Ο πόλεμος στο Ιράν «χτύπησε» την Τουρκία

Η κρίση στο Ιράν αλλάζει τις ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή και επηρεάζει άμεσα και την Τουρκία, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις σε άμυνα, διπλωματία και γεωπολιτική στρατηγική.

Η νέα πραγματικότητα για την Τουρκία

Ο πόλεμος στο Ιράν διαμορφώνει ένα νέο γεωπολιτικό τοπίο που επηρεάζει και το τόξο Αιγαίου – Ανατολικής Μεσογείου, με την Ελλάδα και την Κύπρο να ενισχύουν τη θέση τους. Την ίδια ώρα, η Άγκυρα εμφανίζεται προβληματισμένη τόσο για τις εξελίξεις στο Ιράν όσο και για την αυξανόμενη σημασία της περιοχής για τις ΗΠΑ και την Ευρώπη.

Παράλληλα, γίνεται φανερό ότι, παρά τη μεγάλη ανάπτυξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, η χώρα παρουσιάζει σοβαρά κενά απέναντι σε σύγχρονες απειλές, όπως οι βαλλιστικοί πύραυλοι.

Η στρατηγική προσαρμογή και οι ανησυχίες

Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Τουρκία δεν σημαίνουν ότι απομακρύνεται από το ενδιαφέρον της για το Αιγαίο. Αντίθετα, αναμένεται να αναπροσαρμόσει τη στρατηγική της, επιχειρώντας να καλύψει τις αδυναμίες που έχουν αναδειχθεί, ιδιαίτερα σε σχέση με τον βασικό της ανταγωνιστή στην περιοχή, το Ισραήλ.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δεν αποκλείεται να εξετάσει ακόμη και πιο ακραίες επιλογές, όπως η ενίσχυση της αποτρεπτικής της ισχύος μέσω πυρηνικών δυνατοτήτων, έστω και σε επίπεδο σχεδιασμού. Παράλληλα, είναι πιθανό να επιχειρήσει να μπλοκάρει κινήσεις που θεωρεί ότι στρέφονται εις βάρος των συμφερόντων της στην περιοχή.

Παρότι η έκβαση του πολέμου στο Ιράν παραμένει αβέβαιη, η Άγκυρα αντιλαμβάνεται ότι η στάση της δεν αποδίδει τα αναμενόμενα. Η επιλογή του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να ταχθεί ξεκάθαρα απέναντι στην αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση δεν φαίνεται να της προσφέρει διπλωματικά οφέλη. Ωστόσο, συνεχίζει να προσπαθεί να διατηρήσει ρόλο διαμεσολαβητή.

Εγκλωβισμός

Τα ιδεολογικά αφηγήματα της τουρκικής ηγεσίας, σε συνδυασμό με τον ανταγωνισμό με το Ισραήλ, οδηγούν την Άγκυρα σε μια στάση αναμονής χωρίς σαφείς πρωτοβουλίες.

Η Τουρκία, που είχε επενδύσει πολιτικά στη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, δέχεται πλήγμα από την ξεκάθαρη στήριξη των ΗΠΑ προς το Ισραήλ. Παράλληλα, οι γεωπολιτικές εξελίξεις δείχνουν ότι η Ουάσινγκτον σχεδιάζει έναν ευρύτερο ανασχηματισμό της περιοχής, από την Ινδία έως την Ανατολική Μεσόγειο, περιορίζοντας τον ρόλο της Τουρκίας.

Το κουρδικό και ο φόβος αποσταθεροποίησης

Οι εξελίξεις στο Ιράν επαναφέρουν στο προσκήνιο το Κουρδικό ζήτημα, το οποίο η Άγκυρα θεωρούσε ότι είχε αρχίσει να ελέγχεται μετά τις αλλαγές στη Συρία και τις κινήσεις επανένταξης των κουρδικών περιοχών.

Ωστόσο, οι Κούρδοι του Ιράν αποκτούν πλέον μεγαλύτερη σημασία, ιδιαίτερα αν υπάρξουν εξελίξεις που οδηγήσουν σε αλλαγή καθεστώτος. Αυτό δημιουργεί έντονη ανησυχία στην Τουρκία, καθώς μπορεί να προκαλέσει νέες εστίες έντασης.

Το μεγαλύτερο ρίσκο για την Άγκυρα είναι ένα πιθανό στρατηγικό κενό σε περίπτωση ήττας του Ιράν. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το Ισραήλ θα ενισχυθεί σημαντικά, ενώ η Τουρκία μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με προσφυγικές ροές και φαινόμενα αποσταθεροποίησης.

Σοβαρό πλήγμα

Ιδιαίτερα σημαντικό πλήγμα για την εικόνα της Τουρκίας αποτέλεσε η αποκάλυψη των αδυναμιών της στην αντιβαλλιστική άμυνα. Παρά τις συνεχείς αναφορές του Ερντογάν στην πρόοδο της αμυντικής βιομηχανίας, η αδυναμία αναχαίτισης πυραύλων από το Ιράν έφερε στο φως σοβαρά κενά.

Οι πύραυλοι εξουδετερώθηκαν τελικά από δυνάμεις του ΝΑΤΟ, ενώ η Τουρκία αναγκάστηκε να ζητήσει ενίσχυση με συστήματα Patriot. Παράλληλα, η επιλογή αγοράς των ρωσικών S-400 την έχει απομονώσει από το πρόγραμμα των F-35, αφήνοντάς την με ένα ισχυρό αλλά μη αξιοποιήσιμο σύστημα.

Η κατάσταση αυτή ενδέχεται να οδηγήσει την Άγκυρα σε δύσκολες αποφάσεις, όπως η εγκατάλειψη των S-400, προκειμένου να επανέλθει στη συνεργασία με τις ΗΠΑ.

Η Ανατολική Μεσόγειος αλλάζει ισορροπίες

Οι εξελίξεις στο Ιράν ανέδειξαν ακόμη περισσότερο τη σημασία της Ανατολικής Μεσογείου, όπου η Τουρκία αισθάνεται ότι μένει εκτός εξελίξεων. Αντίθετα, η Κύπρος αναβαθμίζεται, ιδιαίτερα στο πλαίσιο του αμερικανικού σχεδιασμού.

Οι αμυντικές συμφωνίες της Κυπριακής Δημοκρατίας με τις ΗΠΑ και τη Γαλλία αποκτούν πλέον ουσιαστικό περιεχόμενο, ενώ ανοίγει ο δρόμος για επιστροφή ελληνικών δυνάμεων στο νησί.

Η Ελλάδα, με πρωτοβουλία της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη και συντονισμό του ΥΕΘΑ Νίκου Δένδια, ενισχύει την παρουσία της στην Κύπρο, στέλνοντας σαφές μήνυμα αποτροπής.

Αλληλεγγύη

Η κινητοποίηση ευρωπαϊκών χωρών, με πρώτη τη Γαλλία, δείχνει ότι η ευρωπαϊκή στήριξη μπορεί πλέον να εκδηλωθεί πιο άμεσα και δυναμικά, χωρίς τις καθυστερήσεις του παρελθόντος.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Ελλάδα κατάφερε να ενισχύσει τη θέση της, προβάλλοντας την αξιοπιστία της ως παράγοντας σταθερότητας στην περιοχή.

Με κινήσεις όπως η αποστολή δυνάμεων στην Κύπρο, η ενίσχυση της άμυνας και η στήριξη προς τη Βουλγαρία, η Αθήνα εμφανίζεται πιο ενεργή και αποφασιστική.

Η ανάπτυξη συστημάτων Patriot στην Κάρπαθο, η παρουσία F-16 στη Λήμνο και η ενίσχυση της Θράκης ενισχύουν την αποτρεπτική ισχύ της χώρας, ενώ παράλληλα απαντούν στις τουρκικές διεκδικήσεις για αποστρατιωτικοποίηση.

Χαμηλοί τόνοι

Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι ο Γιώργος Γεραπετρίτης, στη συνομιλία του με τον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν, δεν αντιμετώπισε καμία ευθεία αμφισβήτηση για τα ζητήματα αυτά.

Η Τουρκία φαίνεται να αποφεύγει την κλιμάκωση, περιοριζόμενη σε δηλώσεις και δημοσιεύματα, καθώς μια πιο έντονη αντίδραση θα την έφερνε σε σύγκρουση με συμμάχους και ΗΠΑ.

Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα βλέπει να δημιουργούνται τετελεσμένα, όπως οι ενεργειακές εξελίξεις νότια της Κρήτης και η ενίσχυση της Αλεξανδρούπολης ως ενεργειακού κόμβου.

Παράλληλα, προωθούνται διεθνείς διάδρομοι μεταφοράς που παρακάμπτουν την Τουρκία, περιορίζοντας τον γεωπολιτικό της ρόλο.

Η Αθήνα παρακολουθεί στενά τις κινήσεις της Άγκυρας, καθώς δεν αποκλείεται να επιχειρήσει αντιδράσεις στο πεδίο. Ήδη, περιστατικά όπως η παρενόχληση του πλοίου «Ocean Connector» δείχνουν ότι η Τουρκία επιδιώκει να καταγράψει τις θέσεις της στην πράξη.

Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς αναμένονται νέες εργασίες σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, με την Ελλάδα να είναι έτοιμη για κάθε ενδεχόμενο.