Πανδημία COVID-19: Χιλιάδες επιπλέον θάνατοι ασθενών με καρκίνο

Η πανδημία COVID-19 άφησε ένα βαθύ αποτύπωμα όχι μόνο στη διαχείριση της ίδιας της νόσου, αλλά και στη φροντίδα ασθενών με σοβαρά και χρόνια νοσήματα, όπως ο καρκίνος, με συνέπειες που αποτυπώνονται πλέον και στα επίσημα δεδομένα.

Η πανδημία COVID-19 προκάλεσε τεράστια πίεση στα συστήματα υγείας σε όλο τον κόσμο, επηρεάζοντας καθοριστικά τη φροντίδα ασθενών με καρκίνο. Κατά τα έτη 2020 και 2021 καταγράφηκαν εκτεταμένες καθυστερήσεις στον προσυμπτωματικό έλεγχο, στη διάγνωση, στη σταδιοποίηση αλλά και στην έγκαιρη έναρξη αντικαρκινικών θεραπειών. Το βασικό ερώτημα που προέκυψε ήταν αν αυτές οι καθυστερήσεις είχαν πραγματικό και μετρήσιμο αντίκτυπο στην επιβίωση των ασθενών.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Oncology ανέλυσε τη βραχυπρόθεσμη επιβίωση ασθενών που διαγνώστηκαν με καρκίνο κατά τα δύο πρώτα χρόνια της πανδημίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος), Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ), επισημαίνουν ότι οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από τη βάση SEER-21. Η συγκεκριμένη βάση περιλαμβάνει μητρώα ογκολογικών ασθενών που καλύπτουν περίπου το 41,9% του πληθυσμού των ΗΠΑ.

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα της μελέτης

Η ανάλυση επικεντρώθηκε στη λεγόμενη 1-year cause-specific survival (CSS), δηλαδή στην πιθανότητα ένας ασθενής να μην καταλήξει από τον καρκίνο μέσα στον πρώτο χρόνο από τη διάγνωση. Η μέτρηση αυτή επιτρέπει να απομονωθεί η θνητότητα που σχετίζεται άμεσα με τον καρκίνο, εξαιρώντας άλλες αιτίες θανάτου, όπως η λοίμωξη από COVID-19. Τα δεδομένα των ετών 2020 και 2021 συγκρίθηκαν με τις αναμενόμενες τιμές, βάσει των τάσεων που είχαν καταγραφεί την περίοδο 2015–2019.

Οι ασθενείς που διαγνώστηκαν με καρκίνο στη διάρκεια της πανδημίας εμφάνισαν σαφώς χαμηλότερη επιβίωση σε σχέση με την προπανδημική περίοδο. Η μείωση αυτή αφορούσε τόσο άτομα με πρώιμο στάδιο νόσου όσο και ασθενείς με προχωρημένη ή μεταστατική μορφή καρκίνου. Συνολικά, εκτιμάται ότι την περίοδο 2020–2021 καταγράφηκαν περίπου 17.390 επιπλέον θάνατοι από καρκίνο μέσα στον πρώτο χρόνο από τη διάγνωση, γεγονός που αντιστοιχεί σε αύξηση της θνητότητας κατά περίπου 13,1% σε σύγκριση με το αναμενόμενο.

Παρότι οι απόλυτες μειώσεις στην επιβίωση φαίνονται μικρές σε ποσοστιαίο επίπεδο, η επίδρασή τους είναι ιδιαίτερα σημαντική σε πληθυσμιακή κλίμακα. Σε καρκίνους με υψηλή συχνότητα εμφάνισης, ακόμη και μικρές διαφοροποιήσεις μεταφράζονται σε χιλιάδες επιπλέον απώλειες ζωών. Ιδιαίτερα επιβαρυμένες εμφανίστηκαν οι ηλικιακές ομάδες άνω των 65 ετών.

Ποιες μορφές καρκίνου επηρεάστηκαν περισσότερο

Η μελέτη ανέδειξε επίσης σημαντικές μειώσεις στην επιβίωση σε συγκεκριμένες κακοήθειες, όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου, του οισοφάγου, του παγκρέατος και του προστάτη. Δεδομένου ότι οι διαθέσιμες αντικαρκινικές θεραπείες δεν ήταν λιγότερο αποτελεσματικές κατά την περίοδο της πανδημίας, τα ευρήματα αποδίδονται κυρίως στις καθυστερήσεις στη διάγνωση και στην έναρξη της θεραπείας, καθώς και στη μειωμένη πρόσβαση σε υγειονομικές υπηρεσίες.

Συνολικά, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19 στην ογκολογική φροντίδα ήταν απολύτως πραγματικές και μετρήσιμες, οδηγώντας σε επιδείνωση της βραχυπρόθεσμης επιβίωσης των ασθενών με καρκίνο. Τα δεδομένα αυτά υπογραμμίζουν την ανάγκη τα συστήματα υγείας να διασφαλίζουν τη συνέχεια της αντικαρκινικής φροντίδας ακόμη και σε συνθήκες κρίσης, ώστε να αποφεύγονται παρόμοιες απώλειες στο μέλλον.