Στο μικροσκόπιο των ΗΠΑ η θρησκευτική ελευθερία στην Τουρκία – Εισήγηση για ένταξη σε λίστα παρακολούθησης

Η Τουρκία βρίσκεται ξανά στο στόχαστρο διεθνούς κριτικής, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να εξετάζουν σοβαρά την ένταξή της σε ειδική λίστα παρακολούθησης για ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας, εντείνοντας τις πιέσεις προς την Άγκυρα.

Η Τουρκία επανέρχεται στο προσκήνιο των διεθνών εξελίξεων, καθώς κατηγορείται για σημαντικές παραβιάσεις της θρησκευτικής ελευθερίας. Η αρμόδια αμερικανική Επιτροπή προτείνει εκ νέου να ενταχθεί στη «Λίστα Ειδικής Παρακολούθησης» του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το 2026, σε μια περίοδο που αυξάνονται και οι αντίστοιχες πιέσεις από ευρωπαϊκούς θεσμούς. Οι τελευταίοι καταγράφουν κλιμάκωση περιορισμών εις βάρος θρησκευτικών μειονοτήτων και κυρίως των ξένων χριστιανών.

Η Επιτροπή των Ηνωμένων Πολιτειών για τη Διεθνή Θρησκευτική Ελευθερία (USCIRF) επαναλαμβάνει τη σύστασή της για ένταξη της Τουρκίας στη «Λίστα Ειδικής Παρακολούθησης» του αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών, κάνοντας λόγο για «σοβαρές παραβιάσεις». Η ίδια εισήγηση είχε καταγραφεί και στην Ετήσια Έκθεση του 2025. Κατά την ακρόαση της 14ης Αυγούστου 2025, επισημάνθηκε σειρά περιστατικών που –σύμφωνα με την Επιτροπή– συνθέτουν ένα σταθερό μοτίβο πίεσης προς θρησκευτικές μειονότητες και ξένους χριστιανούς εργαζόμενους.

Παράλληλα, η USCIRF τονίζει ότι η θέση της συμβαδίζει με πρόσφατες κινήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και εξελίξεις στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε περιπτώσεΦις αλλοδαπών χριστιανών που αντιμετώπισαν απέλαση ή απαγόρευση εισόδου, με επίκληση γενικών λόγων «εθνικής ασφάλειας».

Πίεση για αξιοποίηση της σχέσης Τραμπ

Η πρόεδρος της USCIRF, Βίκι Χάρτσλερ, επισημαίνει ότι ο χαρακτηρισμός ξένων προτεσταντών ως απειλή για την εθνική ασφάλεια λειτουργεί στην πράξη ως μέσο εκφοβισμού. Όπως τονίζει, αυτό αποτρέπει τη συλλογική λατρεία και εντείνει το αίσθημα ανασφάλειας στις χριστιανικές κοινότητες.

Παράλληλα, καλεί την αμερικανική κυβέρνηση να αξιοποιήσει τη δυναμική που δημιουργήθηκε από τη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τον Σεπτέμβριο, ώστε να υπάρξουν ουσιαστικές πιέσεις και απτά αποτελέσματα στον τομέα των θρησκευτικών ελευθεριών.

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι το ζήτημα πρέπει να αποτελεί βασικό στοιχείο της ατζέντας στις σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας, επισημαίνοντας πως η Ουάσινγκτον οφείλει να συνδέσει τη συνεργασία με συγκεκριμένες δεσμεύσεις της Άγκυρας για άρση των περιορισμών.

Νόμοι και πρακτικές που προκαλούν αντιδράσεις

Σύμφωνα με την USCIRF, εξακολουθούν να ισχύουν στην Τουρκία νομοθεσίες και πολιτικές που περιορίζουν ουσιαστικά τη θρησκευτική ελευθερία μη μουσουλμανικών και μη σουνιτικών κοινοτήτων.

Μεταξύ των βασικών ζητημάτων που καταγράφονται είναι:

• Τα εμπόδια στην εκπαίδευση χριστιανικού κλήρου εντός της χώρας και η συνεχιζόμενη αδράνεια στη λειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, η οποία θεωρείται σύμβολο περιορισμού της θρησκευτικής αυτονομίας.
• Οι δυσκολίες στην αναγνώριση και καταχώριση χώρων λατρείας για Αλεβίτες, Προτεστάντες και Μάρτυρες του Ιεχωβά, καθώς και τα εμπόδια στην απόκτηση νομικής υπόστασης, που επηρεάζουν τη λειτουργία και τη διαχείριση περιουσίας των κοινοτήτων.

Η έκθεση του 2025 επισημαίνει ακόμη ότι οι αρχές παρακολουθούν διαδικτυακές δραστηριότητες πολιτών και μελών μειονοτήτων, ιδίως για σχόλια που μπορεί να θεωρηθούν «προσβλητικά» ή «επικίνδυνα» για το Ισλάμ ή την εθνική ασφάλεια, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε ποινικές διώξεις.

Επιπλέον, γίνεται αναφορά στις συνέπειες της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας σε περιοχές της βόρειας Συρίας και του βόρειου Ιράκ, όπου –κατά την Επιτροπή– επηρεάζεται αρνητικά η κατάσταση ευάλωτων θρησκευτικών κοινοτήτων.

Ευρωπαϊκές παρεμβάσεις και νομικές εξελίξεις

Ο αντιπρόεδρος της USCIRF, Ασίφ Μαχμούντ, χαιρετίζει τις παρεμβάσεις ευρωπαϊκών θεσμών και καλεί τις ΗΠΑ να αναδείξουν πιο έντονα τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι θρησκευτικές μειονότητες στην Τουρκία.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις δυσκολίες πρόσβασης σε χώρους λατρείας, στην παρουσία θρησκευτικών λειτουργών και στους περιορισμούς που αφορούν θεολογικά ιδρύματα, όπως η Θεολογική Σχολή της Χάλκης.

Στις 12 Φεβρουαρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε με ευρεία πλειοψηφία (502 υπέρ, 2 κατά) ψήφισμα που καταδικάζει τις απελάσεις και τις απαγορεύσεις εισόδου σε ξένους χριστιανούς εργαζόμενους και ιεραποστόλους. Πολλοί από αυτούς είχαν νόμιμη παρουσία στη χώρα, αλλά χαρακτηρίστηκαν αιφνιδιαστικά ως «απειλή για την εθνική ασφάλεια».

Το ψήφισμα καλεί την Τουρκία να σεβαστεί πλήρως την ελευθερία θρησκείας και να επιτρέψει την επιστροφή όσων εκδιώχθηκαν. Την ίδια στιγμή, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξετάζει τουλάχιστον 20 υποθέσεις που σχετίζονται με απελάσεις ή απαγορεύσεις επανεισόδου.

Τι σημαίνει η λίστα ειδικής παρακολούθησης

Η USCIRF υπενθυμίζει ότι είχε ήδη τοποθετήσει την Τουρκία στη δική της λίστα παρακολούθησης από το 2009, ενώ το 2012 είχε προτείνει ακόμη αυστηρότερο χαρακτηρισμό ως «χώρα ιδιαίτερης ανησυχίας» (Country of Particular Concern).

Στις πιο πρόσφατες εκθέσεις της, επιμένει στην ανάγκη ένταξης της Τουρκίας στη «Special Watch List», σημειώνοντας ότι οι παραβιάσεις χαρακτηρίζονται σοβαρές, αν και δεν έχουν φτάσει ακόμη στο επίπεδο των πιο ακραίων περιπτώσεων διεθνώς.

Η ένταξη σε αυτή τη λίστα δεν συνεπάγεται άμεσα κυρώσεις, ωστόσο αυξάνει την πολιτική πίεση και μπορεί να οδηγήσει σε στοχευμένα μέτρα. Παράλληλα, δημιουργεί ένα πλαίσιο εντονότερης διεθνούς παρακολούθησης.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή καλεί τις Ηνωμένες Πολιτείες να συνεργαστούν στενά με ευρωπαϊκούς εταίρους και διεθνείς οργανισμούς, ώστε να αναδειχθούν πιο αποτελεσματικά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι θρησκευτικές μειονότητες στην Τουρκία, ιδιαίτερα σε ζητήματα πρόσβασης σε χώρους λατρείας, εκπαίδευσης και θρησκευτικής οργάνωσης.