«Τα μεσάνυχτα της Αναλήψεως οι ουρανοί ανοίγουν και οι ψυχές κλειδώνονται κι όσοι είναι “καθαροί” και πιστεύουν, το βράδυ θα δουν ένα φως που…»

Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα, η Ανάληψη φέρνει μαζί της ιστορίες, δοξασίες και έθιμα που για πολλούς παραμένουν ζωντανά μέχρι σήμερα. Από το πρώτο μπάνιο στη θάλασσα μέχρι την πίστη πως «τα μεσάνυχτα ανοίγουν οι ουρανοί», η ημέρα αυτή θεωρείται από τις πιο ιδιαίτερες της Ορθοδοξίας και της ελληνικής λαϊκής παράδοσης.

Η γιορτή της Αναλήψεως θεωρείται επίσημα η πρώτη ημέρα του καλοκαιριού και σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση είναι η στιγμή που ο Χριστός ανεβαίνει στους ουρανούς, σαράντα ημέρες μετά την Ανάσταση.

Για τη λαογραφία όμως, η συγκεκριμένη ημέρα κρύβει ακόμη βαθύτερους συμβολισμούς. Πολλοί πιστεύουν πως τα μεσάνυχτα της Αναλήψεως «ανοίγουν οι ουρανοί» για να περάσει ο Χριστός και όσοι είναι «καθαροί» στην ψυχή μπορούν να δουν ένα φως να ανεβαίνει στον ουρανό.

«Τα μεσάνυχτα της αναλήψεως οι ουρανοί ανοίγουν και οι ψυχές κλειδώνονται…» λέει χαρακτηριστικά η παράδοση, καθώς ολοκληρώνεται ο κύκλος του Πάσχα και οι ψυχές των νεκρών επιστρέφουν στον τόπο τους.

Οι ψυχές επιστρέφουν και οι άνθρωποι ανάβουν κεριά

Σύμφωνα με τα παλιά έθιμα, από την Ανάσταση μέχρι και την Ανάληψη οι ψυχές των νεκρών κυκλοφορούν ελεύθερες ανάμεσα στους ζωντανούς και επισκέπτονται τους ανθρώπους τους.

Την ημέρα της Αναλήψεως, όμως, πρέπει να επιστρέψουν οριστικά. Για τον λόγο αυτό, σε πολλά χωριά οι άνθρωποι πηγαίνουν στα νεκροταφεία, ανάβουν κεριά, φτιάχνουν κόλλυβα, μοιράζουν πίτες και φαγητά και κάνουν φιλανθρωπίες για τη συγχώρεση και την ανάπαυση των ψυχών.

Σε αρκετές περιοχές, οι γείτονες συγκεντρώνονται στα σπίτια όσων έχουν χάσει αγαπημένα πρόσωπα και κάθονται σιωπηλοί κρατώντας αναμμένα κεριά.

Η νύχτα της Αναλήψεως θεωρείται ξεχωριστή.

«Όσοι είναι καθαροί, ξαγρυπνούν τη νύχτα, να δουν τον Χριστό που “αναλήφεται”. Οι άξιοι βλέπουν ένα φως, που ανεβαίνει στον ουρανό…» αναφέρουν οι λαϊκές δοξασίες.

Το πρώτο μπάνιο στη θάλασσα και τα «σαράντα κύματα»

Η Ανάληψη θεωρείται και η πρώτη πραγματική μέρα του καλοκαιριού. Για αυτό και σε πολλές περιοχές της Ελλάδας μικροί και μεγάλοι πηγαίνουν για το πρώτο μπάνιο στη θάλασσα.

Η παράδοση λέει πως πριν από τη συγκεκριμένη ημέρα η θάλασσα «μπορεί να κάνει κακό», ενώ από την Ανάληψη και μετά αποκτά καθαρτική δύναμη. Οι άνθρωποι βουτούν στο νερό αφού πρώτα κάνουν τον σταυρό τους και μετρήσουν σαράντα κύματα, όσα και οι ημέρες που πέρασαν από το Πάσχα.

Οι νοικοκυρές γεμίζουν μπουκάλια με θαλασσινό νερό «από σαράντα κύματα» και ραντίζουν το σπίτι λέγοντας:

«Όπως αναλήφτηκε ο Χριστός, έτσι να αναληφτεί από το σπίτι κάθε κακό. Η κακογλωσσιά, η αρρώστια και το κακό μάτι».

Το νερό αυτό το κρατούν όλον τον χρόνο ως γιατρικό για βάσκαμα, πρηξίματα ή αρρώστιες.

Σε αρκετές περιοχές, όσοι μπαίνουν πρώτη φορά στη θάλασσα λένε:

«Αναλείβεται ο Χριστός, αναλείβομαι κι εγώ. Ό,τι κακό έχω απάνω μου να φύγει».

Η «πέτρα η μαλλιαρή» και το γούρι της θάλασσας

Ανάμεσα στα πιο γνωστά έθιμα της ημέρας βρίσκεται και η αναζήτηση της περίφημης «πέτρας της μαλλιαρής».

Πρόκειται για μια πέτρα γεμάτη φύκια και θαλασσινά χόρτα που βρίσκεται στα ρηχά της θάλασσας και θεωρείται γούρι για το σπίτι και την οικογένεια. Όποιος τη βρει, τη μεταφέρει στο σπίτι του για καλοτυχία και προστασία.

Σύμφωνα με τη λαϊκή πίστη, η πέτρα αυτή συμβολίζει όλη τη δύναμη και την ουσία της θάλασσας, που «ξεπλένει όλα τα ανθρώπινα κακά».

Σε αρκετές περιοχές έβαζαν την «πέτρα τη μαλλιαρή» κάτω από το κρεβάτι, πιστεύοντας πως φέρνει ευτυχία και διώχνει το κακό μάτι.

Η σημασία της Αναλήψεως στην Εκκλησία

Σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Λουκά, ο Χριστός εμφανίστηκε στους μαθητές Του για σαράντα ημέρες μετά την Ανάσταση και λίγο πριν την Ανάληψή Του τούς υποσχέθηκε πως θα ακολουθήσει η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος.

Στη συνέχεια, τους οδήγησε προς τη Βηθανία, τους ευλόγησε και αναλήφθηκε στους ουρανούς.

Η Πέμπτη της Αναλήψεως είναι επίσης η τελευταία ημέρα που ψάλλεται το «Χριστός Ανέστη» στις εκκλησίες, καθώς ολοκληρώνεται επίσημα ο πασχαλινός κύκλος.

Το απολυτίκιο της ημέρας αναφέρει:

«Ανελήφθης εν δόξη, Χριστέ ο Θεός ημών, χαροποιήσας τους μαθητάς τη επαγγελία του Αγίου Πνεύματος…».

Τα ξωκλήσια της Ανάληψης και οι παραδόσεις της υπαίθρου

Σε όλη την Ελλάδα, πολλά ξωκλήσια της Αναλήψεως είναι χτισμένα ψηλά σε λόφους και βουνοκορφές.

«Η Αγι-Ανάληψη είναι ψηλά χτισμένη, γιατί και ο Χριστός ψηλά από το βουνό αναλήφθηκε», έλεγαν οι παλαιότεροι.

Η ημέρα ήταν ιδιαίτερα σημαντική και για τους βοσκούς, καθώς λίγο πριν ή λίγο μετά την Ανάληψη ανέβαιναν με τα κοπάδια στα βουνά για το καλοκαίρι.

Στα Καλαβρυτοχώρια, οι νοικοκυρές έβγαζαν τα ρούχα από τους γιούκους για να αεριστούν όλη τη νύχτα, πιστεύοντας πως έτσι δεν θα τα φάει ο σκώρος. Τα μάζευαν όμως πριν βγει ο ήλιος.

Παράλληλα, την ημέρα της Αναλήψεως απαγορεύονταν οι βαριές δουλειές, το πλέξιμο, ο αργαλειός και οι οικοδομικές εργασίες.

Το έθιμο που έφεραν οι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία

Στις Κυδωνίες και στο Αϊβαλί της Μικράς Ασίας, άντρες και γυναίκες συνήθιζαν να μπαίνουν μέχρι τα γόνατα στη θάλασσα, να γεμίζουν μπουκάλια με νερό από «σαράντα κύματα» και να χαιρετούν τον Χριστό λέγοντας:

«Άντε, Χριστέλλη μου, στο καλό!».

Το ίδιο έθιμο μεταφέρθηκε αργότερα και στις ακτές της Αττικής από τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας, μαζί με την αναζήτηση της «πέτρας της μαλλιαρής».

Η Ανάληψη ως σύμβολο ελπίδας και συνέχειας

Παρά τα χρόνια που περνούν, τα έθιμα της Αναλήψεως παραμένουν ζωντανά σε πολλές περιοχές της Ελλάδας.

Άλλοι κρατούν τη θρησκευτική διάσταση της ημέρας, άλλοι συνεχίζουν τα παλιά λαϊκά έθιμα και άλλοι απλώς θυμούνται ιστορίες που άκουγαν από γιαγιάδες και παππούδες για τους ουρανούς που «ανοίγουν» και για το φως που ανεβαίνει στον ουρανό.

Η Ανάληψη εξακολουθεί να είναι για πολλούς μια γιορτή γεμάτη πίστη, μνήμη, παράδοση αλλά και ένα συμβολικό πέρασμα από την άνοιξη στο καλοκαίρι.