Καρκίνος παγκρέατος: Η επικίνδυνη συνήθεια που «πυροδοτεί» την επιθετική μορφή της νόσου

Καρκίνος παγκρέατος: Η επικίνδυνη συνήθεια που «πυροδοτεί» την επιθετική μορφή της νόσου

Το κάπνισμα μπορεί να κάνει τον καρκίνο του παγκρέατος ακόμη πιο επιθετικό, βοηθώντας τους όγκους να μεγαλώσουν και να εξαπλωθούν στο σώμα. Νέα έρευνα αποκαλύπτει τον μηχανισμό μέσα από τον οποίο οι τοξίνες των τσιγάρων επηρεάζουν το ανοσοποιητικό σύστημα και εξηγεί γιατί οι καπνιστές εμφανίζουν συχνά χειρότερη εξέλιξη της νόσου.

Ο καρκίνος του παγκρέατος συγκαταλέγεται στις πλέον επιθετικές μορφές καρκίνου, καθώς χαρακτηρίζεται από περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές και ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά θνησιμότητας. Αν και το κάπνισμα έχει αναγνωριστεί εδώ και χρόνια ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου, οι ακριβείς βιολογικοί μηχανισμοί πίσω από αυτή τη σύνδεση δεν είχαν αποσαφηνιστεί πλήρως.

Μια νέα μελέτη έρχεται να φωτίσει τον τρόπο με τον οποίο οι τοξικές ουσίες του καπνού μεταβάλλουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, δημιουργώντας συνθήκες που ευνοούν την ταχύτερη και πιο επιθετική ανάπτυξη των όγκων.

Πώς οι τοξίνες των τσιγάρων επηρεάζουν τους όγκους

Η έρευνα εξηγεί γιατί οι καπνιστές διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν καρκίνο του παγκρέατος, αλλά και γιατί η πορεία της νόσου μπορεί να είναι δυσμενέστερη σε σύγκριση με εκείνη των μη καπνιστών.

Οι επιστήμονες από το University of Michigan Health Rogel Cancer Center, στη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Cancer Discovery, εντόπισαν έναν συγκεκριμένο τύπο ανοσοκυττάρου που αντιδρά σε περιβαλλοντικές τοξίνες, όπως εκείνες που βρίσκονται στον καπνό των τσιγάρων.

Όταν οι συγκεκριμένες τοξίνες συνδέονται με αυτά τα κύτταρα, προκαλούν την απελευθέρωση μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται ιντερλευκίνη-22 (IL-22). Η διαδικασία αυτή οδήγησε σε ταχεία και επιθετική ανάπτυξη παγκρεατικών όγκων σε ποντίκια.

Η περαιτέρω εξέταση των αποτελεσμάτων αποκάλυψε την παρουσία ενός εξαιρετικά κατασταλτικού τύπου ανοσοκυττάρου. Το συγκεκριμένο κύτταρο ενισχύει την αντίδραση που ευνοεί τον όγκο και, ταυτόχρονα, περιορίζει την ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος να τον καταπολεμήσει.

Η ουσία που άλλαξε δραματικά τη συμπεριφορά των όγκων

Στο πρώτο στάδιο της μελέτης, οι ερευνητές χορήγησαν σε ποντίκια με όγκους στο πάγκρεας μια χημική ουσία που υπάρχει στα τσιγάρα, αλλά και σε άλλες περιβαλλοντικές τοξίνες. Σκοπός τους ήταν να εξετάσουν πώς η έκθεση σε αυτή επηρεάζει την παραγωγή της IL-22.

Προηγούμενα ερευνητικά δεδομένα είχαν δείξει ότι η IL-22 διαδραματίζει ρόλο στο μικροπεριβάλλον των όγκων του παγκρέατος. Ένας εξειδικευμένος υποδοχέας, ο οποίος βρίσκεται στα κύτταρα που παράγουν τη συγκεκριμένη πρωτεΐνη, συνδέεται με χημικές ουσίες και όχι με φυσικές πρωτεΐνες του ανθρώπινου οργανισμού.

Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες θεώρησαν ότι η διερεύνηση της επίδρασης μιας καρκινογόνου ουσίας στην παραγωγή της IL-22 αποτελούσε ένα λογικό πρώτο βήμα.

«Αλλάζει δραματικά τη συμπεριφορά των όγκων. Αυξάνονται σημαντικά, κάνουν μεταστάσεις σε όλο το σώμα. Ήταν πραγματικά εντυπωσιακό», δήλωσε ο Δρ Τίμοθι Λ. Φράνκελ, συν-διευθυντής του Rogel and Blondy Center for Pancreatic Cancer και καθηγητής Χειρουργικής Ογκολογίας στο Michigan Medicine.

Στη συνέχεια, η επιστημονική ομάδα προσπάθησε να εντοπίσει τον μηχανισμό που προκαλούσε αυτή την απότομη επιτάχυνση της ανάπτυξης των όγκων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι στα ποντίκια που δεν διέθεταν ανοσοποιητικό σύστημα οι χημικές τοξίνες δεν οδηγούσαν σε ανάπτυξη του όγκου.

Το εύρημα αυτό αποτέλεσε ισχυρή ένδειξη ότι η καρκινογόνος ουσία δεν δρα μόνη της απευθείας επάνω στον όγκο, αλλά αξιοποιεί συγκεκριμένες λειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η «διπλή επίθεση» των T-ρυθμιστικών κυττάρων

Στο επόμενο στάδιο της έρευνας, οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι η IL-22 συμβάλλει στην παραγωγή T-ρυθμιστικών κυττάρων. Πρόκειται για έναν τύπο ανοσοκυττάρου που έχει συνδεθεί με αυτοάνοσα νοσήματα, αλλά μέχρι σήμερα δεν είχε συσχετιστεί με τον ίδιο τρόπο με τον καρκίνο του παγκρέατος.

Τα κύτταρα αυτά αποδείχθηκε ότι επιτελούν δύο λειτουργίες οι οποίες ευνοούν την εξέλιξη της νόσου: Παράγουν IL-22 και, ταυτόχρονα, καταστέλλουν την ανοσολογική αντίδραση που θα μπορούσε να στραφεί εναντίον του όγκου.

«Αυτά τα T-ρυθμιστικά κύτταρα μπορούν τόσο να παράγουν IL-22 όσο και να καταστέλλουν έντονα οποιαδήποτε ανοσοαπόκριση. Είναι μια διπλή επίθεση. Όταν αφαιρέσαμε όλα τα T-reg κύτταρα από τα ποντίκια, αντιστράφηκε πλήρως η δυνατότητα της χημικής ουσίας των τσιγάρων να επιτρέπει την ανάπτυξη του όγκου», εξήγησε ο Φράνκελ.

Τα ευρήματα δεν περιορίστηκαν στα πειραματόζωα. Οι ερευνητές επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματα και σε ανθρώπινα ανοσοκύτταρα, καθώς και σε κύτταρα ασθενών που είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του παγκρέατος.

Η σύγκριση έδειξε ότι οι καπνιστές με καρκίνο του παγκρέατος διέθεταν περισσότερα T-ρυθμιστικά κύτταρα σε σχέση με τους ασθενείς που δεν κάπνιζαν, ενισχύοντας τη σύνδεση ανάμεσα στην έκθεση στον καπνό και στην καταστολή της αντικαρκινικής ανοσολογικής αντίδρασης.

Ο αναστολέας που βοήθησε στη συρρίκνωση των όγκων

Ένα ακόμη ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα της μελέτης ήταν ότι ένας αναστολέας που μπλοκάρει τη δράση της συγκεκριμένης χημικής ουσίας των τσιγάρων αποδείχθηκε αποτελεσματικός στη συρρίκνωση των όγκων.

Η διαπίστωση αυτή δημιουργεί νέες προοπτικές για την ανάπτυξη θεραπευτικών προσεγγίσεων, οι οποίες θα έχουν ως στόχο τα υπερ-κατασταλτικά ανοσοκύτταρα και το μονοπάτι μέσω του οποίου οι τοξίνες του καπνού ενισχύουν την ανάπτυξη της νόσου.

«Αν καταφέρουμε να αναστείλουμε αυτά τα υπερ-κατασταλτικά κύτταρα, μπορεί να ενεργοποιηθεί ξανά η φυσική ανοσοαπόκριση. Αυτό θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω με τις υπάρχουσες ανοσοθεραπείες, οι οποίες δεν λειτουργούν αποτελεσματικά κατά του καρκίνου του παγκρέατος, λόγω του κατασταλτικού ανοσοποιητικού περιβάλλοντος», δήλωσε ο Φράνκελ.

Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες προτού αξιολογηθεί η χρήση ενός φαρμάκου που θα αναστέλλει τη συγκεκριμένη περιβαλλοντική τοξίνη ή θα αποκλείει το σηματοδοτικό μονοπάτι που ενεργοποιεί.

Τα νέα δεδομένα ενισχύουν επίσης την ανάγκη για περισσότερο εξατομικευμένες θεραπείες, οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη το ιστορικό και τον βαθμό έκθεσης κάθε ασθενούς στον καπνό των τσιγάρων.

Ποιοι πρέπει να είναι περισσότερο προσεκτικοί

«Ενδέχεται να χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση στη θεραπεία καπνιστών που αναπτύσσουν καρκίνο του παγκρέατος», ανέφερε ο Φράνκελ, συμπληρώνοντας πως «δεν υπάρχει αξιόπιστη μέθοδος προληπτικού ελέγχου, αλλά οι καπνιστές θα πρέπει να ενημερώνονται για τα συμπτώματα και να εξετάζουν την παραπομπή σε κλινική υψηλού κινδύνου».

Ο ίδιος τονίζει ότι όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παγκρέατος ή πάσχουν από άλλες φλεγμονώδεις παθήσεις του συγκεκριμένου οργάνου θα πρέπει να αποφεύγουν το κάπνισμα.

Η νέα μελέτη προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τον ρόλο του καπνού στην εμφάνιση και την εξέλιξη του καρκίνου του παγκρέατος. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι τοξίνες των τσιγάρων δεν ενισχύουν μόνο την ανάπτυξη των όγκων, αλλά περιορίζουν συγχρόνως την αντικαρκινική άμυνα του οργανισμού μέσω των T-ρυθμιστικών κυττάρων.

Η ανακάλυψη μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για νέα φάρμακα και περισσότερο εξατομικευμένες στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας, ιδιαίτερα για τους καπνιστές και για ασθενείς που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου.