Μπορώ να κοινωνήσω το βράδυ Της Ανάστασης, χωρίς νηστεία και εξομολόγηση;

Μέσα στη χαρά της Ανάστασης, πολλοί αναρωτιούνται αν μπορούν να προσέλθουν στη Θεία Κοινωνία χωρίς την απαραίτητη προετοιμασία. Η απάντηση, όπως δείχνει και η ερμηνεία του Κατηχητικού λόγου του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, δεν είναι τόσο απλή όσο συχνά νομίζεται.

Τι πραγματικά λέει ο Κατηχητικός λόγος

Ας δούμε την ερμηνεία του:

Εἴ τις εὐσεβής καί φιλόθεος, ἀπολαυέτω τῆς καλῆς ταύτης καί λαμπρᾶς πανηγύρεως.

Όποιος είναι ευσεβής και αγαπά αληθινά τον Θεό, με όλη του την ψυχή, την καρδιά, τη δύναμη και τη διάνοια, όπως απαιτεί η αληθινή αγάπη, ας χαρεί αυτή τη λαμπρή και πανευφρόσυνη εορτή του Πάσχα.

Εἴ τις δοῦλος εὐγνώμων, εἰσελθέτω χαίρων εἰς τήν χαράν τοῦ Κυρίου.

Όποιος είναι δούλος πιστός, όποιος χριστιανός έχει επίγνωση της αμαρτωλότητάς του και διαθέτει καλή προαίρεση, ας μπει με χαρά στη χαρά του Κυρίου, στη χαρά αυτού του θεϊκού Δείπνου που προσφέρει ο αναστημένος Χριστός.

Εἴ τις ἔκαμε νηστεύων, ἀπολαυέτω νῦν τό δηνάριον.

Όποιος αγωνίστηκε με τη νηστεία, και καλά έκανε, ας λάβει τώρα τον μισθό του. Και αυτός ο μισθός δεν είναι άλλος από το ουράνιο Μυστικό Δείπνο, τη θεία και ιερή Κοινωνία.

Εἴ τις ἀπό τῆς πρώτης ὥρας εἰργάσατο, δεχέσθω σήμερον τό δίκαιον ὄφλημα.

Πρώτη ώρα, σύμφωνα με τη βυζαντινή μέτρηση, είναι η έκτη πρωινή. Όποιος λοιπόν από νωρίς, δηλαδή από την αρχή της ζωής του, υπηρέτησε τον Κύριο ως πιστός δούλος Του, ας λάβει σήμερα τη δίκαιη ανταμοιβή που του ανήκει.

Εἴ τις μετά τήν τρίτην ἧλθεν, εὐχαρίστως ἑορτασάτω.

Όποιος ήρθε στην πίστη και στη μετάνοια αργότερα, δηλαδή στη νεανική του ηλικία, ας γιορτάσει κι αυτός με ευγνωμοσύνη και προθυμία αυτή τη μεγάλη σωτήρια εορτή της Αναστάσεως.

Εἴ τις μετά τήν ἕκτην ἔφθασε, μηδέν ἀμφιβαλλέτω· καί γάρ οὐδέν ζημιοῦται.

Όποιος προσήλθε στην πίστη πιο ώριμος πια, στα σαράντα ή στα πενήντα του, ας μην αμφιβάλλει καθόλου. Ο Χριστός θα τον δεχθεί. Και αφού τον δεχθεί, όχι μόνο δεν θα τιμωρηθεί, αλλά θα λάβει και την ευλογία Του.

Εἰ τις ὑστέρησεν εἰς τήν ἐνάτην, προσελθέτω μηδέν ἐνδοιάζων.

Όποιος άργησε ακόμη περισσότερο και πλησίασε τον Χριστό στα γηρατειά του, ας έρθει χωρίς δισταγμό. Και αυτός θα αμειφθεί. Και αυτός θα μετάσχει στην πλούσια τράπεζα που δίνεται δωρεάν. Θα μετάσχει τόσο στην επίγεια τράπεζα του Μυστικού Δείπνου όσο και στη Βασιλεία των Ουρανών. Γι’ αυτό πρέπει να επιμένουμε, όπως έκαναν οι παλαιοί ευσεβείς πατέρες και μητέρες μας, ώστε οι ηλικιωμένοι άνθρωποί μας να μετανοούν. Να τους το λέμε καθαρά: έρχεται, μαμά, μπαμπά, παππού, γιαγιά, ο θάνατος, είναι καιρός, μπορείς και τώρα να μετανοήσεις, να εξομολογηθείς, να κοινωνήσεις.

Και «Εἴ τις», λέει, «εἰς μόνην ἔφθασε τήν ἐνδεκάτην, μή φοβηθῆ» και αυτός «τήν βραδύτητα».

Όποιος πλησίασε στην πίστη την τελευταία σχεδόν ώρα της ζωής του, ας μη φοβηθεί μήπως δεν τον δεχθεί ο Θεός εξαιτίας της καθυστέρησής του. Θα τον δεχθεί. Έχουμε δει ανθρώπους λίγο πριν το τέλος τους να κοινωνούν και, με πλήρη συναίσθηση, να χύνουν σιωπηλά δάκρυα μετανοίας. Αυτά τα δάκρυα τα δέχεται ο Θεός. Τα σφουγγίζουν, θα λέγαμε, οι άγιοι Άγγελοι και τα προσφέρουν στον Πανάγιο Θεό, που είναι γεμάτος οίκτο, αγάπη και καλοσύνη που δεν χωρά ανθρώπινος νους.

Η αγάπη του Θεού δεν ακυρώνει τη μετάνοια

Φιλόστοργος γάρ ὤν ὁ Δεσπότης, δέχεται τόν ἔσχατον, καθάπερ καί τόν πρῶτον. Ἀναπαύει τόν τῆς ἑνδεκάτης, ὡς τόν ἐργασάμενον ἀπό τῆς πρώτης.

Ο Κύριος, επειδή είναι γεμάτος στοργή, δέχεται τον τελευταίο όπως και τον πρώτο. Αναπαύει εκείνον που ήρθε στο τέλος, όπως και εκείνον που αγωνίστηκε από την αρχή. Θυμηθείτε την παραβολή με τους εργάτες του αμπελώνα. Άλλους τους κάλεσε από το πρωί, άλλους αργότερα, στην τρίτη, στην έκτη, στην ενάτη, στην ενδεκάτη ώρα. Ο πρώτος νόμιζε ότι, επειδή σήκωσε όλο το βάρος και τον καύσωνα της ημέρας, θα πάρει περισσότερα από εκείνον που ήρθε στο τέλος. Όμως όχι. Ο Παράδεισος προσφέρεται σε όλους. Ο ληστής είπε, «μνήσθητί μου Κύριε όταν έλθεις εν τη Βασιλεία σου», με πλήρη συναίσθηση, με αληθινή μετάνοια, με ομολογία της θεότητας του Κυρίου Ιησού Χριστού, και μάλιστα επέπληξε και τον άλλο. Έτσι έγινε ο πρώτος πολίτης της Βασιλείας των Ουρανών. Ένας εγκληματίας, ένας φονιάς, ένας άνθρωπος βυθισμένος στην αμαρτία μπήκε πρώτος στον Παράδεισο. Αρκεί να υπάρχει μετάνοια. Ο Θεός λοιπόν χαρίζει ανάπαυση και σ’ εκείνον που ήρθε στα τέλη της ζωής του και σ’ εκείνον που Τον υπηρέτησε από παιδί.

Καί τόν ὕστερον ἐλεεῖ καί τόν πρῶτον θεραπεύει. Κἀκείνω δίδωσι καί τούτω χαρίζεται.

Και εκείνον που ήρθε τελευταίος τον ελεεί, αλλά και εκείνον που ήρθε πρώτος τον φροντίζει, τον τιμά, τον στεφανώνει. Και στον έναν δίνει, και στον άλλον χαρίζει τα ίδια αγαθά. Ένας είναι ο Παράδεισος για όλους.

Καί τά ἔργα δέχεται καί τήν γνώμην ἀσπάζεται. Καί τήν πρᾶξιν τιμᾶ καί τήν πρόθεσιν ἐπαινεῖ.

Ο Θεός δέχεται τα έργα της αρετής, αλλά βλέπει και τη διάθεση του ανθρώπου. Τιμά την πράξη, όμως επαινεί και την πρόθεση. Βλέπει την ειλικρινή επιθυμία για μετάνοια, για επιστροφή, για αλλαγή ζωής. Και φωτίζει τον άνθρωπο, ώστε αυτή η καλή προαίρεση να γίνει πράξη, έστω και την τελευταία στιγμή, για να σωθεί.

Οὐκοῦν εἰσέλθετε πάντες εἰς τήν χαράν τοῦ Κυρίου ἡμῶν· και πρῶτοι καί δεύτεροι, τόν μισθόν ἀπολαύετε.

Γι’ αυτό όλοι να μπείτε στη χαρά του Κυρίου. Και όσοι ήρθατε από νωρίς, από νέοι ή ακόμη από παιδιά, αλλά και όσοι πλησιάσατε αργότερα, στα γεράματα, όλοι να λάβετε τον μισθό σας.

Τι σημαίνει το “νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες”

Πλούσιοι κάι πένητες, μετ’ ἀλλήλων χορεύσατε. Ἐγκρατεῖς καί ράθυμοι, τήν ἡμέραν τιμήσατε. Νηστεύσαντες καί μή νηστεύσαντες, εὐφράνθητε σήμερον.

Ας δούμε λίγο πιο προσεκτικά αυτό το σημείο. Λέει ότι και οι πλούσιοι και οι φτωχοί ας χαρούν μαζί για την ίδια μεγάλη χαρά, την Ανάσταση του Κυρίου. Όσοι αγωνίστηκαν, πολέμησαν τα πάθη τους και τα μετέβαλαν σε αρετές, αλλά και όσοι στάθηκαν πιο αμελείς πνευματικά, σήμερα καλούνται να τιμήσουν την ημέρα της Αναστάσεως. Γιατί αν την τιμήσεις σωστά, αυτή η τιμή μπορεί να γίνει αρχή πνευματικής εργασίας και σωτηρίας.

Και όσοι μπόρεσαν να κρατήσουν τη νηστεία όσο μπορούσαν, αλλά και όσοι δεν τα κατάφεραν εξαιτίας ασθενείας, αδυναμίας, γηρατειών ή άλλων πραγματικών δυσκολιών, όλοι καλούνται να χαρούν σήμερα. Όχι όμως με την έννοια της αδιαφορίας ή της κατάργησης της νηστείας. Δεν σημαίνει να τρώει κανείς χωρίς μέτρο ως τη Μεγάλη Παρασκευή, να μην κάνει κανέναν αγώνα και έπειτα να θεωρεί ότι όλα είναι τα ίδια το Μεγάλο Σάββατο. Εδώ ο λόγος μιλά και για τη συνειδητή νηστεία. Και αυτό χρειάζεται προσοχή.

Ἡ τράπεζα γέμει, τρυφήσατε πάντες.

Η τράπεζα είναι γεμάτη από τα τίμια Δώρα. «Πίετε εξ αυτού πάντες», διακηρύσσει η Εκκλησία. Όλοι, λοιπόν, να ετοιμαζόμαστε για να κοινωνούμε τα Άχραντα Μυστήρια.

Ὁ μόσχος πολύς, μηδείς ἐξέλθη πεινῶν.

Ο ίδιος ο Χριστός, που θυσιάστηκε για τις αμαρτίες μας, είναι ο μόσχος, ο αμνός του Θεού, το εσφαγμένο αρνίο. Είναι αληθινός άνθρωπος, αλλά και ανεξάντλητη πηγή ζωής. Κανείς λοιπόν δεν πρέπει να φεύγει από τον ναό πεινασμένος, χωρίς να χορταίνει από το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου. Να χορταίνει όμως αληθινά, εσωτερικά, πνευματικά. Να το αισθάνεται αυτό μόλις κοινωνήσει, και βγαίνοντας έξω αυτή την πληρότητα να μπορεί να τη μεταδώσει και στους άλλους. Αν δεν μπορεί να τη βγάλει με λόγια, ας τη φανερώσει με τη στάση του, με τη συμπεριφορά του, με το χαμόγελό του, με τον τρόπο του, με ό,τι έχει και ό,τι μπορεί.

Πάντες ἀπολαύσατε τοῦ συμποσίου τῆς πίστεως. Πάντες ἀπολαύσατε τοῦ πλούτου τῆς χρηστότητος.

Όλοι λοιπόν να χαρείτε το πνευματικό αυτό συμπόσιο της πίστεως, που γίνεται για τους ορθοδόξους χριστιανούς. Και όλοι να απολαύσετε τον πλούτο της αγαθότητας του Θεού.

Η Ανάσταση φέρνει συγχώρεση και ελπίδα

Μηδείς θρηνείτω πενίαν· ἐφάνη γάρ ἡ κοινή βασιλεία.

Κανείς να μην θρηνεί για τη φτώχεια του, κυρίως για την πνευματική του φτώχεια. Γιατί με την Ανάσταση του Χριστού φανερώθηκε η κοινή Βασιλεία, η οποία προσφέρεται σε όλους. Αυτό μας διδάσκει και ο άγιος Φιλόθεος. Άρα, ακόμη και μέσα στη φτώχεια μας, με τον Χριστό γινόμαστε πλούσιοι. Και θα γίνουμε πάμπλουτοι στη Βασιλεία των Ουρανών, αφού θα είμαστε κληρονόμοι Θεού και συγκληρονόμοι του Ιησού Χριστού.

Μηδείς ὀδυρέσθω πταίσματα· συγγνώμην γάρ ἐκ τοῦ τάφου ἀνέτειλε.

Κανείς να μην απελπίζεται για τα σφάλματά του, για τις μικρές ή μεγάλες αμαρτίες του. Από τον τάφο ανέτειλε η συγγνώμη. Η συγγνώμη δίνεται μέσα στο πετραχήλι του πνευματικού. Και ο τάφος είναι εδώ, η Αγία Τράπεζα. Από εκεί ανατέλλει η συγχώρεση: «λελυμένος και συγκεχωρημένος, και εν τω νυν αιώνι και εν τω μέλλοντι». Άρα όλοι πρέπει να σκύψουμε το κεφάλι μας με ταπείνωση, για να γευθούμε «εν αισθήσει ζωής» ότι «εκ του τάφου η συγγνώμη ανέτειλε».

Μηδείς φοβείσθω θάνατον· ἠλευθέρωσε γάρ ἡμᾶς ὁ τοῦ Σωτῆρος θάνατος.

Ποιος έχει λόγο πλέον να φοβάται τον θάνατο; Η Αγία Γραφή λέει πως ο έσχατος εχθρός είναι ο θάνατος. Όμως η Ανάσταση τον καταργεί και θα τον καταργήσει και για εμάς. Με την πίστη στον Χριστό δεν τον φοβόμαστε πια όπως πριν, αλλά τον περιμένουμε με ελπίδα. «Εμοί το ζειν Χριστός και το αποθανείν κέρδος», λέει ο απόστολος Παύλος. Κι όμως, εμείς συχνά φοβόμαστε. Γιατί; Επειδή είμαστε αμαρτωλοί. Επειδή πολλές φορές, όταν πηγαίνουμε στον πνευματικό, δεν ξέρουμε να εξομολογούμαστε σωστά. Αντί να δούμε τα δικά μας λάθη, λέμε ότι φταίει η πεθερά, η νύφη, ο γείτονας, ο ένας, ο άλλος, όλοι εκτός από εμάς. Όμως είμαστε αμαρτωλοί. Και μέχρι την τελευταία στιγμή που η ψυχή θα φεύγει από το σώμα, αμαρτωλοί θα είμαστε και έλεος θα ζητούμε. “Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με”, χωρίς όμως φόβο για τον θάνατο.

Η νίκη του Χριστού πάνω στον Άδη

Ἔσβεσεν αὐτόν, ὑπ’ αὐτοῦ κατεχόμενος. Ἐσκύλευσε τόν Ἅδην ὁ κατελθών εἰς τόν Ἅδην.

Ο Κύριος που κατέβηκε στον Άδη τον νίκησε. Του αφαίρεσε τα λάφυρα, του πήρε κάθε εξουσία.

Ἐπίκρανεν αὐτόν, γευσάμενον τῆς σαρκός αὐτοῦ.

Ο Χριστός πίκρανε τον Άδη, όταν εκείνος γεύτηκε τη θεανθρώπινη σάρκα Του. Αυτό ακριβώς είχε προαναγγείλει παλαιότερα ο προφήτης Ησαΐας:

«Ὁ Ἅδης, φησίν, ἐπικράνθη, συναντήσας σοι κάτω».

Ο Άδης πικράθηκε όταν σε συνάντησε, Χριστέ, στα σκοτεινά βασίλειά του.

Ἐπικράνθη˙ καί γάρ κατηργήθη. Πικράθηκε διότι καταργήθηκε,
Ἐπικράνθη˙ καί γάρ ἐνεπαίχθη. Πικράθηκε διότι περιγελάστηκε.
Ἐπικράνθη˙ καί γάρ ἐνεκρώθη. Πικράθηκε διότι νεκρώθηκε, θανατώθηκε.
Ἐπικράνθη˙ καί γάρ καθηρέθη. Πικράθηκε διότι έχασε την εξουσία του.
Ἐπικράνθη˙ καί γάρ ἐδεσμεύθη. Πικράθηκε διότι ο ίδιος έγινε πλέον δεσμώτης.

Ἔλαβε σῶμα καί Θεῶ περιέτυχεν.

Έλαβε σώμα, δηλαδή συνάντησε τη σαρκωμένη παρουσία του Χριστού, αλλά βρέθηκε μπροστά στον ίδιο τον Θεό. Γιατί ο Χριστός δεν είναι ένας απλός άνθρωπος, αλλά ο ενανθρωπήσας Θεός, ο Θεάνθρωπος Κύριος.

Ἔλαβε γῆν καί συνήντησεν οὐρανῶ.

Πήρε γη, πήρε δηλαδή σώμα ανθρώπινο, αλλά συνάντησε τον ουρανό, τον εξ ουρανού Θεό.

Ἐλαβεν ὅπερ ἔβλεπεν καί πέπτωκεν, ὁθεν οὐκ ἔβλεπε.

Πήρε εκείνο που έβλεπε, τη σάρκα, αλλά έπεσε εξαιτίας εκείνου που δεν έβλεπε, δηλαδή της θεότητας.

Ποῦ σου, θάνατε, τό κέντρον; Πού σου, Ἅδη, τό νίκος;

Πού είναι τώρα, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, Άδη, η νίκη σου;

Ἀνέστη Χριστός, καί σὺ καταβέβλησαι. Αναστήθηκε ο Χριστός και εσύ νικήθηκες.

Ἀνέστη Χριστός καί πεπτώκασι δαίμονες.

Αναστήθηκε ο Χριστός και οι δαίμονες, που νόμισαν ότι θριάμβευσαν με την πτώση των Πρωτοπλάστων και που νομίζουν πως θριαμβεύουν κάθε φορά που ο άνθρωπος πέφτει στην αμαρτία, νικιούνται από την Ανάσταση του Κυρίου. Και μάλιστα στις μέρες μας, όπου κυριαρχούν τόσες βαριές και θανατηφόρες αμαρτίες, εκείνοι νομίζουν ότι επικρατούν. Κι όμως, μπροστά στην Ανάσταση, συντρίβονται.

Ἀνέστη Χριστός καί χαίρουσιν ἄγγελοι. Αναστήθηκε ο Χριστός και χαίρονται οι Άγγελοι.
Ἀνέστη Χριστός, καί ζωή πολιτεύεται. Αναστήθηκε ο Χριστός και η ζωή βασιλεύει.
Ἀνέστη Χριστός καί νεκρός οὐδείς ἐπί μνήματος. Αναστήθηκε ο Χριστός και κανείς δεν θα μείνει αιώνια στο μνήμα, γιατί όλοι θα αναστηθούν κατά τη Δευτέρα Παρουσία.

Χριστός γάρ ἐγερθείς ἐκ νεκρῶν ἀπαρχή τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο. Γιατί με την Ανάστασή Του ο Χριστός έγινε η απαρχή της αναστάσεως όλων των κεκοιμημένων.

Αὐτῶ ἡ δόξα καί τό κράτος εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Σ’ Αυτόν ανήκει η δόξα και η εξουσία στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Η απάντηση στο ερώτημα

Ύστερα από αυτή την ερμηνεία του Κατηχητικού λόγου του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, γίνεται φανερό πως η πρόσκληση της Εκκλησίας είναι καθολική, αλλά δεν είναι επιπόλαιη. Η αγάπη του Θεού είναι ανοιχτή για όλους, όμως η Θεία Κοινωνία δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι πρόχειρο ή αυτονόητο, χωρίς μετάνοια, προετοιμασία και πνευματικό αγώνα.

Νομίζουμε λοιπόν πως όποιος διάβασε προσεκτικά αυτή την ερμηνεία, μπορεί να καταλάβει και την απάντηση στο ερώτημα.

Καλή Ανάσταση!!!

Ερμηνεία του Κατηχητικού λόγου του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου από Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννη Προδρόμου Καρέα

Πηγή: ekklisiaonline.gr