιο του Ακάθιστου Ύμνου παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα και δυσκολότερα φιλολογικά ζητήματα. Ο Ύμνος διασώζεται ανώνυμος στη χειρόγραφη παράδοση, ενώ αρκετοί μελετητές τον αποδίδουν στον μεγάλο υμνογράφο του 6ου αιώνα, Ρωμανό τον Μελωδό.