Κατηγορηματική η ψυχολόγος: «Το καλύτερο στάδιο στη ζωή ενός ανθρώπου είναι όταν αρχίζει να σκέφτεται με αυτόν τον τρόπο»

Καμιά φορά, η πιο ουσιαστική αλλαγή στη ζωή δεν έρχεται όταν αλλάζουν όλα γύρω μας, αλλά όταν αλλάζει ο τρόπος που σκεφτόμαστε για τον εαυτό μας. Σύμφωνα με ψυχολόγο, η πιο καλή περίοδος στη ζωή ενός ανθρώπου ξεκινά από τη στιγμή που παύει να ζει με βασικό κριτήριο το βλέμμα των άλλων και αρχίζει να ακούει πιο καθαρά τις δικές του ανάγκες.

Η ψυχολόγος παρακολουθεί τη σκηνή χωρίς να παρεμβαίνει αμέσως. Απέναντί της βρίσκεται μια γυναίκα περίπου σαράντα ετών, με μια σταθερή καριέρα, μια τακτοποιημένη καθημερινότητα, αλλά ένα βλέμμα που προδίδει εσωτερική αναστάτωση. Επαναλαμβάνει ότι «απέτυχε στη ζωή της», ότι έπρεπε να είχε επιλέξει αλλιώς, ότι «δεν είναι πια νέα». Μια γνώριμη ιστορία. Κι όμως, όταν η ψυχολόγος τής κάνει μία μόνο ερώτηση — «Σε ποιον προσπαθείς ακόμη να αρέσεις;» — κάτι αλλάζει.

Για λίγα δευτερόλεπτα δεν μιλά. Και μετά ψιθυρίζει σχεδόν άθελά της: «Δεν ξέρω καν πια τι θέλω εγώ η ίδια». Η ψυχολόγος λέει πως αυτή είναι η στιγμή που αρχίζει το πραγματικό ξεκαθάρισμα. Μια φράση μπορεί να σταθεί αρκετή για να μετακινηθεί ολόκληρος ο εσωτερικός μας κόσμος.

Όταν σταματάς να ζεις με βάση τους άλλους

Η βασική της θέση είναι απλή, αλλά βαθιά: η πιο όμορφη φάση της ζωής αρχίζει τη μέρα που σταματάμε να ρωτάμε «Τι θα πει ο κόσμος;» και ξεκινάμε να ρωτάμε «Τι είναι αληθινά σωστό για μένα;».

Αυτό δεν έρχεται υποχρεωτικά σε μια συγκεκριμένη ηλικία. Δεν συμβαίνει μόνο στα είκοσι, ούτε μόνο στα πενήντα. Έρχεται όταν είναι έτοιμο να έρθει. Για κάποιους μετά από εξουθένωση, έναν χωρισμό ή μια ασθένεια. Για άλλους έπειτα από μια μακρόχρονη, αθόρυβη κούραση που έχει μαζευτεί μέσα τους. Δεν έχει πάντα θόρυβο αυτή η αλλαγή. Συχνά μοιάζει με μια ήρεμη, εσωτερική απόφαση.

Σχεδόν όλοι έχουμε βρεθεί μπροστά σε έναν καθρέφτη και έχουμε σκεφτεί: «Σοβαρά τώρα, θα συνεχίσω έτσι άλλα δέκα χρόνια;». Συνήθως εκεί ακριβώς ξεκινά η μετατόπιση. Ένας άνθρωπος, για παράδειγμα, περιέγραφε ότι για δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια αποδεχόταν κάθε οικογενειακή υποχρέωση, κάθε σχόλιο, κάθε «θα έπρεπε…».

Ένα κυριακάτικο μεσημέρι, ένιωσε ότι δεν αντέχει άλλο. Και έκανε κάτι πολύ απλό: έστειλε ένα ευγενικό μήνυμα, έμεινε σπίτι, άνοιξε ένα βιβλίο και πέρασε μόνος του τη μέρα. Τότε κατάλαβε πως τελικά δεν έγινε τίποτα τρομερό.

Για εκείνον, αυτό το μικρό «όχι» είχε μεγαλύτερη σημασία από μια μεγάλη ανατροπή, ακόμη και από το να άλλαζε ολόκληρη ζωή και χώρα.

Γιατί ο εγκέφαλος ζητά συνεχώς αποδοχή

Η ψυχολόγος εξηγεί ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι φτιαγμένος έτσι ώστε να αναζητά την αποδοχή της ομάδας. Πρόκειται για έναν πολύ παλιό μηχανισμό επιβίωσης.

Το πρόβλημα είναι ότι, ακόμη και στα τριάντα, στα σαράντα ή στα εξήντα, συχνά συνεχίζουμε να λειτουργούμε σαν να απειλούμαστε πραγματικά αν δυσαρεστήσουμε τους άλλους. Σαν να πρόκειται να «τιμωρηθούμε» επειδή αλλάξαμε πορεία, είπαμε όχι ή αρνηθήκαμε μια υποχρεωτική κοινωνική συνθήκη. Ο φόβος που νιώθουμε είναι συνήθως πολύ μεγαλύτερος από τον πραγματικό κίνδυνο.

Κατά τη γνώμη της, η καλύτερη περίοδος της ζωής ξεκινά όταν καταλαβαίνουμε σε βάθος ότι η αξία μας δεν ορίζεται από το τι πιστεύουν για εμάς οι γονείς μας, οι συνεργάτες μας, ο ή η πρώην, ή ακόμη και οι ακόλουθοί μας στο Instagram. Εκείνη τη στιγμή σταματάμε να ζούμε μόνο αντιδρώντας και αρχίζουμε να ζούμε με πρόθεση.

Να σκέφτεσαι τον εαυτό σου χωρίς να τα διαλύεις όλα

Αυτή η αλλαγή στον τρόπο σκέψης, λένε οι ψυχολόγοι, συχνά ξεκινά από μια απλή αλλά ουσιαστική ερώτηση, που αξίζει να επανέρχεται ξανά και ξανά: «Αν δεν με έκρινε κανείς, τι θα έκανα διαφορετικά αυτή την εβδομάδα;».

Όταν η απάντηση είναι ειλικρινής, ακόμη κι αν αφορά μόνο τις επόμενες επτά ημέρες, ανοίγει μια μικρή χαραμάδα. Ίσως να ανακαλύψουμε ότι θα κοιμόμασταν νωρίτερα, ότι θα λέγαμε «όχι» σε μια εντελώς άσκοπη συνάντηση ή ότι θα επιστρέφαμε σε ένα προσωπικό σχέδιο που έχουμε αφήσει στην άκρη εδώ και καιρό.

Δεν μιλάμε απαραίτητα για μια τεράστια επανάσταση ζωής. Μιλάμε για μια καθημερινή διόρθωση πορείας.

Η ψυχολόγος μιλά και για την περίπτωση ενός υπεύθυνου έργου, ο οποίος έλεγε διαρκώς «ναι» σε όλα. Ζούσε σε μια μόνιμη εξάντληση, πιστεύοντας πως η αξία του βρισκόταν στο ότι «αντέχει» τα πάντα και είναι συνεχώς διαθέσιμος.

Μια μέρα αποφάσισε να δοκιμάσει κάτι μικρό: για μία εβδομάδα να επιτρέπει στον εαυτό του ένα μόνο «όχι» την ημέρα. Όχι πέντε, όχι δέκα. Ένα. Το αποτέλεσμα τον ξάφνιασε: δεν απολύθηκε, δεν τον απέρριψε κανείς, και ορισμένοι συνάδελφοί του τον σεβάστηκαν ακόμη περισσότερο.

Αυτή η μικρή δοκιμή τού έδειξε μια αλήθεια που ως τότε δεν έβλεπε: είχε δικαίωμα να υπάρχει και έξω από τη διαρκή απόδοση, έξω από τη μόνιμη υποχρέωση να είναι διαθέσιμος για όλους.

Αυτό δεν συμβαίνει στα είκοσι, ούτε κατ’ ανάγκην στα πενήντα. Συμβαίνει όταν μπορεί να συμβεί — κάποιες φορές μετά από ένα burn-out, ένα διαζύγιο, μια ασθένεια

Η ερώτηση που αλλάζει τη σχέση σου με τον εαυτό σου

Ο μηχανισμός είναι πιο καθαρός απ’ όσο νομίζουμε. Όσο το μυαλό μας γυρίζει γύρω από το «πρέπει», το «οφείλω», το «έτσι κάνουν όλοι», τόσο περισσότερο ο εγκέφαλος λειτουργεί στον αυτόματο κοινωνικό πιλότο.

Όταν όμως αλλάζουμε ερώτηση και λέμε «Τι μου ταιριάζει πραγματικά;», τότε ο νους υποχρεώνεται να στραφεί αλλού: στις ανάγκες μας, στα όριά μας, στις αληθινές επιθυμίες μας. Στην αρχή αυτό φέρνει αμηχανία, γιατί μας φέρνει πρόσωπο με πρόσωπο με όσα αποφεύγαμε. Όμως, όπως λέει η ψυχολόγος, αυτή η δυσφορία είναι μέρος της εσωτερικής ευθυγράμμισης.

Φυσικά, κανείς δεν το πετυχαίνει αυτό κάθε μέρα και σε κάθε απόφαση. Ο στόχος δεν είναι η τελειότητα. Είναι να συμβαίνει όλο και συχνότερα.

Μικρές εσωτερικές κινήσεις που κάνουν διαφορά

Η πρώτη πρακτική που προτείνει είναι πολύ απλή: να δίνουμε όνομα σε αυτό που πραγματικά σκεφτόμαστε, έστω κι αν το παραδεχόμαστε μόνο στον εαυτό μας.

Το πρωί ή το βράδυ μπορούμε να γράφουμε μία μόνο φράση: «Σήμερα, σκέφτομαι ότι…». Χωρίς φίλτρα και χωρίς λογοκρισία. «Σκέφτομαι ότι αυτή η δουλειά με αδειάζει». «Σκέφτομαι ότι είμαι εξαντλημένος». «Σκέφτομαι ότι αυτή η σχέση δεν μου κάνει πια καλό».

Και μόνο το ότι αναγνωρίζουμε αυτή τη σκέψη, γραμμένη καθαρά μπροστά μας, δημιουργεί έναν νέο εσωτερικό χώρο. Δεν σημαίνει ότι θα δράσουμε αμέσως. Σημαίνει όμως ότι η αλήθεια έχει πλέον πάρει τη θέση της στο τραπέζι.

Ένα συνηθισμένο λάθος, όπως λέει, είναι να θεωρούμε ότι όποιος σκέφτεται περισσότερο τον εαυτό του γίνεται αυτομάτως εγωιστής. Έτσι, πολλοί άνθρωποι συγκρατούνται από φόβο, από συνήθεια ή επειδή δεν θέλουν να πληγώσουν κανέναν.

Η ίδια το εξηγεί ξεκάθαρα στους ανθρώπους που βλέπει: το να σκέφτεσαι τον εαυτό σου δεν σημαίνει να συνθλίβεις τους άλλους. Σημαίνει να πάψεις να συνθλίβεις εσένα. Μπορείς να συνεχίσεις να είσαι ήπιος, παρών και γενναιόδωρος, αλλά ταυτόχρονα να επιλέγεις πράγματα που σε σέβονται.

Και όταν αρχίζεις να λες πιο καθαρά «όχι», ναι, μερικοί γύρω σου ίσως ενοχληθούν. Είναι αναμενόμενο. Έχουν μάθει σε μια πιο υπάκουη εκδοχή σου. Όμως αυτή η πρώτη αναστάτωση δεν είναι απόδειξη ότι κάνεις λάθος. Είναι συχνά μέρος της αλλαγής.

Κάποτε, σε μια συνεδρία, η ψυχολόγος κατάφερε να συμπυκνώσει όλη αυτή τη σκέψη σε μία φράση:

«Η καλύτερη φάση της ζωής αρχίζει όταν μια φράση ριζώνει στον πυρήνα του τρόπου που σκεφτόμαστε: “Δεν χρειάζεται πια να προδίδω τον εαυτό μου για να αγαπηθώ.” Από εκεί και πέρα, όλα αλλάζουν — άλλοτε αργά, αλλά σε βάθος.»

Για να βοηθήσει τους ανθρώπους να φωτίσουν αυτή τη μετακίνηση, προτείνει συχνά ένα μικρό καθημερινό πλαίσιο αναφοράς:

• Να ρωτούν τον εαυτό τους κάθε πρωί: «Τι έχει πραγματικά σημασία για μένα σήμερα;»
• Να εντοπίζουν τουλάχιστον μία στιγμή όπου πρόδωσαν τον εαυτό τους… και να βγάζουν ένα συμπέρασμα, χωρίς αυτοκριτική.
• Να τολμούν μια μικρή προσαρμογή (ένα «όχι», μια παύση, ένα αίτημα) ευθυγραμμισμένη με ό,τι μετρά.
• Να παρατηρούν το βράδυ πώς αισθάνονται όταν σκέφτηκαν λίγο περισσότερο «για τον εαυτό τους».

Δεν είναι κάτι θεαματικό. Συχνά μοιάζει με μια απόφαση εξαιρετικά ήρεμη

Ένας πιο ώριμος τρόπος να κοιτάς τη ζωή σου

Η ψυχολόγος επιμένει σε κάτι ακόμη: αυτή η «καλύτερη φάση της ζωής» δεν είναι απαραίτητα εμφανής στους άλλους. Μπορεί να έχεις την ίδια δουλειά, το ίδιο σπίτι, τους ίδιους ανθρώπους δίπλα σου — κι όμως εσωτερικά να έχει αλλάξει ολόκληρος ο τρόπος που υπάρχες.

Η διαφορά φαίνεται κυρίως στον τρόπο που μιλάς μέσα σου στον εαυτό σου. Εκεί που άλλοτε υπήρχε συνεχής κατηγορία, αρχίζουν να εμφανίζονται πιο ήπιες και πιο τίμιες ερωτήσεις.

Αυτή η σιωπηλή αλλαγή αρχίζει σιγά σιγά να επηρεάζει και τις εξωτερικές επιλογές. Όχι με κραυγές και μεγάλες θεατρικές κινήσεις. Περισσότερο σαν έναν κήπο που, ύστερα από μεγάλη εγκατάλειψη, αρχίζεις επιτέλους να φροντίζεις.

Μια φράση που, όπως λέει, ακούγεται συχνά στις συνεδρίες είναι η εξής: «Νιώθω πιο ενήλικος». Όχι με την έννοια του πιο σοβαρού ή πιο βαρετού ανθρώπου, αλλά με την έννοια κάποιου που κρατά επιτέλους το τιμόνι της ζωής του.

Δεν ψάχνεις πια με αγωνία ένα πρότυπο για να αντιγράψεις. Αποδέχεσαι ότι η δική σου ζωή δεν έχει ούτε τον ίδιο ρυθμό ούτε το ίδιο σχήμα με των άλλων. Κάποιοι ανακαλύπτουν ότι χρειάζονται περισσότερη βραδύτητα. Άλλοι καταλαβαίνουν πως θέλουν, αντίθετα, να επιταχύνουν.

Φυσικά, οι ενοχές δεν εξαφανίζονται ως διά μαγείας. Τίποτα εδώ δεν είναι μαγικό. Η διαφορά είναι ότι δεν καθορίζουν πια όλο το σενάριο.

Για πολλούς ανθρώπους, αυτή η αλλαγή έρχεται έπειτα από μια ρήξη: μια απόλυση, έναν χωρισμό, μια ασθένεια, τη γέννηση ενός παιδιού ή την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου. Τότε η ευθραυστότητα της ζωής γίνεται ξαφνικά πολύ καθαρή και γεννιέται το ερώτημα: «Και εγώ, τελικά, τι θέλω μέσα σε όλα αυτά;».

Όμως η ψυχολόγος το λέει ξεκάθαρα: δεν χρειάζεται να περιμένουμε μια καταστροφή για να αλλάξουμε τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Μπορούμε να ξεκινήσουμε και μέσα σε μια απολύτως συνηθισμένη μέρα, αρκεί να τολμήσουμε να δούμε πού συνεχίζουμε ακόμη να προδίδουμε τον εαυτό μας.

Και ίσως τελικά αυτό να είναι η αληθινή ωριμότητα: να μη χρειαστεί να μας ταρακουνήσει η ζωή για να αρχίσουμε να επιλέγουμε τον εαυτό μας.