Ιερέας υπέρ της αποτέφρωσης: Ανατρέπει τη θεωρία της αναγκαστικής ταφής για την Ανάσταση

Η συζήτηση για την αποτέφρωση ως τρόπο διαχείρισης του νεκρού σώματος φέρνει ξανά στην επικαιρότητα τις θεολογικές, κοινωνικές και ποιμαντικές προσεγγίσεις της Εκκλησίας. Ο ιερέας Χαράλαμπος Κοπανάκης μοιράζεται μια προσωπική του εμπειρία που ανατρέπει τον καθιερωμένο τρόπο σκέψης γύρω από το ζήτημα της ταφής.

Ένα περιστατικό που τον σημάδεψε στη Γερμανία

«Μοιράζομαι για ακόμη μία φορά μια προσωπική εμπειρία από ορθόδοξη ενορία της Μητρόπολης Γερμανίας, πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια, όταν βρέθηκα εκεί και διακόνησα για έναν μήνα.

Η εμπειρία αυτή συνδέεται άμεσα με το ζήτημα που επανέρχεται έντονα στη δημόσια συζήτηση στη χώρα μας τις τελευταίες ημέρες. Την ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ως τρόπο διαχείρισης του νεκρού σώματος.

Κατά τη διάρκεια λοιπόν της εκεί παραμονής μου, μου ζητήθηκε να τελέσω την κηδεία ενός ορθόδοξου χριστιανού, του οποίου το σώμα, μετά την ακολουθία, θα οδηγούνταν για αποτέφρωση.

Μη γνωρίζοντας πώς διαχειρίζεται το συγκεκριμένο θέμα η τοπική Εκκλησία και έχοντας στο νου μου τα ελληνικά δεδομένα, θεώρησα σωστό να επικοινωνήσω με τον αρμόδιο επίσκοπο της περιοχής και να ζητήσω τη γνώμη του.

Η απάντησή του ήταν απολύτως φυσική, χωρίς καμία αμηχανία ή απορριπτικότητα. Μου είπε ξεκάθαρα ότι θα τελέσω κανονικά την κηδεία, εφόσον οι άνθρωποι ζητούν εκκλησιαστική κηδεία. Όταν τον ρώτησα αν πρόκειται για τρισάγιο ή για πλήρη ακολουθία, μου απάντησε σχεδόν αυτονόητα: “Τι κάνεις για τους ανθρώπους της ενορίας σου όταν πεθαίνουν; Κηδεία. Γιατί εδώ να κάνεις τρισάγιο;”.

Πρόλαβα να πω “ξέρετε, στην Ελλάδα…”, αλλά με διέκοψε ευγενικά και κατηγορηματικά. “Δεν με αφορά τι κάνετε στην Ελλάδα. Πότε και πώς θα καταλάβετε ότι αυτά τα θέματα χρειάζονται ποιμαντική διαχείριση και ευαισθησία;”. Και συνέχισε, “Οι άνθρωποι μας ζητούν να πάμε να διαβάσουμε μια προσευχή.

Πηγαίνουμε σε κρεοπωλεία, ανθοπωλεία, κέντρα διασκέδασης, γήπεδα, σε κάθε είδους επιχειρήσεις, ακόμη κι όταν γνωρίζουμε ότι το περιεχόμενό τους δεν είναι το πιο “ηθικό”. Εκεί γιατί δεν αρνούμαστε; Εσύ θα διαβάσεις την προσευχή επί του νεκρού σώματος. Από εκεί και πέρα, το πώς θα το διαχειριστεί η οικογένεια και ποια ήταν η επιθυμία του ανθρώπου εν ζωή, δεν είναι δική μας υπόθεση».

Η στάση της Εκκλησίας στην Ελλάδα

Ο ιερέας τονίζει ότι στην Ελλάδα, σε αντίθεση με την εμπειρία του στη Γερμανία, κυριαρχεί συχνά μια σκληρή και δογματική στάση απέναντι στην αποτέφρωση. Αναφέρει ότι πολύ συχνά, όταν γίνεται γνωστό ότι κάποιος επώνυμος έχει επιλέξει την αποτέφρωση, δημοσιεύονται σχόλια με αφοριστικό και απάνθρωπο περιεχόμενο, όπως: «έχασε την ψυχή του», «πήγε αδιάβαστος», «την έδωσε στον διάβολο».

Κι όμως, όπως επισημαίνει, αυτό απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Στο αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας, για παράδειγμα, υπάρχει κληρικός που διαβάζει προσευχή εφόσον το επιθυμεί η οικογένεια, ακόμη κι αν δεν τελείται ολόκληρη η νεκρώσιμη ακολουθία.

Η θεολογική ερμηνεία της ανάστασης

Το βασικό θεολογικό επιχείρημα που χρησιμοποιείται ενάντια στην αποτέφρωση είναι η σχέση της με την Ανάσταση των νεκρών και τη Δευτέρα Παρουσία. Σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, το σώμα πρέπει να παραμείνει ακέραιο μέσω της ταφής για να μπορέσει να αναστηθεί.

Ωστόσο, ο πατέρας Χαράλαμπος απορρίπτει αυτή την προσέγγιση ως θεολογικά ανώριμη. Εξηγεί ότι η κοινή ανάσταση αφορά την αναδημιουργία, όχι την απλή επανασυγκόλληση υλικών καταλοίπων. Υπενθυμίζει ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο εκ του μηδενός και άρα δεν εξαρτάται από το αν υπάρχουν διαθέσιμα τα οστά ή η τέφρα ενός ανθρώπου.

«Ο Θεός, σύμφωνα με την πίστη μας, δημιούργησε τον κόσμο εκ του μηδενός, θα δυσκολευτεί, άραγε, να αναδημιουργήσει ένα σώμα επειδή δεν μπορεί να “εντοπίσει” τα λείψανα του ή μήπως η τέφρα είναι δυσκολότερο να εντοπιστεί από το Θεό σε σχέση με τα οστά;»

Η ταφή όπως εφαρμόζεται σήμερα δεν είναι απόλυτο πρότυπο

Ο ιερέας υπενθυμίζει ότι ούτε η ταφή, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, μοιάζει με εκείνη που έγινε στον Χριστό. «Ο Χριστός τοποθετήθηκε σε λαξευμένο μνήμα και όχι θαμμένος στο χώμα», λέει χαρακτηριστικά. Επιπλέον, φέρνει ως παράδειγμα τις σύγχρονες τελετές όπου το χώμα πέφτει γρήγορα πάνω στο φέρετρο, ακόμη και όταν βρίσκονται παρόντες οι γονείς του νεκρού. Για πολλούς, αυτό είναι εξαιρετικά τραυματικό.

Η ανάγκη για ποιμαντική ευαισθησία

Ο πατέρας Χαράλαμπος τονίζει τη σημασία της ψυχικής κατάστασης των πενθούντων και τη δύναμη των εικόνων που τους μένουν. «Δεν χρειάζεται καν να αναφερθώ στις εκταφές και στις τραυματικές εμπειρίες από σώματα που δεν έχουν αποσυντεθεί επαρκώς», σημειώνει.

Εκείνο που χρειάζεται είναι περισσότερος ανθρωπισμός και λιγότερα ψευδοδιλήμματα, όπως λέει.

Τι προβλέπει σήμερα η Εκκλησία στην Ελλάδα

Ο ιερέας αναγνωρίζει ότι τα διοικητικά όργανα της Εκκλησίας στην Ελλάδα έχουν αποφανθεί πως δεν τελείται κανονική κηδεία σε περίπτωση αποτέφρωσης και πως αυτή θεωρείται ως μια μορφή άρνησης της πίστης. Ωστόσο, εκτιμά ότι αυτή η στάση αποτελεί μια απόπειρα περιορισμού μιας κοινωνικής αλλαγής που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Προβλέπει, μάλιστα, ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία το θέμα δεν θα απασχολεί πια τον δημόσιο διάλογο, καθώς η Εκκλησία θα συνεχίσει να τελεί κανονικά τις κηδείες, ανεξαρτήτως της μεθόδου διάλυσης του σώματος.

Ο σεβασμός στον άνθρωπο είναι το ουσιαστικό ζητούμενο

«Εξάλλου, είτε μιλάμε για ταφή είτε για αποτέφρωση, μιλάμε για δύο διαφορετικούς τρόπους αποσύνθεσης του σώματος. Στη μεν ταφή μέσω της σήψης στη γη, στη δε αποτέφρωση μέσω της πυράς. Και στις δύο περιπτώσεις, το ανθρώπινο σώμα διαλύεται. Το ζητούμενο δεν είναι η μέθοδος, αλλά η ποιμαντική στάση και ο σεβασμός στον άνθρωπο».