Ανατροπή με γνωστό εμβόλιο και στην Ελλάδα: Ελπίδες για τους άνω των 65 – Το εμβόλιο συνδέεται με 24% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας – Τα νέα ευρήματα

Νέα ερευνητικά δεδομένα συνδέουν το ανασυνδυασμένο εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα Shingrix με χαμηλότερα ποσοστά διάγνωσης άνοιας και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι το εμβόλιο προλαμβάνει την άνοια ή τα καρδιαγγειακά επεισόδια, ούτε αλλάζουν προς το παρόν την εγκεκριμένη χρήση του.

24% χαμηλότερος σχετικός κίνδυνος διάγνωσης άνοιας

Η μελέτη για την άνοια πραγματοποιήθηκε με επικεφαλής ερευνητές του Πανεπιστημίου Brown και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Annals of Internal Medicine».

Οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα του Medicare και ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους 509.926 ενηλίκων ηλικίας τουλάχιστον 66 ετών στις ΗΠΑ. Οι συμμετέχοντες είχαν νοσηλευτεί σε περισσότερες από 5.500 μονάδες εξειδικευμένης νοσηλευτικής φροντίδας, επομένως το δείγμα δεν αντιπροσωπεύει κατ’ ανάγκη όλους τους ανθρώπους άνω των 65 ετών.

Από το σύνολο των συμμετεχόντων, μόλις 8.843 είχαν λάβει τουλάχιστον μία δόση του ανασυνδυασμένου εμβολίου κατά του έρπητα ζωστήρα. Κανένας από τους συμμετέχοντες δεν είχε προηγουμένως διαγνωστεί με άνοια.

Στα τέσσερα χρόνια παρακολούθησης, άνοια διαγνώστηκε στο 18,8% των εμβολιασμένων και στο 24,6% των μη εμβολιασμένων. Η διαφορά αντιστοιχεί σε:

• 24% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο διάγνωσης άνοιας.
• Περίπου 5,8 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο απόλυτο κίνδυνο στα συγκεκριμένα δεδομένα.

Οι δύο αριθμοί δεν εκφράζουν το ίδιο πράγμα. Το 24% αφορά τη σχετική μείωση μεταξύ των δύο ομάδων, ενώ η απόλυτη διαφορά ήταν περίπου έξι διαγνώσεις ανά 100 ανθρώπους σε ορίζοντα τεσσάρων ετών.

Γιατί η μελέτη δεν αποδεικνύει αιτιώδη προστασία

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τη μέθοδο της προσομοίωσης μιας στοχευμένης κλινικής δοκιμής, ώστε να περιορίσουν όσο ήταν δυνατόν τις διαφορές μεταξύ εμβολιασμένων και μη εμβολιασμένων.

Ωστόσο, επρόκειτο για ανάλυση υφιστάμενων ιατρικών δεδομένων και όχι για τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδειχθεί πως το εμβόλιο ήταν η αιτία για τη χαμηλότερη συχνότητα διάγνωσης άνοιας.

Οι άνθρωποι που επέλεξαν να εμβολιαστούν ήταν κατά μέσο όρο ελαφρώς νεότεροι και υγιέστεροι. Παρότι έγιναν στατιστικές προσαρμογές, ενδέχεται να υπάρχουν και άλλοι παράγοντες, όπως οι συνήθειες υγείας, η πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα ή η γενικότερη συνέπεια στην πρόληψη, που επηρέασαν το αποτέλεσμα.

Το Shingrix, επομένως, δεν αποτελεί θεραπεία για την άνοια ούτε χορηγείται σήμερα ειδικά για την πρόληψή της. Το πιθανό όφελος για τον εγκέφαλο αποτελεί ένα ερευνητικό εύρημα που πρέπει να επιβεβαιωθεί με περαιτέρω μελέτες.

Τι είναι ο έρπητας ζωστήρας

Ο έρπητας ζωστήρας προκαλείται από την επανενεργοποίηση του ιού της ανεμευλογιάς-ζωστήρα. Πρόκειται για τον ίδιο ιό που προκαλεί την ανεμευλογιά.

Μετά την αρχική λοίμωξη, ο ιός δεν απομακρύνεται πλήρως από τον οργανισμό. Παραμένει σε αδρανή κατάσταση στο νευρικό σύστημα και μπορεί να ενεργοποιηθεί ξανά έπειτα από πολλά χρόνια, ιδιαίτερα όταν εξασθενεί η άμυνα του οργανισμού.

Η νόσος προκαλεί συνήθως επώδυνο εξάνθημα με φυσαλίδες. Μία από τις σοβαρότερες επιπλοκές της είναι η μεθερπητική νευραλγία, κατά την οποία ο έντονος νευρικός πόνος μπορεί να συνεχίζεται για μήνες ή ακόμη και χρόνια μετά την υποχώρηση του εξανθήματος.

Η εγκεκριμένη και αποδεδειγμένη λειτουργία του Shingrix παραμένει η πρόληψη του έρπητα ζωστήρα και των επιπλοκών του.

Τα νεότερα ευρήματα για καρδιά και αγγεία

Μια δεύτερη μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στις 26 Αυγούστου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό «Nature Medicine», εξέτασε την πιθανή σχέση του ανασυνδυασμένου εμβολίου με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Στη συγκεκριμένη έρευνα δεν συγκρίθηκαν απλώς εμβολιασμένοι με ανεμβολίαστους. Οι επιστήμονες αξιοποίησαν τη μετάβαση που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ από το παλαιότερο εμβόλιο ζωντανού εξασθενημένου ιού στο νεότερο ανασυνδυασμένο εμβόλιο.

Συγκρίθηκαν δύο αντιστοιχισμένες ομάδες:

• 36.460 άνθρωποι που εμβολιάστηκαν το 2017, όταν χρησιμοποιούνταν κυρίως το παλαιότερο εμβόλιο.
• 36.460 άνθρωποι που εμβολιάστηκαν το 2018, όταν είχε επικρατήσει το ανασυνδυασμένο εμβόλιο.

Όλοι οι συμμετέχοντες ήταν ηλικίας τουλάχιστον 60 ετών. Η παρακολούθηση διήρκεσε έως επτά χρόνια.

9% χαμηλότερο καρδιαγγειακό φορτίο σε βάθος επταετίας

Η ομάδα που είχε λάβει κυρίως το ανασυνδυασμένο εμβόλιο εμφάνισε 9% χαμηλότερο συνολικό φορτίο καρδιαγγειακών διαγνώσεων σε σύγκριση με εκείνη που είχε λάβει κυρίως το παλαιότερο εμβόλιο.

Το σύνθετο καταληκτικό σημείο της έρευνας περιλάμβανε:

• Ισχαιμική καρδιοπάθεια.
• Καρδιακή ανεπάρκεια.
• Ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο.

Ειδικότερα, καταγράφηκε συσχέτιση με 10% χαμηλότερο φορτίο ισχαιμικής καρδιοπάθειας και 12% χαμηλότερο φορτίο καρδιακής ανεπάρκειας. Για το ισχαιμικό εγκεφαλικό, στατιστικά σημαντική συσχέτιση διαπιστώθηκε μόνο στους άνδρες και όχι στο σύνολο των συμμετεχόντων.

Καταγράφηκε επίσης 7% χαμηλότερο φορτίο κολπικής μαρμαρυγής. Δεν βρέθηκε, όμως, αντίστοιχη συσχέτιση για όλα τα καρδιακά, αγγειακά και εγκεφαλοαγγειακά νοσήματα που εξετάστηκαν.

Το πιθανό όφελος εμφανίστηκε ισχυρότερο κατά το πρώτο μισό της περιόδου παρακολούθησης και εξασθένησε αργότερα.

Τι μπορεί να εξηγεί τις συσχετίσεις

Οι ακριβείς βιολογικοί μηχανισμοί δεν έχουν αποσαφηνιστεί. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι η πρόληψη της επανενεργοποίησης του ιού περιορίζει φλεγμονώδεις διεργασίες που μπορεί να επιβαρύνουν τον εγκέφαλο και το καρδιαγγειακό σύστημα.

Εξετάζεται επίσης εάν το ανοσοενισχυτικό που περιέχει το ανασυνδυασμένο εμβόλιο προκαλεί μεταβολές στην ανοσολογική απόκριση, οι οποίες ενδέχεται να έχουν πρόσθετη προστατευτική επίδραση.

Πρόκειται, όμως, για επιστημονικές υποθέσεις και όχι για αποδεδειγμένους μηχανισμούς.

Απαραίτητες οι κλινικές δοκιμές

Παρά τον πιο ισχυρό σχεδιασμό της καρδιαγγειακής μελέτης, οι ίδιοι οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι ούτε αυτή αποδεικνύει αιτιώδη σχέση.

Απαιτούνται τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές και ειδικές μελέτες των βιολογικών μηχανισμών για να διαπιστωθεί εάν το Shingrix μειώνει πράγματι τον κίνδυνο άνοιας ή καρδιαγγειακών επεισοδίων και ποιοι άνθρωποι θα μπορούσαν να ωφεληθούν περισσότερο.

Τα νέα αποτελέσματα ενισχύουν το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από τις πιθανές πρόσθετες επιδράσεις του εμβολίου, αλλά δεν αποτελούν λόγο αλλαγής ή διακοπής οποιασδήποτε θεραπείας. Ο εμβολιασμός πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με τις ισχύουσες συστάσεις και έπειτα από συνεννόηση με τον γιατρό, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν χρόνια νοσήματα ή ειδικές ιατρικές συνθήκες.