Εμβόλια COVID: Λύθηκε το μυστήριο των θρομβώσεων που μπορεί να προκαλέσουν – Τι αποκάλυψε νέα μεγάλη έρευνα

Το μυστήριο γύρω από τις σπάνιες θρομβώσεις μετά από εμβολιασμό για την COVID-19 φαίνεται πως αρχίζει να ξεκαθαρίζει, καθώς νέα επιστημονική έρευνα ρίχνει φως στον μηχανισμό που τις προκαλεί και ανοίγει τον δρόμο για πιο ασφαλή εμβόλια στο μέλλον.

Ερευνητές εντόπισαν τι είναι αυτό που μπορεί να εξηγεί τη θρόμβωση που παρατηρήθηκε μετά από εμβολιασμό για την COVID-19. Η ανακάλυψη βοηθά να κατανοηθεί καλύτερα ο μηχανισμός πίσω από αυτή την ασυνήθιστη αντίδραση και μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία πιο ασφαλών εμβολίων με βάση τον αδενοϊό.

Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι εντόπισαν ένα μεταλλαγμένο γονίδιο αυτοαντισώματος, το οποίο φαίνεται να εξηγεί τη σπάνια αλλά σοβαρή διαταραχή στην πήξη του αίματος που παρατηρήθηκε σε ορισμένες περιπτώσεις μετά από εμβολιασμό για COVID-19 με εμβόλια που βασίζονται στον αδενοϊό.

Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο New England Journal of Medicine, ερευνητές από την Αυστραλία, τον Καναδά και την Ευρώπη αξιοποίησαν φασματομετρία μάζας και μοριακές τεχνικές για να διερευνήσουν γιατί, κατά την κορύφωση της πανδημίας το 2021, ένα πολύ μικρό ποσοστό ανθρώπων εμφάνισε ανοσολογική θρομβοπενία και θρόμβωση (VITT) μετά από εμβόλια αδενοϊικού φορέα ή ακόμη και μετά από λοίμωξη με αδενοϊό.

Οι ίδιοι εκτιμούν ότι αυτή η ανακάλυψη μπορεί να βοηθήσει στο μέλλον ώστε οι κατασκευαστές να τροποποιήσουν την πρωτεΐνη του αδενοϊού, μειώνοντας τον κίνδυνο της επιπλοκής, χωρίς να επηρεαστεί η αποτελεσματικότητα των εμβολίων.

Πώς συνδέονται τα εμβόλια covid με τις θρομβώσεις

Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο «Update on Thromboembolic Events After Vaccination Against COVID-19», περιστατικά θρομβώσεων, όπως VTE, ATE και VITT, έχουν καταγραφεί μετά από εμβολιασμό, ωστόσο είναι εξαιρετικά σπάνια και διαφοροποιούνται ανάλογα με τον τύπο του εμβολίου.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι ο κίνδυνος εμφάνισης θρόμβωσης μετά τον εμβολιασμό είναι πολύ μικρότερος σε σχέση με τον κίνδυνο που προκαλεί η ίδια η νόσηση από COVID-19.

Άλλες έρευνες επιβεβαιώνουν ότι τα εμβόλια έχουν συνολικά χαμηλό ρίσκο για τέτοιες επιπλοκές και ότι ο κίνδυνος σχετίζεται κυρίως με τον τύπο του εμβολίου. Η σπάνια πάθηση Vaccine-Induced Immune Thrombotic Thrombocytopenia (VITT) έχει συνδεθεί κυρίως με τα εμβόλια αδενοϊού.

Οι μελέτες δείχνουν ότι σε αυτές τις περιπτώσεις το ανοσοποιητικό σύστημα δημιουργεί αντισώματα anti-PF4, τα οποία ενεργοποιούν τα αιμοπετάλια και προκαλούν πήξη του αίματος με ταυτόχρονα χαμηλά αιμοπετάλια, μια εικόνα που θυμίζει τη θρομβοπενία που σχετίζεται με τη χρήση ηπαρίνης.

Μεγάλες πληθυσμιακές αναλύσεις δείχνουν ότι:

• Η αυτοάνοση αντίδραση VITT είναι εξαιρετικά σπάνια και αφορά κυρίως εμβόλια αδενοϊού
• Τα εμβόλια mRNA δεν παρουσιάζουν σαφή σύνδεση με σοβαρές θρομβώσεις
• Η ίδια η νόσηση από COVID-19 ενέχει σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο θρόμβωσης

Η επίδραση αφορά κυρίως τα εμβόλια με αδενοϊό

Η εμφάνιση της VITT ήταν πολύ σπάνια, περίπου σε έναν στους 200.000 εμβολιασμένους με το εμβόλιο Oxford-AstraZeneca στην Ευρώπη και την Αυστραλία ή με το εμβόλιο Johnson & Johnson στις ΗΠΑ.

Τα συγκεκριμένα εμβόλια βασίζονται σε έναν αδενοϊό, έναν κοινό ιό που προκαλεί συνήθως ήπια νοσήματα όπως το κρυολόγημα ή η βρογχίτιδα. Ο ιός αυτός χρησιμοποιήθηκε ως «όχημα» για να μεταφέρει το γενετικό υλικό της πρωτεΐνης ακίδας του κορονοϊού στα κύτταρα.

Όταν διαπιστώθηκε η σύνδεση της VITT με αυτά τα εμβόλια, πολλές χώρες στην Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες περιόρισαν ή διέκοψαν τη χρήση τους.

Αντίθετα, τα εμβόλια mRNA, όπως της Moderna και της Pfizer/BioNTech, χρησιμοποιήθηκαν ευρέως και δεν παρουσίασαν αντίστοιχο μοτίβο σοβαρών θρομβώσεων.

Τα συμπτώματα που πρέπει να γνωρίζετε

Η VITT είναι μια σπάνια αλλά σοβαρή κατάσταση, που μπορεί να προκαλέσει θρομβώσεις σε κρίσιμα σημεία, όπως στον εγκέφαλο ή στην κοιλιά, συνοδευόμενες από χαμηλά αιμοπετάλια.

Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• έντονο και επίμονο πονοκέφαλο
• διαταραχές στην όραση
• πόνο στην κοιλιά ή την πλάτη
• εμετό
• δύσπνοια
• ανεξήγητους μώλωπες ή αιμορραγία
• πρήξιμο ή πόνο στα πόδια

Τι έδειξε η νέα έρευνα για τον μηχανισμό

Οι ερευνητές εντόπισαν μια μετάλλαξη σε συγκεκριμένα ανοσοκύτταρα, η οποία φαίνεται να οδηγεί το σώμα στο να μπερδεύει μια πρωτεΐνη του αδενοϊού με την ανθρώπινη πρωτεΐνη PF4.

Αυτό το «μπέρδεμα» ενεργοποιεί την παραγωγή αντισωμάτων, τα οποία με τη σειρά τους προκαλούν την επικίνδυνη πήξη του αίματος.

Οι επιστήμονες εκτιμούν επίσης ότι ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να είχαν προηγούμενη έκθεση σε αδενοϊό, γεγονός που ενδεχομένως «προετοίμασε» το ανοσοποιητικό τους σύστημα να αντιδράσει με αυτόν τον τρόπο.

Η συγκεκριμένη ανακάλυψη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε βελτιωμένα και πιο ασφαλή εμβόλια όχι μόνο για την COVID-19 αλλά και για άλλες ασθένειες, όπως ο Ebola.

Η επικεφαλής της μελέτης Τζινγκ Τζινγκ Γουάνγκ ανέφερε ότι η τροποποίηση ή αφαίρεση της συγκεκριμένης πρωτεΐνης θα μπορούσε να αποτρέψει αυτή την εξαιρετικά σπάνια επιπλοκή, χωρίς να μειώνεται η προστασία.

Από την πλευρά του, ο συν-συγγραφέας Τζέιμς ΜακΚλάσκι χαρακτήρισε τη μελέτη ως «ένα λαμπρό παράδειγμα μοριακής έρευνας».

Πηγές: CIDRAP, NEJM, MDPI, MDPI, ScienceDirect, PMC, PMC