Ισραήλ και Τουρκία σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης: Τα επικίνδυνα μέτωπα και το σχέδιο Νετανιάχου κατά του Ερντογάν

Κλιμακώνεται η κόντρα Ισραήλ – Τουρκίας: Η κίνηση Νετανιάχου κατά Ερντογάν και τα επικίνδυνα μέτωπα

Νομικό φάκελο κατά του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φέρεται να ζήτησε ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, προσθέτοντας ένα ακόμη μέτωπο στην αντιπαράθεση Ισραήλ και Τουρκίας. Σύμφωνα με ισραηλινά δημοσιεύματα, ο πρωθυπουργός έδωσε αυτή την εβδομάδα εντολή στο υπουργείο Δικαιοσύνης να προετοιμάσει υπόθεση για το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Στο επίκεντρο αναμένεται να βρεθούν η μεταχείριση της κουρδικής μειονότητας στην Τουρκία, η υποστήριξη της Άγκυρας προς τη Χαμάς και η φιλοξενία στελεχών της οργάνωσης στο τουρκικό έδαφος.

Όπως επισημαίνει η Jerusalem Post, οι δυνατότητες ουσιαστικού αποτελέσματος θεωρούνται περιορισμένες, καθώς ούτε η Τουρκία ούτε το Ισραήλ έχουν επικυρώσει το Καταστατικό της Ρώμης, μέσω του οποίου ιδρύθηκε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται επίσης ως απάντηση στις προσπάθειες της Τουρκίας να πετύχει την έκδοση ερυθράς αγγελίας της Ιντερπόλ για τη σύλληψη του Νετανιάχου.

Παρά τις δυσκολίες στο νομικό πεδίο, η κίνηση έχει πολιτική σημασία. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το Ισραήλ επιχειρεί για πρώτη φορά να μετατρέψει το ζήτημα της αντιμετώπισης των Κούρδων σε συγκεκριμένο εργαλείο πίεσης προς την τουρκική κυβέρνηση. Προηγούμενες αναφορές Ισραηλινών υπουργών στο θέμα δεν είχαν συνοδευτεί από αντίστοιχες ενέργειες.

Από τη νομική διαμάχη στον περιφερειακό ανταγωνισμό

Η προετοιμασία του φακέλου περιγράφεται ως στροφή προς μια πιο ενεργή αξιοποίηση των νομικών διαδικασιών στην αντιπαράθεση με την Άγκυρα. Αντί να περιορίζεται στην υπεράσπιση των δικών του θέσεων, το Ισραήλ επιδιώκει πλέον να αναλάβει πρωτοβουλία.

Η εξέλιξη προκάλεσε θετικές αντιδράσεις σε αρκετούς πολιτικά ενεργούς Κούρδους τουρκικής καταγωγής. Εντάσσεται, όμως, σε έναν ανταγωνισμό που ξεπερνά τις δικαστικές κινήσεις.

Η Συρία, η ανατολική Μεσόγειος, η Ιερουσαλήμ και η Δυτική Όχθη, αλλά και η Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής, αποτελούν βασικά πεδία στα οποία οι επιδιώξεις των δύο χωρών συγκρούονται.

Η ανάλυση της Jerusalem Post υποστηρίζει ότι στα μέτωπα αυτά διαμορφώνεται μια σχέση ανταγωνισμού, όπου η ενίσχυση της επιρροής της μίας πλευράς αντιμετωπίζεται ως απώλεια για την άλλη. Συνδέει, παράλληλα, τη στρατηγική της Τουρκίας με τον νεοοθωμανικό εθνικισμό και το σουνιτικό πολιτικό Ισλάμ.

Η πιθανότητα μιας βαθύτερης σύγκρουσης είχε επισημανθεί ήδη από το 2004. Μεταξύ όσων είχαν διατυπώσει αυτή την εκτίμηση ήταν ο εκλιπών δημοσιογράφος και αναλυτής της Jerusalem Post, Μπάρι Ρούμπιν, λίγο μετά την άνοδο του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης στην εξουσία.

Ο Ρούμπιν εξέταζε τις δηλώσεις και τα κείμενα του Ερντογάν, του Αχμέτ Νταβούτογλου και άλλων στελεχών του κόμματος ως ενδείξεις για την κατεύθυνση που θα ακολουθούσαν.

Την ίδια περίοδο, αρκετοί δυτικοί παρατηρητές εκτιμούσαν ότι η άσκηση εξουσίας θα οδηγούσε σε μετριοπαθέστερη πολιτική ή ότι τα στρατηγικά συμφέροντα της Τουρκίας θα λειτουργούσαν περιοριστικά. Κατά την αποτίμηση του δημοσιεύματος, οι προσδοκίες αυτές δεν επιβεβαιώθηκαν.

Η Συρία ως το πιο επικίνδυνο μέτωπο

Στην ανάλυση, η Συρία ξεχωρίζει ως το πιο ασταθές πεδίο της ισραηλινοτουρκικής αντιπαράθεσης. Η Άγκυρα περιγράφεται ως καθοριστικός υποστηρικτής της νέας εξουσίας στη Δαμασκό, με ενεργή συμμετοχή στην ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεών της.

Το Ισραήλ, από την πλευρά του, αντιμετωπίζει με δυσπιστία τις μακροπρόθεσμες επιδιώξεις της συριακής ηγεσίας. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η προοπτική ανασυγκρότησης της συριακής αεράμυνας με τουρκική βοήθεια.

Ένα ισχυρότερο σύστημα αεράμυνας θα μπορούσε να περιορίσει τις ισραηλινές αεροπορικές επιχειρήσεις στον συριακό εναέριο χώρο, την ελευθερία των οποίων η ισραηλινή πλευρά θεωρεί κρίσιμη για τη δράση της κατά του Ιράν.

Η επίθεση του Ισραήλ στην αεροπορική βάση Αμπού Ντουχούρ, στις 18 Αυγούστου, παρουσιάζεται ως μήνυμα ότι είναι αποφασισμένο να υπερασπιστεί τις κόκκινες γραμμές του.

Στο ίδιο πλαίσιο, το δημοσίευμα παραθέτει τη δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, κατά την επίσκεψή του στη Δαμασκό, όταν χαρακτήρισε το Ισραήλ τη «μεγαλύτερη δυνητική απειλή για τη σταθερότητα της Συρίας». Ο Φιντάν ανακοίνωσε επίσης επίσκεψη του Ερντογάν στη συριακή πρωτεύουσα «στο εγγύς μέλλον».

Η κατάσταση περιγράφεται ως κατακερματισμένη, με Τουρκία και Ισραήλ να ασκούν έλεγχο σε διαφορετικά τμήματα της Συρίας και να επιδιώκουν αντίθετες εξελίξεις για το μέλλον της.

Θαλάσσιες ζώνες και ενεργειακά σχέδια στην ανατολική Μεσόγειο

Στην ανατολική Μεσόγειο, ο ανταγωνισμός συνδέεται με τις θαλάσσιες διεκδικήσεις και την αξιοποίηση της ενέργειας.

Η συμφωνία που υπέγραψε η Τουρκία με τη Λιβύη το 2019 ορίζει μια θαλάσσια ζώνη από τη νοτιοδυτική Τουρκία έως τη βορειοανατολική Λιβύη. Σύμφωνα με την ανάλυση, παρακάμπτει τα δικαιώματα ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη και η Ρόδος, σε θαλάσσιες ζώνες και υφαλοκρηπίδα.

Το ζήτημα επηρεάζει τόσο τις προοπτικές εκμετάλλευσης κοιτασμάτων φυσικού αερίου όσο και το σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας.

Σε ανακοίνωσή του στις 24 Σεπτεμβρίου, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας ανέφερε ότι παρακολουθεί τις στρατιωτικές εξελίξεις στην Κύπρο. Διατύπωσε επίσης τη θέση ότι οι εργασίες πόντισης καλωδίων σε περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα απαιτούν προηγούμενο συντονισμό και ότι δεν επιτρέπονται δραστηριότητες χωρίς εξουσιοδότηση.

Η Χαμάς και η τουρκική παρουσία στα παλαιστινιακά εδάφη

Ένα ακόμη σημείο τριβής είναι το ενεργό γραφείο της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη. Το δημοσίευμα αναφέρει ότι έχει συνδεθεί με επιχειρησιακή δραστηριότητα, περιλαμβανομένων βίαιων επιθέσεων στη Δυτική Όχθη.

Η ισραηλινή πλευρά παρακολουθεί επίσης τη δράση της Τουρκικής Υπηρεσίας Συνεργασίας και Συντονισμού, TİKA, στην Ιερουσαλήμ και τη Δυτική Όχθη.

Σύμφωνα με ισχυρισμούς των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών που παραθέτει η ανάλυση, η υπηρεσία παρέχει χρηματοδότηση και υποστήριξη σε θρησκευτικούς και κοινωνικούς φορείς με δεσμούς με τη Χαμάς και δίκτυα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.

Η προσπάθεια της Τουρκίας να αποκτήσει αυξημένο ρόλο στη Γάζα και στον Λίβανο ερμηνεύεται ως μέρος της ευρύτερης στρατηγικής της για περιφερειακή επιρροή. Πρόκειται για περιοχές στις οποίες κάθε μεταβολή ισχύος επηρεάζει άμεσα και τα συμφέροντα του Ισραήλ.

Ο ανταγωνισμός φτάνει στην Ερυθρά Θάλασσα

Η αντιπαράθεση επεκτείνεται στον θαλάσσιο διάδρομο της Ερυθράς Θάλασσας και στο Κέρας της Αφρικής, όπου οι δύο χώρες στηρίζουν διαφορετικές τοπικές δυνάμεις.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το Ισραήλ αναγνώρισε τη Σομαλιλάνδη τον Δεκέμβριο του 2025, ως το πρώτο κράτος-μέλος του ΟΗΕ που προχώρησε σε αυτή την ενέργεια.

Η ανάλυση αναφέρει επίσης ισραηλινό σχεδιασμό για στρατιωτική βάση στο έδαφός της. Στόχος παρουσιάζεται η παρακολούθηση και αντιμετώπιση των Χούθι, που δραστηριοποιούνται στην απέναντι πλευρά των Στενών Μπαμπ ελ Μαντέμπ.

Η Τουρκία αντιτίθεται στην ανεξαρτησία της Σομαλιλάνδης και διατηρεί μεγάλη στρατιωτική εκπαιδευτική βάση στο Μογκαντίσου. Έχει ακόμη συνάψει συμφωνίες για έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου στα ανοικτά της Σομαλίας, προσθέτοντας ενεργειακή διάσταση στον ανταγωνισμό.

Η μάχη επιρροής στη νέα Μέση Ανατολή

Η Jerusalem Post αντιμετωπίζει τη σύγκρουση συμφερόντων Ισραήλ και Τουρκίας ως μία από τις σημαντικές εξελίξεις που διαμορφώνουν τις νέες ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.

Κατά την ίδια αποτίμηση, οι εξελίξεις των τελευταίων τριών ετών έχουν αποδυναμώσει, χωρίς να εξαλείψουν, την περιφερειακή συμμαχία του Ιράν. Παράλληλα, μεταξύ των δυνάμεων της περιοχής ενισχύεται η αντίληψη ότι η παλαιότερη τάξη πραγμάτων υπό αμερικανική ηγεμονία έχει υποχωρήσει σημαντικά.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι ισχυρότεροι περιφερειακοί παίκτες αναζητούν περισσότερο χώρο δράσης και μεγαλύτερη επιρροή.

Η ανάλυση συγκρίνει ορισμένες πλευρές της τουρκικής αξιοποίησης δυνάμεων του σουνιτικού πολιτικού Ισλάμ με πρακτικές που έχει ακολουθήσει το Ιράν. Υποστηρίζει ότι η αντιπαράθεση με το Ισραήλ αποτελεί βασικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής και εκτιμά ότι τα ανοιχτά μέτωπα μπορούν να οδηγήσουν σε περαιτέρω κλιμάκωση των σχέσεων των δύο χωρών.