Ποια βιταμίνη επιβραδύνει τη γήρανση – Τι ανακάλυψαν επιστήμονες

Η βιταμίνη D φαίνεται να συνδέεται με επιβράδυνση της γήρανσης, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη. Αν και τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, οι ειδικοί τονίζουν πως δεν πρέπει να καταφύγουμε άμεσα στα συμπληρώματα χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Σύνδεση της βιταμίνης D με την επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, η αυξημένη πρόσληψη βιταμίνης D ενδέχεται να επιβραδύνει μια βασική διαδικασία που σχετίζεται με τη γήρανση: τη μείωση του μήκους των τελομερών, των προστατευτικών απολήξεων του DNA.

Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν να μην σπεύσουμε να καταναλώσουμε συμπληρώματα, καθώς η πλειονότητα των ανθρώπων λαμβάνει ήδη επαρκή ποσότητα βιταμίνης D από την ηλιακή ακτινοβολία και τη διατροφή. Η υπερβολική λήψη μπορεί να έχει σοβαρές παρενέργειες.

Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Brigham and Women’s Hospital και της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Οι ερευνητές εξέτασαν τα τελομερή, τα οποία λειτουργούν σαν «ρολόγια» κυτταρικής γήρανσης: όσο κοντύτερα είναι, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος εμφάνισης ασθενειών.

Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο American Journal of Clinical Nutrition, υποδεικνύει ότι η λήψη βιταμίνης D μπορεί να επιβραδύνει την κονταίνηση των τελομερών.

Πρόκειται για μια πιο αξιόπιστη έρευνα σε σχέση με παλαιότερες, αφού είναι τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή και ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο.

«Πιστεύουμε ότι αυτά τα ευρήματα είναι πολλά υποσχόμενα και δικαιολογούν περαιτέρω μελέτη. Ωστόσο, θεωρούμε σημαντικό να επαναληφθεί η μελέτη πριν αλλάξουν οι γενικές οδηγίες για τη βιταμίνη D», δήλωσε η Jo Ann Manson, επικεφαλής του Τμήματος Προληπτικής Ιατρικής στο Brigham and Women’s Hospital.

Τι έδειξε η μελέτη VITAL για τα τελομερή

Τα νέα δεδομένα προέρχονται από την ευρύτερη μελέτη VITAL, η οποία ερευνά εδώ και πέντε χρόνια τις επιδράσεις της βιταμίνης D και των ωμέγα-3 στην πρόληψη του καρκίνου και των καρδιοπαθειών.

Συμμετείχαν 25.871 άτομα – γυναίκες άνω των 55 και άνδρες άνω των 50 – που έπαιρναν καθημερινά 2.000 IU βιταμίνης D3 και 1 γραμμάριο ωμέγα-3.

Η υπομελέτη για τα τελομερή επικεντρώθηκε σε περίπου 900 άτομα, κυρίως από τη Βοστώνη. Οι ερευνητές μέτρησαν το μήκος των τελομερών των λευκών αιμοσφαιρίων στην αρχή, και ξανά μετά από δύο και τέσσερα χρόνια.

Το αποτέλεσμα: όσοι έλαβαν βιταμίνη D παρουσίασαν μικρότερη μείωση στο μήκος των τελομερών σε σχέση με την ομάδα του placebo. Αντίθετα, τα ωμέγα-3 δεν φάνηκαν να έχουν κάποια επίδραση.

Πώς λειτουργούν τα τελομερή και τι ρόλο παίζουν στη γήρανση

Καθώς τα κύτταρα διαιρούνται, τα τελομερή μικραίνουν σταδιακά. Αυτή η φθορά έχει συνδεθεί με τη διαδικασία της γήρανσης και με αυξημένο κίνδυνο για λοιμώξεις, καρδιοπάθειες και διαβήτη τύπου 2.

Σύμφωνα με τη Manson, το πιθανό όφελος της βιταμίνης D εντοπίζεται στην καταπολέμηση της φλεγμονής, η οποία με τη σειρά της συνδέεται με χρόνιες ασθένειες και καρκίνο.

Η σημασία της διατροφής και του τρόπου ζωής

Παρά τις ενδείξεις για θετικά αποτελέσματα, η Manson ξεκαθαρίζει ότι:

«Τα συμπληρώματα διατροφής δεν θα αντικαταστήσουν ποτέ μια ισορροπημένη διατροφή και υγιεινό τρόπο ζωής. Η έμφαση πρέπει να δίνεται στο πώς ζούμε και τρεφόμαστε».

Συμπληρώνει όμως:
«Η στοχευμένη χρήση βιταμίνης D σε άτομα με αυξημένη φλεγμονή ή υψηλό κίνδυνο χρόνιων ασθενειών μπορεί να έχει αξία».

Τι δείχνουν άλλες έρευνες και γνώμες ειδικών

Ορισμένες μελέτες δεν επιβεβαιώνουν το όφελος της βιταμίνης D για τα τελομερή. Στο Journal of Nutrition, Health and Aging (2023), ερευνητές κατέληξαν ότι σε ηλικιωμένους με ήδη επαρκή επίπεδα, η μηνιαία λήψη βιταμίνης D δεν αλλάζει το μήκος των τελομερών ([πηγή]).

Ανάμεσα στο 2014–2020, το Ινστιτούτο QIMR Berghofer στην Αυστραλία μελέτησε 1.519 άτομα με διπλά τυφλή μέθοδο. Τα ευρήματα έδειξαν πως η βιταμίνη D δεν είχε επίδραση στο μήκος των τελομερών.

Η Carol Greider, βραβευμένη με Νόμπελ για την ανακάλυψη της τελομεράσης, δήλωσε μέσω email ότι είναι επιφυλακτική με τη μελέτη, εξηγώντας ότι η μέθοδος qPCR δεν είναι ιδιαίτερα αξιόπιστη για τη μέτρηση των τελομερών. Η μέθοδος Flow FISH θεωρείται πιο ακριβής.

Επιπλέον, τόνισε ότι διαφορετικοί τύποι κυττάρων στο αίμα έχουν διαφορετικά μήκη τελομερών. Επομένως, η αλλαγή στον κυτταρικό πληθυσμό μπορεί να επηρεάσει το μέσο μήκος των τελομερών χωρίς να αντανακλά πραγματική αλλαγή στο DNA.

Έφερε επίσης παράδειγμα από άποψη που δημοσιεύθηκε στο Aging Cell τον Μάρτιο, όπου οι συγγραφείς εξέτασαν την περίπτωση της αποστολής Inspiration4 στο διάστημα. Εκεί παρατηρήθηκε αύξηση στο μήκος των τελομερών, αλλά όπως εξηγούν, αυτό πιθανότατα οφείλεται σε αλλαγή στη σύνθεση των λευκών αιμοσφαιρίων και όχι σε πραγματική επιμήκυνση.

«Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν στη νέα μελέτη είναι απίθανο να τεκμηριώσουν ακριβώς τέτοιες αλλαγές, χωρίς να ελέγχουν την κατανομή των κυτταρικών τύπων», καταλήγει η Greider.

Από πού παίρνουμε βιταμίνη D

Η κύρια πηγή βιταμίνης D είναι ο ήλιος. Η χρήση αντηλιακού την περιορίζει, αλλά η υπερβολική έκθεση μπορεί να προκαλέσει εγκαύματα και καρκίνο του δέρματος. Η ισορροπημένη έκθεση σε συνδυασμό με διατροφικές πηγές είναι η καλύτερη λύση.

Οι τροφές που περιέχουν βιταμίνη D είναι:

• Λιπαρά ψάρια (σολομός, τόνος – φρέσκα ή σε κονσέρβα)
• Στρείδια
• Ενισχυμένα γαλακτοκομικά προϊόντα
• Χοιρινό κρέας
• Δημητριακά
• Μοσχαρίσιο συκώτι

Οι κίνδυνοι από υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης D

Η υπερβολική λήψη μπορεί να οδηγήσει σε υπερβιταμίνωση D, κατάσταση που συνήθως προκαλείται από κατάχρηση συμπληρωμάτων και όχι από τον ήλιο.

Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Γαστρεντερικές διαταραχές: Πόνος στην κοιλιά, διάρροια ή δυσκοιλιότητα
• Μυοσκελετικά προβλήματα: Αποδυνάμωση των οστών, εξανθήματα
• Νευροψυχιατρικά συμπτώματα: Κατάθλιψη, ευερεθιστότητα, σύγχυση
• Άλλα: Εμετός, υπνηλία, απώλεια όρεξης, δυσκολία συγκέντρωσης, υψηλή πίεση
• Νεφρική βλάβη: Σχηματισμός λίθων, νεφρική ανεπάρκεια
• Καρδιακά προβλήματα: Υψηλό ασβέστιο στο αίμα επηρεάζει τη λειτουργία της καρδιάς

Οι ειδικοί συνιστούν να μετράμε τα επίπεδα της βιταμίνης D μέσω εξετάσεων αίματος και να λαμβάνουμε συμπληρώματα μόνο όταν υπάρχει διαγνωσμένη ανεπάρκεια.