Μεγάλη Τρίτη: Το τροπάριο της Κασσιανής – Ποια ήταν «η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή»

Η Μεγάλη Τρίτη είναι μια από τις πιο ιδιαίτερες ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδας, καθώς συνδυάζει βαθιά νοήματα μέσα από παραβολές, αλλά και τη συγκινητική ιστορία πίσω από το τροπάριο της Κασσιανής.

Τι σημαίνει η Μεγάλη Τρίτη στην Ορθοδοξία

Καθώς πλησιάζουμε προς την κορύφωση της Μεγάλης Εβδομάδας και την Ανάσταση, η Μεγάλη Τρίτη είναι αφιερωμένη σε σημαντικά διδάγματα του Ευαγγελίου. Την ημέρα αυτή γίνεται αναφορά στη σκληρή καταγγελία του Ιησού απέναντι στους θρησκευτικούς ηγέτες του Ισραήλ, τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους, αλλά και σε δύο χαρακτηριστικές παραβολές.

Στον Όρθρο διαβάζονται αποσπάσματα από το Ευαγγέλιο του Ματθαίου, όπου παρουσιάζεται η κρίση των Φαρισαίων, ενώ συνεχίζεται η αφήγηση για το τέλος του κόσμου και τη Δευτέρα Παρουσία.

Οι παραβολές που ξεχωρίζουν

Η πρώτη παραβολή είναι εκείνη των δέκα παρθένων. Από αυτές, «πέντε εξ αυτών ήσαν φρόνιμοι», καθώς είχαν φροντίσει να έχουν αρκετό λάδι για τα λυχνάρια τους, ενώ «πέντε ήσαν μωραί» και δεν ήταν προετοιμασμένες. Όταν τα λυχνάρια τους έσβησαν, δεν τους επετράπη η είσοδος στο γαμήλιο δείπνο.

Η δεύτερη είναι η παραβολή των ταλάντων, η οποία μας υπενθυμίζει πόσο σημαντικό είναι να αξιοποιούμε και να καλλιεργούμε τα χαρίσματα που μας δίνονται, αντί να τα αφήνουμε ανεκμετάλλευτα.

Το συγκλονιστικό τροπάριο της Κασσιανής

Το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης ψάλλεται ο Όρθρος της Μεγάλης Τετάρτης, αφιερωμένος στην αμαρτωλή γυναίκα που, με ειλικρινή μετάνοια, άλειψε με μύρο τα πόδια του Χριστού και συγχωρήθηκε για τις αμαρτίες της.

Την ίδια στιγμή ακούγεται και ένα από τα πιο γνωστά τροπάρια της εκκλησιαστικής υμνολογίας: το τροπάριο της Κασσιανής, που συγκινεί κάθε χρόνο τους πιστούς.

Ποια ήταν η Κασσιανή

Η Οσία Κασσιανή, γνωστή και ως Κασσία ή Ικασία, υπήρξε σπουδαία υμνογράφος. Γεννήθηκε μεταξύ 805 και 810 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη και έζησε την εποχή του αυτοκράτορα Θεόφιλου.

Ξεχώριζε όχι μόνο για την εξωτερική της ομορφιά, αλλά και για την ευφυΐα και την καλλιέργειά της. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, συμμετείχε στην τελετή επιλογής νύφης για τον αυτοκράτορα, που είχε οργανώσει η μητριά του, Ευφροσύνη.

Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, ο Θεόφιλος της είπε: «Ως άρα δια γυναικός ερρύη τα φαύλα», δηλαδή ότι από μια γυναίκα προήλθαν τα κακά στον κόσμο, αναφερόμενος στην Εύα.

Η Κασσιανή, με την οξυδέρκειά της, απάντησε: «Αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείττονα», υπονοώντας πως από μια γυναίκα προήλθε και η σωτηρία, μέσω της Παναγίας.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο διάλογος ήταν:
– Εκ γυναικός τα χείρω.
– Και εκ γυναικός τα κρείττω.

Η απάντησή της πλήγωσε τον εγωισμό του αυτοκράτορα, ο οποίος τελικά δεν την επέλεξε, αλλά παντρεύτηκε τη Θεοδώρα.

Η ζωή της μετά την απόρριψη

Αργότερα, το 843 μ.Χ., η Κασσιανή ίδρυσε μοναστήρι κοντά στα τείχη της Κωνσταντινούπολης και έγινε ηγουμένη. Αν και πολλοί πιστεύουν ότι οδηγήθηκε εκεί λόγω της απογοήτευσης από την προσωπική της ζωή, υπάρχουν μαρτυρίες που δείχνουν πως η επιλογή της είχε βαθύτερα πνευματικά κίνητρα.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο Θεόφιλος δεν την ξέχασε ποτέ και, λίγο πριν το τέλος της ζωής του, θέλησε να τη δει ξανά. Έφτασε στο μοναστήρι όπου εκείνη ζούσε και τη βρήκε στο κελί της να γράφει το περίφημο τροπάριο.

Η Κασσιανή, αν και τον αγαπούσε ακόμη, επέλεξε να μην τον συναντήσει, θέλοντας να μείνει πιστή στη μοναχική της πορεία. Κρύφτηκε, αφήνοντας όμως το χειρόγραφό της πάνω στο τραπέζι.

Ο αυτοκράτορας μπήκε στο κελί, την αναζήτησε χωρίς αποτέλεσμα και, βρίσκοντας τα γραπτά της, τα διάβασε.

Η συγκινητική τελευταία συνάντηση

Εκείνη τον παρακολουθούσε κρυμμένη μέσα σε μια ντουλάπα. Ο Θεόφιλος συγκινήθηκε, μετάνιωσε και δάκρυσε, συνειδητοποιώντας ότι είχε χάσει μια τόσο ξεχωριστή γυναίκα.

Καθώς διάβαζε το κείμενό της, πρόσθεσε έναν στίχο: «ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν, κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη».

Πριν φύγει, αντιλήφθηκε την παρουσία της, αλλά δεν της μίλησε, σεβόμενος την επιλογή της. Μετά την αποχώρησή του, η Κασσιανή βγήκε, διάβασε την προσθήκη και ολοκλήρωσε το τροπάριο.

Η σπουδαία αυτή μορφή της εκκλησιαστικής ποίησης ταξίδεψε αργότερα στην Ιταλία και την Κρήτη και τελικά κατέληξε στην Κάσο, όπου και ολοκλήρωσε την επίγεια πορεία της.