Νέος ποινικός κώδικας των Ταλιμπάν εξισώνει τους συζύγους με «ιδιοκτήτες σκλάβων» και νομιμοποιεί την ενδοοικογενειακή βία

Ο νέος ποινικός κώδικας που δημοσιοποίησαν οι Ταλιμπάν αλλάζει ριζικά το νομικό πλαίσιο στο Αφγανιστάν, θεσμοθετώντας ακραίες πρακτικές και επιβαρύνοντας κυρίως τις γυναίκες, που βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα σύστημα βαθιά άνισο και τιμωρητικό.

Ένας κώδικας που παγιώνει τις πιο σκληρές πρακτικές

Οι Ταλιμπάν παρουσίασαν έναν νέο ποινικό κώδικα, ενσωματώνοντας στο επίσημο νομικό σύστημα του Αφγανιστάν ορισμένες από τις πιο ακραίες και αναχρονιστικές ερμηνείες τους. Οι γυναίκες αναμένεται να επηρεαστούν περισσότερο από τον τρόπο λειτουργίας των δικαστηρίων βάσει των νέων διατάξεων.

Το κείμενο, 90 σελίδων, φέρει την υπογραφή του ανώτατου ηγέτη των Ταλιμπάν, Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα, και περιλαμβάνει ρυθμίσεις που παραπέμπουν σε παλαιότερες ερμηνείες του ισλαμικού δικαίου, όπως διαφορετικές τιμωρίες ανάλογα με το αν ο κατηγορούμενος θεωρείται «ελεύθερος» ή «σκλάβος».

Κοινωνία δύο ταχυτήτων

Με βάση τον νέο κώδικα, διαμορφώνεται ουσιαστικά ένα σύστημα κοινωνικών τάξεων που χωρίζει την αφγανική κοινωνία σε ανώτερα και κατώτερα στρώματα.

Στην κορυφή της ιεραρχίας βρίσκονται οι θρησκευτικοί ηγέτες και οι μουλάδες, οι οποίοι απολαμβάνουν σχεδόν πλήρη ασυλία από διώξεις. Αντίθετα, οι αυστηρότερες ποινές επιβάλλονται στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα και στους εργαζόμενους.

Οι γυναίκες στο ίδιο επίπεδο με «σκλάβους»

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ο κώδικας φαίνεται να εξισώνει τις γυναίκες με τους «σκλάβους». Προβλέπεται ότι είτε οι «ιδιοκτήτες σκλάβων» είτε οι σύζυγοι μπορούν να επιβάλλουν τιμωρίες, ακόμη και ξυλοδαρμό, στις γυναίκες ή σε όσους θεωρούνται υφιστάμενοί τους.

Το έγγραφο, με τον τίτλο «Ντε Μαχακούμου Τζαζάι Οσουλνάμα», έχει ήδη σταλεί σε δικαστήρια σε όλη τη χώρα, σύμφωνα με αντίγραφο που έχει δει η εφημερίδα The Independent.

Ακόμη και η συζήτηση θεωρείται έγκλημα

Πολλοί πολίτες αποφεύγουν να εκφράσουν ανοιχτά αντιρρήσεις, ακόμη και ανώνυμα, φοβούμενοι αντίποινα. Μετά τις πρώτες διαδικτυακές αντιδράσεις και παρεμβάσεις ακτιβιστών εκτός Αφγανιστάν, οι Ταλιμπάν εξέδωσαν ξεχωριστή απόφαση, σύμφωνα με την οποία η ίδια η συζήτηση για τον νέο ποινικό κώδικα αποτελεί ποινικό αδίκημα, όπως καταγγέλλουν οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Θρησκευτικοί κληρικοί αντί για σωφρονιστικές αρχές

Ο νέος κώδικας προβλέπει ότι οι σωματικές ποινές για σοβαρά εγκλήματα δεν θα επιβάλλονται από σωφρονιστικές υπηρεσίες αλλά από ισλαμικούς κληρικούς.

Για ελαφρύτερα αδικήματα εφαρμόζεται η λεγόμενη «τα’ζίρ», δηλαδή ποινή που, όταν αφορά σύζυγο, μεταφράζεται σε ξυλοδαρμό από τον άνδρα της.

Σχεδόν αδύνατη η αναζήτηση δικαιοσύνης

Παρότι προβλέπεται θεωρητικά διαδικασία απονομής δικαιοσύνης για γυναίκες που έχουν δεχθεί επίθεση, οι όροι είναι εξαιρετικά περιοριστικοί. Οι γυναίκες πρέπει να αποδείξουν σοβαρή σωματική βλάβη παρουσιάζοντας τα τραύματά τους στον δικαστή, ενώ ταυτόχρονα οφείλουν να είναι πλήρως καλυμμένες.

Επιπλέον, υποχρεούνται να εμφανίζονται στο δικαστήριο συνοδευόμενες από τον σύζυγο ή από άνδρα κηδεμόνα (μαχράμ), παρότι στις περισσότερες περιπτώσεις ο δράστης είναι ο ίδιος ο σύζυγος.

Νομική σύμβουλος που εργάζεται στην Καμπούλ, μιλώντας ανώνυμα στον Independent, χαρακτήρισε τη διαδικασία «εξαιρετικά μακρά και δύσκολη». Αναφέρθηκε σε πρόσφατη υπόθεση όπου γυναίκα ξυλοκοπήθηκε από φρουρό των Ταλιμπάν κατά τη διάρκεια επίσκεψης στον φυλακισμένο σύζυγό της. Όταν απευθύνθηκε στις αρχές, της είπαν ότι η υπόθεσή της δεν μπορούσε να εξεταστεί χωρίς την παρουσία άνδρα συνοδού, δηλαδή του ίδιου του συζύγου της που ήταν κρατούμενος.

Η γυναίκα, όπως περιέγραψε η σύμβουλος, απάντησε πως αν είχε μαχράμ, δεν θα είχε δεχθεί την επίθεση εξαρχής. «Έκλαιγε και φώναζε δημόσια ότι ο θάνατος είναι καλύτερος από τη διαδικασία που περνά», είπε η σύμβουλος, προσθέτοντας ότι «είναι αδύνατο για τις γυναίκες να βρουν δικαιοσύνη για μια επίθεση που υφίστανται».

Βήματα πίσω σε σχέση με το παρελθόν

Η νέα κατάσταση αποτελεί ξεκάθαρη οπισθοδρόμηση σε σχέση με την περίοδο της προηγούμενης αφγανικής κυβέρνησης, που είχε την υποστήριξη του ΝΑΤΟ και είχε θεσπίσει αυστηρά μέτρα κατά των αναγκαστικών γάμων, του βιασμού και άλλων μορφών έμφυλης βίας. Τότε, η ενδοοικογενειακή βία τιμωρούνταν με ποινές φυλάκισης από τρεις μήνες έως έναν χρόνο.

Ποινές-χάδι και νέα εμπόδια για τα θύματα

Ακόμη και αν μια Αφγανή καταφέρει να ξεπεράσει όλα τα κοινωνικά και νομικά εμπόδια και να αποδείξει ότι υπέστη σοβαρή επίθεση από τον σύζυγό της, η ανώτατη ποινή που μπορεί να του επιβληθεί είναι μόλις 15 ημέρες φυλάκισης. Παράλληλα, οι Ταλιμπάν δεν απαγορεύουν ρητά τη σωματική, ψυχολογική ή σεξουαλική βία κατά των γυναικών στον νέο κώδικα, όπως επισημαίνουν ειδικοί στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Ραουαντάρι, που δρα κυρίως από την εξορία και παρακολουθεί στενά το καθεστώς, επισημαίνει και μια ακόμη ανησυχητική διάταξη: απαγορεύεται στις γυναίκες να βρίσκουν ασφαλές καταφύγιο στο πατρικό τους σπίτι.

Σύμφωνα με το άρθρο 34, αν μια γυναίκα μεταβαίνει επανειλημμένα στο σπίτι του πατέρα ή συγγενών της χωρίς την άδεια του συζύγου και δεν επιστρέφει όταν της ζητηθεί, τότε τόσο η ίδια όσο και τα μέλη της οικογένειας που την εμπόδισαν να επιστρέψει θεωρούνται εγκληματίες και τιμωρούνται με τρεις μήνες φυλάκισης.

Η Ραουαντάρι τονίζει ότι αυτή η πρόβλεψη, ειδικά για γυναίκες που αναζητούν καταφύγιο για να ξεφύγουν από βία και κακοποίηση, τις εκθέτει σε συνεχιζόμενη ενδοοικογενειακή βία και τις στερεί την τελευταία μορφή προστασίας που διαθέτουν, σε ένα περιβάλλον όπου οι θεσμικοί μηχανισμοί προστασίας είναι ουσιαστικά ανύπαρκτοι.