Τέλος η μονιμότητα στο Δημόσιο; Τι προτείνει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη Συνταγματική Αναθεώρηση

Η κυβέρνηση ανοίγει ξανά τη συζήτηση για βαθιές αλλαγές στο Σύνταγμα, φέρνοντας στο τραπέζι ένα πακέτο παρεμβάσεων που επηρεάζει τη λειτουργία του κράτους, της Δικαιοσύνης, της Παιδείας και του Δημοσίου. Οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας αναμένεται να προκαλέσουν έντονη πολιτική αντιπαράθεση, καθώς αγγίζουν ζητήματα που εδώ και χρόνια θεωρούνται ιδιαίτερα ευαίσθητα.

Στο τραπέζι αλλαγές σε περίπου 30 άρθρα

Η κυβέρνηση φαίνεται αποφασισμένη να προχωρήσει σε μία από τις μεγαλύτερες συνταγματικές αναθεωρήσεις των τελευταίων δεκαετιών, επιχειρώντας –όπως υποστηρίζει– να προσαρμόσει τη χώρα στις σύγχρονες διεθνείς, οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις.

Το σχέδιο που επεξεργάζεται η Νέα Δημοκρατία περιλαμβάνει παρεμβάσεις σε περίπου 30 άρθρα του Συντάγματος. Οι αλλαγές αφορούν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και τη δημόσια διοίκηση μέχρι την ανώτατη εκπαίδευση, την επιστολική ψήφο και τους δημοσιονομικούς κανόνες του κράτους.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, αλλά και στον νόμο περί ευθύνης υπουργών, με την κυβέρνηση να επιχειρεί να δείξει πως προωθεί ένα πιο σύγχρονο και λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο.

Το άρθρο 16 ξανά στο επίκεντρο

Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα ζητήματα της αναθεώρησης είναι το άρθρο 16, που αφορά την ανώτατη εκπαίδευση. Η κυβερνητική πρόταση προβλέπει τη δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, τα οποία θα λειτουργούν υπό την εποπτεία ανεξάρτητης αρχής.

Η συγκεκριμένη αλλαγή αποτελεί εδώ και χρόνια σημείο έντονων πολιτικών συγκρούσεων και κοινωνικών αντιδράσεων, καθώς θεωρείται από πολλούς κομβικό στοιχείο της μεταπολιτευτικής περιόδου και της δημόσιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα.

Η κυβέρνηση, πάντως, επιμένει ότι η δημιουργία τέτοιων ιδρυμάτων μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της ανώτατης εκπαίδευσης και να συγκρατήσει φοιτητές που επιλέγουν πανεπιστήμια του εξωτερικού.

Έρχεται και επέκταση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης

Παράλληλα με τις αλλαγές στο άρθρο 16, η Νέα Δημοκρατία προτείνει και αύξηση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από εννέα σε έντεκα χρόνια.

Σύμφωνα με την κυβερνητική λογική, η παρέμβαση αυτή συνδέεται με τις ανάγκες της σύγχρονης αγοράς εργασίας και τις νέες δεξιότητες που απαιτούνται πλέον σε ένα περιβάλλον που αλλάζει γρήγορα λόγω της τεχνολογίας και της ψηφιακής μετάβασης.

Αλλαγές και στη μονιμότητα στο Δημόσιο

Ισχυρές πολιτικές αντιδράσεις προκαλεί ήδη και η πρόθεση της κυβέρνησης να επαναφέρει τη συζήτηση για τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων.

Η πρόταση προβλέπει τη σύνδεση της δημόσιας διοίκησης με ένα νέο σύστημα αξιολόγησης, το οποίο δεν θα αφορά μόνο επιβραβεύσεις ή βαθμολογικές εξελίξεις, αλλά και αυστηρότερες συνέπειες σε περιπτώσεις σοβαρής ανεπάρκειας.

Στο κυβερνητικό σχέδιο περιλαμβάνονται ακόμη και πειθαρχικές κυρώσεις ή απομάκρυνση από τη θέση για υπαλλήλους που κρίνονται ανεπαρκείς, κάτι που ήδη προκαλεί αντιδράσεις από κόμματα της αντιπολίτευσης και συνδικαλιστικούς φορείς.

Η δημόσια συζήτηση γύρω από τη συνταγματική αναθεώρηση αναμένεται να ενταθεί το επόμενο διάστημα, καθώς οι αλλαγές που προτείνονται επηρεάζουν βασικές πτυχές της πολιτικής και κοινωνικής ζωής της χώρας.

Οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας:

1. Άρθρο 5 ή άρθρο 5Α ή νέο άρθρο 5Β

– Η τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει.

2. Άρθρα 14, 15

– Αποκάθαρση και εξορθολογισμός τύπου, τηλεόρασης, ραδιοφώνου και διαδικτύου.

– Προστασία του δημοσιογράφου και έναντι του εργοδότη του.

3. ‘Αρθρο 16

– Κρατική μέριμνα για την προστασία, την καλλιέργεια και τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας.

– Προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους και του ελληνικού πολιτισμού

– Τα έτη υποχρεωτικής φοίτησης δεν μπορεί να είναι λιγότερα από 11 (αντί για 9 σήμερα).

– Δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης που μπορεί να έχουν δημόσιο ή μη κρατικό/μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία ανεξάρτητης αρχής και υπό τον όρο διασφάλισης υψηλού επιπέδου των παρεχόμενων σπουδών.

4. ‘Αρθρο 17

– Διατύπωση με πιο λιτό τρόπο

– Προστασία όχι μόνο της ιδιοκτησίας, αλλά της περιουσίας (μετοχές, ομόλογα, πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία, εμπορικό σήμα)

– Αποζημίωση για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση

– Δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης (δυναμική πολεοδομία)

– Αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς

5. ‘Αρθρο 21

– Κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη.

– Λήψη υπόψη διαγενεακής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης.

6. ‘Αρθρο 24

– Λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής, την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την κατοχύρωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων.

7. ‘Αρθρο 29

– Τα κόμματα οφείλουν να οργανώνονται και να λειτουργούν με δημοκρατικό τρόπο.

– Νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας πολιτικού κόμματος.

– Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100 ελέγχει τη συνδρομή των προϋποθέσεων συμμετοχής του πολιτικού κόμματος στις εκλογές.

8. ‘Αρθρο 30

– Μια εξαετής θητεία Προέδρου της Δημοκρατίας (με μεταβατική για τον υπηρετούντα Πρόεδρο).

9. ‘Αρθρο 41 παρ. 2, 5

– Κατάργηση διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Διάλυση με πρόταση της Κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής (αυτοδιάλυση Βουλής).

10. ‘Αρθρο 44 παρ. 2

– Εισαγωγή κανόνων καλής διενέργειας των δημοψηφισμάτων: Το ερώτημα πρέπει να διατυπώνεται με τρόπο εύληπτο και κατανοητό για τους πολίτες. Μεταξύ της προκήρυξης και της διενέργειας του δημοψηφίσματος πρέπει να μεσολαβεί επαρκής χρόνος τουλάχιστον είκοσι ημερών.

11. ‘Αρθρο 51 παρ. 4

– Δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για τους εκλογείς που βρίσκονται εντός της Επικράτειας.

12. ‘Αρθρο 54 παρ. 1, 3

– Το εκλογικό σύστημα θα πρέπει να διασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα της χώρας.

– Με νόμο μπορεί να προβλέπεται ότι η επικράτεια διαιρείται σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες.

13. ‘Αρθρο 55 παρ. 1

– Δικαίωμα εκλέγεσθαι στα 21.

– Αναστολή υποχρέωσης στράτευσης για όσο χρόνο διαρκεί η βουλευτική ιδιότητα.

14. ‘Αρθρα 56, 57:

– Κατάργηση λεπτομερειακού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων. Καθιέρωση γενικών αρχών και εξουσιοδότηση νόμου για εφαρμογή από μεθεπόμενες εκλογές ή αμέσως με πλειοψηφία 2/3.

15. ‘Αρθρο 60

– Θωράκιση θεσμικού ρόλου του βουλευτή κατά την άσκηση της νομοθετικής και ελεγκτικής του αρμοδιότητας και κατά την επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής.

16. ‘Αρθρο 73 παρ. 1

– Συνταγματική κατοχύρωση αρχών καλής νομοθέτησης: Επαρκούς προνομοθετικής διαβούλευσης, αξιολόγησης της εφαρμογής του νόμου και μέτρων κωδικοποίησης της νομοθεσίας.

17. ‘Αρθρο 78 παρ. 2, 6

– Φόρος ή οποιοδήποτε άλλο οικονομικό βάρος δεν μπορεί να επιβληθεί με νόμο αναδρομικής ισχύος.

– Μπορεί να παρέχονται κίνητρα για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές για την εθνική οικονομία ιδιωτικές επενδύσεις.

18. ‘Αρθρο 79

– Ο προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει τη δημοσιονομική ισορροπία μεταξύ εσόδων και εξόδων και τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία.

– Κατάθεση και δημοσιότητα ετήσιου απολογισμού εκ μέρους φορέων που χρηματοδοτούνται, άμεσα ή έμμεσα, από τον κρατικό προϋπολογισμό.

19. ‘Αρθρο 81 παρ. 2

– Δυνατότητα πρόβλεψης με νόμο λειτουργικού ασυμβιβάστου βουλευτή/υπουργού και προσωρινής αναπλήρωσης.

– Δυνατότητα διορισμού Αντιπροέδρων του Υπουργικού Συμβουλίου και μη υπουργών.

20. ‘Αρθρο 82

– Κανόνες καλής κυβερνητικής λειτουργίας.

21. ‘Αρθρο 86

– Κατάργηση «αμελλητί» και αρμοδιότητας της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης.

– Προκαταρκτική εξέταση από Εισαγγελέα Εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από Εισαγγελέα Αρείου Πάγου. Εναλλακτικά προαξιολόγηση ποινικής ευθύνης Υπουργών από μεικτό δικαστικοπολιτικό όργανο.

– ‘Ασκηση δίωξης με απόφαση Βουλής, με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, με ονομαστική ψηφοφορία.

22. ‘Αρθρο 89

– Επιτρέπεται βάσει εκτελεστικού νόμου η ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς με απόφαση της Βουλής.

– Δεν επιτρέπεται η συμμετοχή τους με οποιαδήποτε ιδιότητα στην Κυβέρνηση, η τοποθέτησή τους σε πολιτικές θέσεις ή η τοποθέτησή τους σε ανεξάρτητες αρχές για τρία τουλάχιστον χρόνια από την αφυπηρέτησή τους.

23. ‘Αρθρο 90 παρ. 5

– Προαγωγές στις θέσεις των ανωτάτων δικαστών από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή μεταξύ των αρχαιοτέρων δικαστών, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση που προτείνονται από τις οικείες ολομέλειες.

24. ‘Αρθρο 100

– Σύνθεση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου με τριετή θητεία, αποτελούμενου από εννέα δικαστές (τους 3 Προέδρους των Ανωτάτων Δικαστηρίων, από 2 δικαστές εκλεγόμενους από τις Ολομέλειες ΣτΕ και ΑΠ, 2 τακτικούς Καθηγητές Νομικής που επιλέγονται από τα λοιπά μέλη).

– Αρμοδιότητα προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας και συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο για ψηφισμένο νομοσχέδιο εκτός από εκείνα που αφορούν αποκλειστικά κύρωση διεθνών συνθηκών, μετά από αίτημα του ΠτΔ, του ΠΘ ή της Βουλής (έως δύο φορές σε κάθε σύνοδο).

– Η απόφαση περί αντισυνταγματικότητας ή αντίθεσης προς το ενωσιακό δίκαιο κωλύει την έκδοση του νόμου. Η απόφαση περί συνταγματικότητας δεσμεύει τα δικαστήρια μετά την έκδοση του νόμου.

25. ‘Αρθρο 101 παρ. 3, 5

– Αποκεντρωτικό σύστημα: Κατάργηση τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ αποκεντρωμένων διοικήσεων, η εφαρμογή του αποκεντρωτικού συστήματος μπορεί να γίνει είτε με ύπαρξη αποκεντρωμένης κρατικής δομής και/είτε με ύπαρξη αποκεντρωμένων υπηρεσιών των υπουργείων και των λοιπών φορέων του δημοσίου τομέα.

– Κρατική μέριμνα για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και την ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας, ώστε να εξασφαλίζεται ίση πρόσβαση σε δημόσια αγαθά σε όλη την επικράτεια.

– Αρχές της χρηστής διοίκησης, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αξιοκρατίας. Συνταγματική κατοχύρωση Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.

26. ‘Αρθρο 101A

– Επιλογή Προέδρων και Μελών ανεξαρτήτων αρχών από κοινοβουλευτική επιτροπή από κατάλογο τριών υποψηφίων που προτείνονται από Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων μετά από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Στο Συμβούλιο συμμετέχουν ex officio ο Διοικητής της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ο Πρόεδρος του ΑΣΕΠ, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, ο Πρόεδρος της Συνόδου των Πρυτάνεων και ο επικεφαλής του συλλογικού οργάνου που εκπροσωπεί τους ΟΤΑ α’ ή β’ βαθμού.

27. ‘Αρθρο 102

– Νόμος καθορίζει τους βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης οι οποίοι είναι έως δύο (2)

– Με αποφάσεις των αρμοδίων οργάνων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης μπορούν να επιβάλλονται τοπικοί ή ειδικοί φόροι ή βάρη οποιασδήποτε φύσης.

– Οι προϋπολογισμοί των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταρτίζονται μετά από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους των οικείων περιοχών και οφείλουν να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία.

– Πειθαρχικές ποινές αργίας/έκπτωσης στα αιρετά όργανα των ΟΤΑ επιβάλλονται με απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου

28. ‘Αρθρο 103

– Επανακαθορισμός της έννοιας της μονιμότητας. Νόμος ορίζει τη διαδικασία, τα κριτήρια για την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων, τις επιβραβεύσεις και τις ποινές που αυτή μπορεί να επιφέρει, συμπεριλαμβανομένης της οριστικής παύσης, ύστερα από απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου. Οι επιβραβεύσεις συνδέονται με προσόντα και απόδοση.

– Αξιολόγηση δημοσίων υπαλλήλων, με βάση τις αρχές της αμεροληψίας, της ουδετερότητας, της επαγγελματικής ικανότητας και της αποδοτικότητας, με δυνατότητα συμμετοχής και του ΑΣΕΠ.

– Αξιολόγηση γίνεται αμφίδρομα, ήτοι και από τους υφισταμένους προς τους προϊσταμένους τους, καθώς και από τους πολίτες προς όλους.