Ευαγγελισμός της Θεοτόκου: Τι γιορτάζουμε σήμερα

Η 25η Μαρτίου είναι μια ημέρα με διπλό συμβολισμό για τους Έλληνες, καθώς συνδυάζει τη μεγάλη θρησκευτική γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου με την επέτειο της Εθνικής Παλιγγενεσίας.

Τι σημαίνει ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου

Σήμερα τιμάται ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, μία από τις σημαντικότερες θεομητορικές εορτές της Χριστιανοσύνης. Πρόκειται για την ανάμνηση της χαρμόσυνης αγγελίας που μετέφερε ο αρχάγγελος Γαβριήλ στην Παρθένο Μαρία, ότι θα φέρει στον κόσμο τον Υιό του Θεού.

Η Εκκλησία έχει ορίσει τον εορτασμό στις 25 Μαρτίου, ημερομηνία που συμπίπτει με την εθνική εορτή της Ελλάδας. Την ίδια ημέρα γιορτάζουν όσοι φέρουν τα ονόματα Ευάγγελος και Ευαγγελία.

Η διήγηση από το Ευαγγέλιο

Σύμφωνα με τον Ευαγγελιστή Λουκά (α’ 26-38), το γεγονός του Ευαγγελισμού έλαβε χώρα έξι μήνες μετά τη θαυμαστή σύλληψη του Ιωάννη του Προδρόμου από την Ελισάβετ, σύζυγο του Ζαχαρία.

Ο αρχάγγελος Γαβριήλ στάλθηκε από τον Θεό στη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας, όπου ζούσε η Μαρία, μνηστευμένη με τον ξυλουργό Ιωσήφ. Εκεί εμφανίστηκε μπροστά της και της απηύθυνε τον χαιρετισμό: «Χαίρε κεχαριτωμένη, ο κύριος μετά σου».

Η Μαρία ταράχθηκε από την ξαφνική αυτή εμφάνιση, όμως ο αρχάγγελος την καθησύχασε λέγοντας: «Μη φοβού Μαριάμ, εύρες γαρ χάριν παρά τω Θεώ. Και ιδού συλλήψη εν γαστρί και τέξη υιόν και καλέσεις το όνομα αυτού Ιησούν».

Η απορία της Μαρίας και η απάντηση του Γαβριήλ

Αφού συνήλθε, η Μαρία ρώτησε με απορία πώς είναι δυνατό να συμβεί αυτό, αφού δεν έχει γνωρίσει άνδρα.

Ο Γαβριήλ της εξήγησε ότι το Άγιο Πνεύμα θα την επισκιάσει και θα πραγματοποιήσει το μυστήριο της σύλληψης με τρόπο θεϊκό και ανεξήγητο. Για να ενισχύσει την πίστη της, της ανέφερε το παράδειγμα της Ελισάβετ, που επίσης συνέλαβε με θαυμαστό τρόπο τον Ιωάννη τον Πρόδρομο.

Η Μαρία αποδέχτηκε το θέλημα του Θεού με τα λόγια: «Ιδού η δούλη Κυρίου, γένοιτο μοι κατά το ρήμα σου» και τότε ο αρχάγγελος αποχώρησε.

Πότε καθιερώθηκε η γιορτή

Η εορτή του Ευαγγελισμού καθιερώθηκε περίπου τον 4ο αιώνα, μετά τον καθορισμό των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου.

Η ημερομηνία δεν είναι τυχαία, καθώς τοποθετείται ακριβώς εννέα μήνες πριν από τη Γέννηση του Χριστού, υπογραμμίζοντας τη στενή σύνδεση των δύο αυτών μεγάλων εορτών.

Αναφορές και σε άλλες θρησκείες

Το γεγονός του Ευαγγελισμού δεν περιορίζεται μόνο στη χριστιανική παράδοση. Αναφέρεται και στο Κοράνιο, το ιερό βιβλίο των Μουσουλμάνων (19:16-22), γεγονός που δείχνει τη σημασία και την επιρροή του στην ευρύτερη θρησκευτική ιστορία.

Το απολυτίκιο του Ευαγγελισμού

Σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον

και του απ’ αιώνος μυστηρίου η φανέρωσις.

Ο υιός του Θεού υιός της Παρθένου γίνεται

και Γαβριήλ την χάριν ευαγγελίζεται.

Διό και ημείς συν αυτώ τη Θεοτόκω βοήσωμεν:

Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου.

Η επιρροή στην τέχνη

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για σπουδαίους καλλιτέχνες, όπως ο Ντούτσιο, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Πάολο ντε Ματέις, ο Καραβάτζιο, ο Μποτιτσέλι, ο Τζιότο, ο Ρούμπενς, ο Ελ Γκρέκο (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος) και ο Ντονατέλο.

Έθιμα και παραδόσεις της ημέρας

Παρότι η ημέρα πέφτει μέσα στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, υπάρχει μία σημαντική εξαίρεση: επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού («κατάλυσις ιχθύος»), όπως συμβαίνει και την Κυριακή των Βαΐων.

Χαρακτηριστική είναι και η λαϊκή φράση: «Αν δεν έχεις να φας ψάρι, να γλείψεις ψαροκόκκαλο», αλλά και το γνωστό παιδικό τραγουδάκι: «Του Ευαγγελισμού και των Βαγιώ,/τρώνε ψάρι και κολιό…».

Το παραδοσιακό φαγητό της ημέρας

Το βασικό έδεσμα είναι ο μπακαλιάρος, συνήθως συνοδευόμενος από σκορδαλιά. Ο παστός μπακαλιάρος καθιερώθηκε στο ελληνικό τραπέζι περίπου τον 15ο αιώνα, καθώς ήταν οικονομικός και εύκολα διαθέσιμος, ιδιαίτερα στις ηπειρωτικές περιοχές.

Αντίθετα, στα νησιά υπήρχε πάντα πρόσβαση σε φρέσκο ψάρι, κάτι που διαφοροποιούσε τις διατροφικές συνήθειες.

Παλιά πιστεύω και δοξασίες

Στο παρελθόν, πίστευαν ότι το βράδυ της παραμονής του Ευαγγελισμού «ανοίγουν οι ουρανοί» και όποια ευχή κάνει κανείς εκείνη τη στιγμή μπορεί να πραγματοποιηθεί. Επίσης, θεωρούσαν πως όσοι γεννιούνται αυτήν την ημέρα είναι τυχεροί σε όλη τους τη ζωή.

Λεγόταν ακόμη πως τα δέντρα σκύβουν για να προσκυνήσουν τη γη, φαινόμενο που μπορούν να δουν μόνο οι δίκαιοι.

Αποχή από τις δουλειές και λαϊκές συνήθειες

Η ημέρα θεωρείται τόσο σημαντική που παραδοσιακά αποφεύγονται οι εργασίες. Ακόμη και τα χελιδόνια, σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, σταματούν να χτίζουν τις φωλιές τους.

Μεγάλη σημασία δινόταν και στην αποτροπή των φιδιών και άλλων ερπετών. Σε αρκετές περιοχές απέφευγαν το σκούπισμα ή τη μεταφορά χόρτων και νερού στο σπίτι, φοβούμενοι ότι θα προσελκύσουν φίδια ή κακά πνεύματα.

Έθιμα από την Ήπειρο

Στην Ήπειρο, την παραμονή ή ανήμερα της γιορτής, τα παιδιά γυρνούσαν στις αυλές χτυπώντας κουδούνια και σκεύη, φωνάζοντας: «Βγάτε φίδια και γουστέρες/γιατί έρχεται ο Βαγγελισμός/θα σας κόψει το κεφάλι/θα σας ρίξει στο ποτάμι».

Παράλληλα, άναβαν μεγάλες φωτιές για να διώξουν τα φίδια.

Πηγή: sansimera