Άνοια: Το Viagra μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για Αλτσχάιμερ κατά 51% – Ελπιδοφόρα μελέτη

Η πιθανότητα ένα γνωστό φάρμακο για τη στυτική δυσλειτουργία να συμβάλλει στην πρόληψη της άνοιας ανοίγει ένα νέο, ιδιαίτερα ελπιδοφόρο κεφάλαιο στην έρευνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Ερευνητές διαπίστωσαν ότι το Viagra, ευρέως γνωστό για τη χρήση του στη στυτική δυσλειτουργία, ίσως αποτελέσει «κλειδί» για την πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ, καθώς φαίνεται να στοχεύει επιβλαβείς πρωτεΐνες στον εγκέφαλο και να μειώνει τη φλεγμονή.

Ο αγώνας δρόμου για νέες θεραπείες στο Αλτσχάιμερ

Η άνοια συγκαταλέγεται πλέον στις βασικές αιτίες θανάτου παγκοσμίως, γεγονός που καθιστά την αναζήτηση αποτελεσματικών θεραπειών πιο επιτακτική από ποτέ. Η δημιουργία ενός νέου φαρμάκου από το μηδέν είναι μια χρονοβόρα και εξαιρετικά δαπανηρή διαδικασία, που μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 15 χρόνια – χωρίς καμία διασφάλιση επιτυχίας.

Για να ξεπεράσουν αυτά τα εμπόδια, επιστήμονες με τη στήριξη του NIHR και του Exeter Biomedical Research Centre στρέφονται στη λύση της επαναχρησιμοποίησης ήδη εγκεκριμένων φαρμάκων.

Εντοπίζοντας τρία φάρμακα που κυκλοφορούν ήδη στην αγορά και θεωρούνται ασφαλή, οι ειδικοί φιλοδοξούν να προσφέρουν έναν πιο γρήγορο, οικονομικό και ασφαλή δρόμο για την πρόληψη ή επιβράδυνση της νόσου Αλτσχάιμερ – μιας πάθησης που εκτιμάται ότι θα εμφανίσει ένας στους τρεις ανθρώπους που γεννιούνται σήμερα.

Εμβόλιο έρπητα ζωστήρα και άνοια: Τι δείχνουν τα νέα δεδομένα

Σύμφωνα με μελέτη του 2026 με τίτλο «Recombinant zoster vaccine is associated with a reduced risk of dementia», η χορήγηση δύο δόσεων του ανασυνδυασμένου εμβολίου κατά του έρπητα ζωστήρα συνδέθηκε με σημαντική μείωση του κινδύνου άνοιας σε άτομα άνω των 65 ετών. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε μείωση περίπου 51% σε σύγκριση με όσους δεν είχαν εμβολιαστεί.

Το συγκεκριμένο εμβόλιο (RZV) έχει εγκριθεί κυρίως για ενήλικες άνω των 50 ετών ή για άτομα άνω των 18 ετών με ανοσοκαταστολή. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια μελετάται και η χρήση του σε νεότερες ομάδες υψηλού κινδύνου, όπου τα παραδοσιακά ζωντανά εμβόλια θεωρούνται συχνά ακατάλληλα.

Πρόσφατες έρευνες αναδεικνύουν και άλλες πιθανές εφαρμογές:

• Παιδιά υψηλού κινδύνου: Μελέτη του 2025 των Palmieri et al. έδειξε επιτυχή χρήση του RZV σε 10χρονο παιδί με επιδερμολυτική βούλα, χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες.
• Παιδιατρικοί ασθενείς χωρίς προηγούμενη έκθεση στον VZV: Έρευνα του 2025 των Saied et al. διαπίστωσε ότι ανοσοκατεσταλμένα παιδιά που δεν είχαν νοσήσει από ανεμοβλογιά ανέπτυξαν ειδικά αντισώματα μετά τον εμβολιασμό.
• Οροαρνητικοί ενήλικες: Οι Wessely et al. (2025) έδειξαν ότι το RZV μπορεί να προκαλέσει ανοσολογική απόκριση σε ενήλικες χωρίς αντισώματα VZV, πιθανόν λειτουργώντας ως εναλλακτική του εμβολίου ανεμοβλογιάς.
• Διεύρυνση οδηγιών: Αναφορές του 2026 των Ark et al. καταγράφουν στροφή προς σύσταση του εμβολίου σε όλους τους ανοσοκατεσταλμένους ενήλικες από 19 ετών και άνω.

Ποια φάρμακα ξεχώρισαν για το Αλτσχάιμερ

Διεθνής ομάδα 21 ειδικών στην άνοια – από πανεπιστήμια, νοσοκομεία και τη φαρμακευτική βιομηχανία – σε συνεργασία με άτομα που ζουν με άνοια, εξέτασε 80 ήδη διαθέσιμα φάρμακα.

Στόχος ήταν να εντοπιστούν εκείνα που παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες πρόληψης ή θεραπείας της νόσου Αλτσχάιμερ, η οποία αντιστοιχεί σε πάνω από το 50% όλων των περιστατικών άνοιας.

Μετά από διαδοχικούς γύρους αξιολόγησης, κατέληξαν σε τρεις βασικούς «υποψήφιους προτεραιότητας», οι οποίοι στοχεύουν κρίσιμους βιολογικούς μηχανισμούς της νόσου, έχουν δώσει θετικά αποτελέσματα σε πειραματικά μοντέλα και θεωρούνται ασφαλείς για ηλικιωμένους.

Τα τρία φάρμακα που ξεχώρισαν είναι:

1. Εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα: Ενδείξεις συνδέουν τον ιό με την άνοια. Το εμβόλιο φαίνεται να επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα με τρόπο που ίσως περιορίζει επιβλαβείς αλλαγές σχετιζόμενες με τη νόσο.
2. Σιλδεναφίλη (Viagra): Δείχνει να προστατεύει τα νευρικά κύτταρα και να περιορίζει τη συσσώρευση της πρωτεΐνης tau, που συσσωρεύεται παθολογικά στο Αλτσχάιμερ. Σε μελέτες σε ποντίκια βελτίωσε μνήμη και σκέψη, πιθανόν μέσω αύξησης της αιματικής ροής στον εγκέφαλο.
3. Ριλουζόλη: Φάρμακο που χρησιμοποιείται στη νόσο των κινητικών νευρώνων και σε ζωικά μοντέλα έχει βελτιώσει γνωστικές λειτουργίες και μειώσει τα επίπεδα tau.

Το εμβόλιο φαίνεται να προηγείται

Οι ειδικοί ζητούν πλέον τη διεξαγωγή μεγάλων κλινικών δοκιμών για να επιβεβαιωθεί εάν τα συγκεκριμένα φάρμακα έχουν ουσιαστικό όφελος σε άτομα με Αλτσχάιμερ ή σε όσους διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο.

Από τα τρία, το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα ξεχωρίζει. Χορηγείται σε δύο δόσεις και διαθέτει μακροχρόνιο προφίλ ασφάλειας. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι όσοι εμβολιάστηκαν είχαν περίπου 16% μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης άνοιας.

Οι ερευνητές σχεδιάζουν μεγάλη κλινική δοκιμή στο Ηνωμένο Βασίλειο, αξιοποιώντας το PROTECT για την παρακολούθηση των συμμετεχόντων. Το PROTECT αποτελεί ηλεκτρονικό μητρώο όπου εθελοντές συμπληρώνουν ετήσια ερωτηματολόγια για την υγεία και τον τρόπο ζωής τους και συμμετέχουν σε μελέτες για την υγεία του εγκεφάλου.

Ποια άλλα φάρμακα εξετάστηκαν

Πέρα από τους βασικούς υποψηφίους, ακόμη πέντε φάρμακα αξιολογήθηκαν αλλά δεν πληρούσαν τα κριτήρια προτεραιότητας:

1. Φινγολιμόδη (σκλήρυνση κατά πλάκας)
2. Βορτιοξετίνη (κατάθλιψη)
3. Μικρολίθιο (κατάθλιψη)
4. Δασατινίμπη (λευχαιμία)
5. Κυτισίνη (αναισθητικό)

Η επαναχρησιμοποίηση φαρμάκων δίνει νέα ελπίδα

Ειδικοί από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ και την Alzheimer’s Society επισημαίνουν ότι η επαναχρησιμοποίηση φαρμάκων αποτελεί ένα κρίσιμο και πολλά υποσχόμενο πεδίο στην αντιμετώπιση της άνοιας, όμως απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση.

Όπως η ασπιρίνη εξελίχθηκε από απλό παυσίπονο σε φάρμακο για την καρδιαγγειακή προστασία, έτσι και τα ήδη διαθέσιμα φάρμακα ενδέχεται στο μέλλον να αξιοποιηθούν για την προστασία του εγκεφάλου. Παρ’ όλα αυτά, είναι απαραίτητες μεγάλες και αυστηρές κλινικές δοκιμές για να επιβεβαιωθεί η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητά τους πριν ενταχθούν σε επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες.

Πηγές: ScienceDaily, SN Link, PubMed, ScienceDirect, MDPI, PMC, OUP, Nature