Τι συνηθίζεται να τρώμε την ημέρα των Φώτων

Η γιορτή των Θεοφανίων στις 6 Ιανουαρίου σηματοδοτεί το τέλος της εορταστικής περιόδου των Χριστουγέννων και συνδυάζεται με τον Αγιασμό των Υδάτων και το έθιμο της κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού. Παράλληλα όμως με τα θρησκευτικά έθιμα, ξεχωριστή θέση κατέχει το φαγητό της ημέρας, που διαφέρει αισθητά από το πλούσιο χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

Η παράδοση του ψαριού την ημέρα των Φώτων

Αν και τα Θεοφάνια δεν ανήκουν επίσημα στις ημέρες νηστείας σύμφωνα με την Ορθόδοξη Εκκλησία — καθώς βρίσκονται εντός του Δωδεκαημέρου των Χριστουγέννων, το οποίο είναι περίοδος χωρίς διατροφικούς περιορισμούς — σε πολλές περιοχές έχει διαμορφωθεί ένα λαϊκό έθιμο που θέλει στο τραπέζι να κυριαρχεί το ψάρι.

Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Συμβολικά, το ψάρι σχετίζεται με το νερό και την έννοια του αγιασμού που κυριαρχεί στη γιορτή. Έτσι, η συνήθεια αυτή έχει περάσει και στην καθημερινότητα πολλών νοικοκυριών, όπου το τραπέζι των Φώτων περιλαμβάνει θαλασσινά εδέσματα.

Δεν υπάρχει κάποιο φαγητό που θεωρείται «υποχρεωτικό» για τη μέρα αυτή, ωστόσο ορισμένα πιάτα έχουν γίνει πια παραδοσιακά.

Δημοφιλείς συνταγές για την ημέρα των Φώτων

Τσιπούρα με λαχανικά

Μια από τις πιο συχνές επιλογές για το τραπέζι των Φώτων είναι η τσιπούρα στον φούρνο. Είναι ένα πιάτο εύκολο, ελαφρύ και γεμάτο αρώματα. Συνοδεύεται συνήθως από πατάτες, κολοκυθάκια ή μελιτζάνες, αρωματισμένα με ρίγανη και δεντρολίβανο.

Αθηναϊκή σαλάτα

Η αθηναϊκή σαλάτα είναι μια κλασική, σχεδόν «ρετρό» επιλογή, που κάποτε είχε περίοπτη θέση στους εορταστικούς μπουφέδες. Φτιάχνεται με βάση το βραστό ψάρι, τη μαγιονέζα και διάφορα λαχανικά και φέρνει στο τραπέζι έναν νοσταλγικό τόνο από δεκαετία του ’70.

Λαβράκι στον φούρνο

Το λαβράκι είναι ένα ακόμη ψάρι που προτιμάται την ημέρα των Φώτων, λόγω της πλούσιας διατροφικής του αξίας. Περιέχει ωφέλιμα λιπαρά Ω3 και συνδυάζεται ιδανικά με λεμόνι, μυρωδικά και ελαφριά συνοδευτικά, δημιουργώντας ένα πιάτο γευστικό και υγιεινό.

Ψαροκόλλυβα από την Κρήτη

Ένα ιδιαίτερο πιάτο της ημέρας προέρχεται από την Κρήτη και λέγεται ψαροκόλλυβα. Πρόκειται για ένα φαγητό με βρασμένο σιτάρι και διάφορα όσπρια όπως φασόλια, ρεβίθια, αρακά, ρόβι και λαθούρι. Στην παράδοση προσφερόταν όχι μόνο στους ανθρώπους αλλά και στα ζώα, ως ευλογία για τη νέα χρονιά.

Η 5η Ιανουαρίου ως μέρα αυστηρής νηστείας

Αν και τα Θεοφάνια δεν απαιτούν νηστεία, η παραμονή τους –δηλαδή η 5η Ιανουαρίου– είναι ημέρα αυστηρής νηστείας, ακόμη και από λάδι. Δεν καταναλώνονται ούτε θαλασσινά χωρίς αίμα, καθώς η Εκκλησία καλεί τους πιστούς σε εγκράτεια, προσευχή και εσωτερική ησυχία.

Η νηστεία αυτή έχει βαθιές ρίζες στην παράδοση της Εκκλησίας, που ορίζει μια μέρα πλήρους αποχής πριν από μεγάλες Δεσποτικές εορτές. Αρχικά αφορούσε κυρίως τους κατηχούμενους που προετοιμάζονταν για το Βάπτισμα, αλλά με τα χρόνια καθιερώθηκε ως τρόπος πνευματικής προετοιμασίας για όλους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η νηστεία αυτή δεν σχετίζεται με τη λήψη αγιασμού. Ο αγιασμός τελείται και την παραμονή των Φώτων, ακόμα κι αν η ημέρα συμπέσει με Σάββατο ή Κυριακή, όπου δεν τηρείται συνήθως νηστεία.

Η πνευματική σημασία της ημέρας

Η 5η Ιανουαρίου μάς υπενθυμίζει τη σπουδαιότητα της σιωπής και της προσευχής, ως εσωτερικής προετοιμασίας για τη μεγάλη εορτή των Θεοφανίων, κατά την οποία αποκαλύπτεται το μυστήριο της Αγίας Τριάδας. Έτσι, πριν στρωθεί το τραπέζι με ψάρια και νοστιμιές, προηγείται η πνευματική εγρήγορση και ο σεβασμός στη σημασία της ημέρας.