Ποιο ισχυρό παυσίπονο κρύβει τον μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου; – Τι έδειξε μεγάλη επιστημονική έρευνα

Νέα επιστημονική έρευνα βάζει στο μικροσκόπιο τα ισχυρά παυσίπονα οπιοειδούς τύπου και δείχνει ποιο από αυτά συνδέεται με τον μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρών, ακόμη και θανατηφόρων, επιπλοκών.

Μεγάλη έρευνα συγκρίνει τα οπιοειδή

Νέα επιστημονική μελέτη φέρνει ξανά στο προσκήνιο τους κινδύνους που μπορεί να κρύβουν ορισμένα ισχυρά παυσίπονα οπιοειδούς τύπου, ειδικά όταν χορηγούνται σε ευάλωτους ασθενείς ή σε υψηλότερες δόσεις.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, η φαιντανύλη είναι το φάρμακο που φαίνεται να συνδέεται περισσότερο με θανατηφόρες επιπλοκές από υπερβολική δόση, κυρίως λόγω της στενής σχέσης της με την αναπνευστική καταστολή.

Τι έδειξε η μεγάλη έρευνα

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Medicine. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι η φαιντανύλη παρουσιάζει την ισχυρότερη συσχέτιση με την αναπνευστική καταστολή, μια ιδιαίτερα σοβαρή επιπλοκή κατά την οποία η αναπνοή γίνεται πολύ αργή ή επιφανειακή.

Η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνη πτώση των επιπέδων οξυγόνου στο αίμα και σε συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα στον οργανισμό. Πρόκειται για τον βασικό μηχανισμό που βρίσκεται πίσω από πολλούς θανάτους που σχετίζονται με υπερβολική χρήση οπιοειδών.

Τα οπιοειδή χρησιμοποιούνται ευρέως για την αντιμετώπιση έντονου πόνου, όπως μετά από χειρουργικές επεμβάσεις, σοβαρούς τραυματισμούς ή σε ασθενείς με καρκίνο. Στην ίδια κατηγορία ανήκουν, μεταξύ άλλων, η μορφίνη, η κωδεΐνη, η τραμαδόλη, η οξυκωδόνη και η φαιντανύλη.

Τα συγκεκριμένα φάρμακα δρουν στον εγκέφαλο και επηρεάζουν τα κέντρα που ρυθμίζουν την αναπνοή, γεγονός που εξηγεί γιατί η λανθασμένη χρήση ή οι υψηλές δόσεις τους μπορεί να γίνουν επικίνδυνες.

Πώς έγινε η μελέτη

Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε ηλεκτρονικά ιατρικά αρχεία 32.909 ενηλίκων που νοσηλεύτηκαν σε νοσοκομεία της βορειοδυτικής Αγγλίας και λάμβαναν θεραπεία με οπιοειδή.

Οι επιστήμονες εξέτασαν βασικούς δείκτες, όπως τον ρυθμό της αναπνοής, τα επίπεδα οξυγόνου στο αίμα, αλλά και τη χορήγηση ναλοξόνης. Η ναλοξόνη είναι το φάρμακο που χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις υπερδοσολογίας από οπιοειδή, καθώς μπορεί να αναστρέψει τις επικίνδυνες επιδράσεις τους.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ασθενείς που λάμβαναν φαιντανύλη είχαν περίπου τριπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν σοβαρή αναπνευστική καταστολή σε σχέση με όσους έπαιρναν κωδεΐνη. Ο κίνδυνος ήταν επίσης κατά 85% υψηλότερος σε σύγκριση με τους ασθενείς που λάμβαναν μορφίνη.

Πότε αυξάνεται περισσότερο ο κίνδυνος

Η μελέτη έδειξε ακόμη ότι η ταυτόχρονη χορήγηση περισσότερων από ένα οπιοειδών σχεδόν τριπλασίαζε τον κίνδυνο εμφάνισης της σοβαρής επιπλοκής.

Αυξημένο κίνδυνο εμφάνιζαν και οι ασθενείς που λάμβαναν οξυκωδόνη ή μορφίνη, σε σύγκριση με όσους έπαιρναν κωδεΐνη. Αυτό δείχνει ότι οι κίνδυνοι δεν είναι ίδιοι για όλα τα φάρμακα της ίδιας κατηγορίας και ότι η επιλογή του οπιοειδούς έχει ιδιαίτερη σημασία.

Ιδιαίτερα ευάλωτοι φάνηκαν οι ασθενείς με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, γνωστή ως ΧΑΠ. Στους ασθενείς αυτούς, η φαιντανύλη συνδέθηκε με περίπου τετραπλάσιο κίνδυνο αναπνευστικής καταστολής σε σχέση με την κωδεΐνη.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι όσο αυξάνεται η δόση των οπιοειδών, τόσο μεγαλώνει και ο κίνδυνος, ακόμη και όταν πρόκειται για μέτριες δόσεις. Αυτό σημαίνει ότι η προσεκτική χορήγηση και η στενή παρακολούθηση των ασθενών είναι απαραίτητες.

Ο ρόλος άλλων φαρμάκων

Η έρευνα έδειξε επίσης ότι ο κίνδυνος μπορεί να ενισχυθεί όταν τα οπιοειδή χορηγούνται μαζί με γκαμπαπεντινοειδή, όπως η γκαμπαπεντίνη και η πρεγκαμπαλίνη.

Τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται συχνά για την αντιμετώπιση του νευροπαθητικού πόνου και της επιληψίας. Ωστόσο, όταν συνδυάζονται με οπιοειδή, μπορεί να αυξήσουν περαιτέρω την πιθανότητα αναπνευστικής καταστολής, ειδικά σε ασθενείς που έχουν ήδη επιβαρυμένη υγεία.

Η επικεφαλής της μελέτης, δρ Μέγκνα Τζάνι, ανώτερη κλινική λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, τόνισε ότι «Τα οπιοειδή εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά φάρμακα για την αντιμετώπιση του σοβαρού οξέος πόνου».

Παράλληλα, υπογράμμισε πως «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι οι κίνδυνοι δεν είναι ίδιοι για όλα τα οπιοειδή ή για όλες τις δόσεις».

Αυξάνεται η ανησυχία για τα οπιοειδή

Η μελέτη δημοσιεύεται σε μια περίοδο κατά την οποία εντείνονται οι ανησυχίες για την αυξανόμενη χρήση και εξάρτηση από τα οπιοειδή στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι συνταγογραφήσεις τέτοιων φαρμάκων έχουν διπλασιαστεί τα τελευταία 25 χρόνια. Σήμερα, περίπου 3,3 εκατομμύρια ενήλικες λαμβάνουν οπιοειδή για την αντιμετώπιση σοβαρών παθήσεων ή έντονου πόνου.

Τα ευρήματα της νέας μελέτης δεν αμφισβητούν τη χρησιμότητα των οπιοειδών σε περιπτώσεις όπου είναι πραγματικά απαραίτητα, αλλά αναδεικνύουν την ανάγκη για προσεκτική επιλογή φαρμάκου, σωστή δόση και αυξημένη επαγρύπνηση, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ασθενείς υψηλού κινδύνου.