Πίσω από τον Αλέξη Σταμάτη βρισκόταν μια οικογένεια που άφησε το δικό της αποτύπωμα στις τέχνες, το θέατρο, τη λογοτεχνία και την αρχιτεκτονική. Ο θάνατος του καταξιωμένου συγγραφέα σε ηλικία 67 ετών έφερε ξανά στο προσκήνιο τη διαδρομή του πατέρα του, Κώστα Σταμάτη, αλλά και την κοινή ζωή του με την Μπέτυ Αρβανίτη.
Ο Κώστας Σταμάτης υπήρξε μία από τις αξιόλογες προσωπικότητες της ελληνικής αρχιτεκτονικής του 20ού αιώνα. Η επαγγελματική του πορεία συνδέθηκε στενά με τη μεταπολεμική ανάπτυξη της χώρας, την εξέλιξη του ελληνικού τουρισμού και το εμβληματικό πρόγραμμα των ξενοδοχείων «Ξενία».
Πατέρας και γιος επέλεξαν δύο διαφορετικούς δρόμους έκφρασης. Ο Κώστας Σταμάτης αποτύπωνε τις ιδέες του με γραμμές, όγκους, υλικά και κτίρια, ενώ ο Αλέξης Σταμάτης μέσα από λέξεις, χαρακτήρες, ιστορίες και βιβλία. Και οι δύο, όμως, μοιράζονταν την ίδια βαθιά ανάγκη για δημιουργία και την επιθυμία να αφήσουν πίσω τους ένα έργο με διάρκεια.
Κώστας Σταμάτης: Ο αρχιτέκτονας πίσω από τα ιστορικά «Ξενία»
Ο Κώστας Σταμάτης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926. Φοίτησε στο Κολέγιο Αθηνών και στη συνέχεια αποφάσισε να ακολουθήσει την αρχιτεκτονική, πραγματοποιώντας τις σπουδές του στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, από την οποία αποφοίτησε το 1952.
Τα πρώτα του επαγγελματικά βήματα έγιναν σε μια περίοδο μεγάλων αλλαγών για την Ελλάδα. Η χώρα προσπαθούσε να αφήσει πίσω της τις πληγές του πολέμου και να περάσει σε μια νέα εποχή, στην οποία η ανοικοδόμηση, η δημιουργία υποδομών και η τουριστική ανάπτυξη αποκτούσαν κεντρικό ρόλο.
Στην αρχή εργάστηκε στο Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων, συμμετέχοντας στον σχεδιασμό υγειονομικών κέντρων. Αργότερα εντάχθηκε στον Οργανισμό Εργατικής Κατοικίας, όπου ανέλαβε σημαντικές μελέτες που αφορούσαν την οικιστική ανάπτυξη.
Η καθοριστική στιγμή για την επαγγελματική του πορεία ήρθε το 1958, όταν βρέθηκε στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού και έγινε μέλος μιας δημιουργικής ομάδας που θα άλλαζε την εικόνα της τουριστικής Ελλάδας.
Η μεγάλη εποχή των «Ξενία» και το σχέδιο για τη νέα Ελλάδα
Στα τέλη της δεκαετίας του ’50, η Ελλάδα βρισκόταν μπροστά σε μια μεγάλη πρόκληση. Έπρεπε να παρουσιαστεί ξανά στον υπόλοιπο κόσμο και να αποκτήσει τη θέση ενός σύγχρονου, οργανωμένου και διεθνώς αναγνωρίσιμου τουριστικού προορισμού.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον γεννήθηκε και αναπτύχθηκε το φιλόδοξο πρόγραμμα των ξενοδοχείων «Ξενία», το οποίο θεωρείται μέχρι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά και τουριστικά εγχειρήματα της μεταπολεμικής περιόδου.
Η βασική φιλοσοφία του προγράμματος ήταν σαφής. Τα νέα ξενοδοχεία έπρεπε να παρέχουν σύγχρονες ανέσεις και υπηρεσίες στους ταξιδιώτες, χωρίς όμως να αλλοιώνουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα, την ιστορία και τη φυσιογνωμία του τόπου στον οποίο κατασκευάζονταν.
Κεντρικό ρόλο στην υλοποίηση του σχεδίου είχε ο Άρης Κωνσταντινίδης, μία από τις κορυφαίες μορφές της νεότερης ελληνικής αρχιτεκτονικής. Γύρω του συγκρότησε μια ομάδα νέων και ταλαντούχων αρχιτεκτόνων, ανάμεσα στους οποίους βρισκόταν και ο Κώστας Σταμάτης, ηλικίας μόλις 32 ετών.
Για τον ίδιο ήταν μια περίοδος εξαιρετικά έντονης δημιουργίας. Είχε πλέον την ευκαιρία να συμμετάσχει σε ένα πρωτοποριακό αρχιτεκτονικό πρόγραμμα, το οποίο επρόκειτο να επηρεάσει καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο παρουσιαζόταν η Ελλάδα στους επισκέπτες της.
Τα εμβληματικά έργα που σχεδίασε
Από το 1958 και κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών, ο Κώστας Σταμάτης είχε ενεργό συμμετοχή στον σχεδιασμό σημαντικών τουριστικών μονάδων και εγκαταστάσεων σε διαφορετικές περιοχές της χώρας.
Με την υπογραφή του συνδέθηκαν τα Ξενία της Σάμου, της Χίου –γνωστό ως Bella Vista– και της Δράμας, όπως επίσης και το Soleil στη Ρόδο.
Στο έργο του περιλαμβάνονται ακόμη ο Μεθοριακός Σταθμός των Κήπων στον Έβρο, οι εγκαταστάσεις της Πλαζ Αλυκών Βόλου, η Πλαζ Ορνού στη Μύκονο και η Πλαζ Ναυπάκτου.
Ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά της αρχιτεκτονικής του ήταν η αρμονική σχέση ανάμεσα στα κτίρια και το φυσικό περιβάλλον. Στόχος δεν ήταν η κατασκευή να επιβάλλεται στο τοπίο, αλλά να εντάσσεται σε αυτό και να γίνεται αναπόσπαστο μέρος του.
Το φυσικό φως, οι λιτές και καθαρές γραμμές, η μορφολογία του εδάφους και η επιλογή υλικών που μπορούσαν να «συνομιλούν» με κάθε περιοχή αποτέλεσαν βασικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής του αντίληψης. Πρόκειται για μια φιλοσοφία η οποία σήμερα θεωρείται σημαντικό μέρος της ελληνικής μοντέρνας παράδοσης.
Αρκετά από τα ξενοδοχεία «Ξενία» εξακολουθούν, πολλές δεκαετίες αργότερα, να αποτελούν αντικείμενο μελέτης και δημόσιας συζήτησης. Άλλωστε, τα συγκεκριμένα κτίρια συνδέθηκαν με μια ολόκληρη εποχή, κατά την οποία η Ελλάδα προσπαθούσε να διαμορφώσει τη σύγχρονη τουριστική της ταυτότητα.
Η συνεργασία του με τον Αλέκο Φασιανό
Για τον Κώστα Σταμάτη, ένα κτίριο δεν αποτελούσε απλώς μια λειτουργική κατασκευή. Πίστευε ότι η αρχιτεκτονική μπορούσε να εξελιχθεί σε σημείο συνάντησης διαφορετικών μορφών τέχνης, αποκτώντας παράλληλα τη δική της αισθητική και πολιτιστική ταυτότητα.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της αντίληψης υπήρξε το Ξενία της Σάμου.
Στο συγκεκριμένο έργο, ο Κώστας Σταμάτης συνεργάστηκε με τον νεαρό τότε Αλέκο Φασιανό. Ο σπουδαίος ζωγράφος δημιούργησε μια μεγάλη τοιχογραφία, αντλώντας την έμπνευσή του από τη θάλασσα, τα πλοία, τους ναύτες και εικόνες με έντονο ελληνικό στοιχείο.
Η συνεργασία τους εξέφραζε μια ευρύτερη δημιουργική προσέγγιση της εποχής. Η αρχιτεκτονική και οι εικαστικές τέχνες μπορούσαν να συνυπάρξουν στον ίδιο χώρο, μετατρέποντας ένα ξενοδοχείο σε μια ολοκληρωμένη αισθητική εμπειρία για τον επισκέπτη.
Η αποχώρηση από τον ΕΟΤ και το επόμενο μεγάλο βήμα
Το 1966, μετά από μια εξαιρετικά παραγωγική περίοδο, ο Κώστας Σταμάτης αποχώρησε από τον ΕΟΤ και επικεντρώθηκε πλέον στη λειτουργία του ιδιωτικού αρχιτεκτονικού του γραφείου.
Η επαγγελματική του δραστηριότητα δεν περιορίστηκε μετά την αποχώρησή του. Αντίθετα, διευρύνθηκε σημαντικά και απέκτησε νέους ορίζοντες.
Τα επόμενα χρόνια ανέλαβε δεκάδες μελέτες δημόσιων και ιδιωτικών έργων. Παράλληλα, η δουλειά του απέσπασε σημαντικές διακρίσεις, καθώς και πρώτα βραβεία σε πανελλήνιους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς.
Το 1975 άρχισε τη μόνιμη συνεργασία του με τον αρχιτέκτονα Κ. Δ. Καψαμπέλη. Έναν χρόνο αργότερα, οι δύο αρχιτέκτονες προχώρησαν στην ίδρυση εταιρείας, στρέφοντας το ενδιαφέρον τους και προς τη διεθνή αγορά.
Η δραστηριότητά τους επεκτάθηκε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου η εταιρεία κέρδισε τέσσερα πρώτα βραβεία σε διεθνείς αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς και ανέλαβε την εκπόνηση έργων μεγάλης κλίμακας.
Η διεθνής αυτή πορεία αποτέλεσε ακόμη έναν σημαντικό σταθμό στην καριέρα του Κώστα Σταμάτη, αποδεικνύοντας ότι το έργο και η αρχιτεκτονική του σκέψη μπορούσαν να ξεπεράσουν τα σύνορα της Ελλάδας.
Από τα μεγάλα έργα μέχρι το Ωνάσειο
Στη διάρκεια της πολυετούς επαγγελματικής του διαδρομής, ο Κώστας Σταμάτης δραστηριοποιήθηκε σε πολλούς και διαφορετικούς τομείς της αρχιτεκτονικής.
Διετέλεσε Τεχνικός Σύμβουλος του Ε.Ο.Μ.Μ.Ε.Χ., ενώ ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα της ύστερης περιόδου της καριέρας του περιλαμβάνεται η συμμετοχή του στη μελέτη του Καρδιοχειρουργικού Κέντρου «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης», σε συνεργασία με Έλληνες και Βρετανούς αρχιτέκτονες.
Ταυτόχρονα, παρέμεινε ενεργός στους θεσμικούς φορείς του επαγγέλματός του. Υπήρξε μέλος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, της Ελληνικής Αρχιτεκτονικής Εταιρείας και του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας.
Ακόμη και όταν άρχισε σταδιακά να απομακρύνεται από την καθημερινή επαγγελματική δράση, δεν έπαψε να παρακολουθεί τις εξελίξεις στην αρχιτεκτονική και να ενδιαφέρεται για τις αλλαγές που συντελούνταν στην εικόνα των ελληνικών πόλεων.
Ο γάμος με την Μπέτυ Αρβανίτη και η γέννηση του Αλέξη Σταμάτη
Πέρα από τη σημαντική αρχιτεκτονική του πορεία, ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προσωπική ζωή του Κώστα Σταμάτη. Συνδέθηκε με ανθρώπους που άφησαν το δικό τους ισχυρό αποτύπωμα στο θέατρο, τη λογοτεχνία και γενικότερα στον ελληνικό πολιτισμό.
Πρώτη σύζυγός του ήταν η σπουδαία ηθοποιός Μπέτυ Αρβανίτη. Από τον γάμο τους γεννήθηκε ο Αλέξης Σταμάτης, ο οποίος επέλεξε τον δικό του δημιουργικό δρόμο, στράφηκε στον χώρο των γραμμάτων και εξελίχθηκε σε έναν από τους αναγνωρισμένους Έλληνες συγγραφείς της γενιάς του.
Σε μεταγενέστερη περίοδο της ζωής του, ο Κώστας Σταμάτης παντρεύτηκε τη Φαίη Σταμάτη, με την οποία απέκτησε μία κόρη, την Εύα. Αργότερα γνώρισε και τη χαρά του παππού, όταν ήρθε στη ζωή ο εγγονός του, Ερμής.
Ξεχωριστή παρουσία στο ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον ήταν και η σπουδαία ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, η οποία ήταν πρώτη εξαδέλφη του Κώστα Σταμάτη.
Δεν μοιάζει, επομένως, τυχαίο το γεγονός ότι γύρω από τη συγκεκριμένη οικογένεια συναντήθηκαν τόσο διαφορετικές μορφές δημιουργικής έκφρασης: η αρχιτεκτονική, το θέατρο, η λογοτεχνία και η ποίηση.
Ο θάνατος του Κώστα Σταμάτη και η παρακαταθήκη του
Ο Κώστας Σταμάτης έφυγε από τη ζωή στις 28 Ιανουαρίου 2020, αφήνοντας πίσω του μια διαδρομή πολλών δεκαετιών και ένα αρχιτεκτονικό έργο άρρηκτα συνδεδεμένο με σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της Ελλάδας.
Η συμβολή του στο πρόγραμμα των ξενοδοχείων «Ξενία», η παρουσία του στον ΕΟΤ, η δραστηριότητά του στο εξωτερικό και η συμμετοχή του σε μεγάλα έργα συνθέτουν την εικόνα ενός ανθρώπου που αντιμετώπισε την αρχιτεκτονική όχι απλώς ως επάγγελμα, αλλά ως μια ουσιαστική δημιουργική αποστολή.
Η απώλεια του γιου του, Αλέξη Σταμάτη, επαναφέρει αναπόφευκτα στο προσκήνιο αυτή την ιδιαίτερη οικογενειακή ιστορία και τη δημιουργική κληρονομιά που περνούσε από τη μία γενιά στην επόμενη.
Ο Κώστας Σταμάτης δημιουργούσε χώρους και κτίρια, ενώ ο Αλέξης Σταμάτης δημιουργούσε κόσμους και ιστορίες. Δύο διαφορετικές διαδρομές και δύο ξεχωριστές μορφές έκφρασης, ενωμένες όμως από μια κοινή δημιουργική παρακαταθήκη που συνδέθηκε βαθιά με τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό.
To «alldaynews.gr» αποποιείται κάθε ευθύνη από τις αναδημοσιεύσεις άρθρων τρίτων ιστοσελίδων, για τα οποία (άρθρα) την ευθύνη την έχει ο υπογράφων ως πηγή.
