Τι συμβαίνει στο σώμα μας όταν γερνάμε

Η διαδικασία της γήρανσης δεν είναι μια απλή και ομοιόμορφη πορεία, αλλά ένα περίπλοκο φαινόμενο που αγγίζει κάθε κύτταρο και όργανο του σώματός μας με διαφορετικό τρόπο και ρυθμό. Οι επιστήμονες έχουν πλέον στη διάθεσή τους εργαλεία που όχι μόνο εξηγούν τι συμβαίνει, αλλά και επιτρέπουν την παρακολούθηση και τη διαχείρισή της.

Οι αλλαγές στο σώμα καθώς περνούν τα χρόνια

Η γήρανση δεν περιορίζεται σε αυτά που βλέπουμε στον καθρέφτη. Κάθε σύστημα και ιστός στο σώμα επηρεάζεται: το δέρμα γίνεται πιο λεπτό και χάνει την ελαστικότητά του, οι μύες αποδυναμώνονται, τα οστά χάνουν την πυκνότητά τους και τα όργανα επιβραδύνουν τις λειτουργίες τους.

Σε πιο βαθύ επίπεδο, τα κύτταρα διαιρούνται με μικρότερο ρυθμό, οι ιστοί ανανεώνονται πιο αργά και οι μηχανισμοί αυτοεπιδιόρθωσης εξασθενούν. Αυτό αντικατοπτρίζεται στην εμφάνιση ρυτίδων, στη λέπτυνση των μαλλιών, αλλά και στην κόπωση που νιώθουμε πιο έντονα με την ηλικία.

Το νευρικό σύστημα φθείρεται περισσότερο

Ιδιαίτερα ευάλωτο είναι το νευρικό μας σύστημα. Η μυελίνη, η προστατευτική ουσία γύρω από τα νεύρα, φθείρεται με τον καιρό, επηρεάζοντας την ταχύτητα μετάδοσης των σημάτων στον εγκέφαλο. Γι’ αυτό και η μνήμη, η συγκέντρωση και η αντίληψη συχνά μειώνονται με την ηλικία.

Παράλληλα, παρατηρούνται μικρές αλλά ορατές αλλαγές, όπως το ότι η μύτη και τα αυτιά δείχνουν μεγαλύτερα, εξαιτίας της χαλάρωσης του χόνδρου.

Η φθορά επηρεάζει όραση και ακοή

Η όραση επιδεινώνεται βαθμιαία καθώς οι φακοί των ματιών σκληραίνουν, η παραγωγή δακρύων μειώνεται και οι κόρες ανταποκρίνονται πιο αργά στο φως. Αντίστοιχα, η ακοή επηρεάζεται λόγω της φθοράς των τριχωτών κυττάρων του κοχλία, τα οποία δεν αναγεννώνται, οδηγώντας σε σταδιακή απώλεια της ακουστικής ικανότητας.

Σπάνιες περιπτώσεις πρόωρης γήρανσης

Υπάρχουν ωστόσο και εξαιρετικά σπάνιες παθολογικές καταστάσεις όπως η προγηρία, μια γενετική διαταραχή που προκαλεί έντονα σημάδια γήρανσης από πολύ μικρή ηλικία, ακόμα και πριν τα δύο χρόνια. Αυτή η ακραία μορφή αποκαλύπτει τον σημαντικό ρόλο της γενετικής στον ρυθμό φθοράς του σώματος.

Πότε επιταχύνεται η γήρανση

Παρότι πολλοί πιστεύουν ότι γερνάμε σταθερά, οι μελέτες δείχνουν ότι υπάρχουν ηλικιακά σημεία-σταθμοί όπου η γήρανση επιταχύνεται. Συγκεκριμένα, γύρω στα 44 και στα 60 χρόνια, παρατηρείται έντονη βιολογική φθορά, η οποία φαίνεται να σχετίζεται με:

• μεταβολές στην καρδιαγγειακή λειτουργία,
• εξασθένηση του ανοσοποιητικού
• και αλλαγές στην ορμονική ισορροπία.

Επιπλέον, σε αναλύσεις που εστιάζουν στην υγεία των αγγείων, καταγράφεται και μια επιπλέον επιτάχυνση γύρω στα 50 έτη, ενισχύοντας την άποψη ότι η γήρανση δεν εξελίσσεται γραμμικά αλλά έχει διαφορετικές φάσεις.

Μέτρηση της βιολογικής ηλικίας με σύγχρονες μεθόδους

Οι επιστήμονες πλέον δεν περιορίζονται στη χρονολογική ηλικία. Χάρη στη μεθυλίωση του DNA και τα νέα «βιολογικά ρολόγια», μπορούμε να υπολογίσουμε με ακρίβεια τη λειτουργική ηλικία του σώματος. Ρολόγια όπως τα CausAge, DamAge και AdaptAge δείχνουν ποιες αλλαγές συμβάλλουν στην επιτάχυνση ή στην επιβράδυνση της γήρανσης.

Παράλληλα, η ανάλυση πολυ-ομικών δεδομένων (συνδυασμός γενετικών, μεταβολικών, μικροβιακών και κλινικών παραμέτρων) αποκαλύπτει ότι κάθε άνθρωπος γερνά με μοναδικό τρόπο, ακολουθώντας ένα προσωπικό «μονοπάτι γήρανσης».

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τους κανόνες

Το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ ανέπτυξε τεστ αίματος που αξιολογεί την ηλικία ζωτικών οργάνων, όπως η καρδιά και ο εγκέφαλος, ξεχωριστά. Αυτό επιτρέπει την πρόβλεψη κινδύνων για ασθένειες πριν ακόμη εμφανιστούν.

Μια άλλη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Aging, απέδειξε ότι μια απλή μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου μπορεί να δείξει τον ρυθμό γήρανσης του εγκεφάλου, βοηθώντας στην πρόβλεψη για άνοια ή πρόωρο θάνατο.

Τρόποι που φαίνεται να επιβραδύνουν τη γήρανση

Αν και δεν μπορούμε να σταματήσουμε εντελώς τη γήρανση, μπορούμε να την επιβραδύνουμε. Σε κλινική δοκιμή, διαπιστώθηκε ότι η καθημερινή λήψη ωμέγα-3 λιπαρών οξέων μείωσε τον ρυθμό γήρανσης σε ηλικιωμένους. Το αποτέλεσμα ήταν πιο ισχυρό όταν συνδυάστηκε με βιταμίνη D και τακτική σωματική άσκηση. Σε διάστημα τριών ετών, οι συμμετέχοντες φάνηκαν έως και τέσσερις μήνες βιολογικά νεότεροι απ’ όσο αναμενόταν.

Ο ρόλος της διατροφής και του τρόπου ζωής

Συζητείται ευρέως η λεγόμενη «διατροφή μεθυλίωσης», που βασίζεται σε ουσίες όπως η κουρκουμίνη και οι πολυφαινόλες, οι οποίες φαίνεται να ενισχύουν τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης του DNA.

Σύμφωνα με ειδικούς στην Ελλάδα, υπάρχουν πέντε βασικοί πυλώνες για υγιή γήρανση:

• τακτική άσκηση,
• υγιεινή διατροφή,
• ποιοτικός ύπνος,
• αποχή από το κάπνισμα
• και αποτελεσματική διαχείριση του άγχους.

Αυτές οι απλές καθημερινές συνήθειες, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα ευρήματα, μπορούν να έχουν εξίσου σημαντική επίδραση στη γήρανση όσο και οι πιο εξειδικευμένες μοριακές παρεμβάσεις.

Η γήρανση έχει και κοινωνική διάσταση

Η γήρανση δεν είναι μόνο θέμα βιολογίας αλλά και κοινωνικών συνθηκών. Έρευνες αποκαλύπτουν ότι τα άτομα με χαμηλότερο εισόδημα, λιγότερη μόρφωση ή περιορισμένη κοινωνική στήριξη εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα φλεγμονής και κυτταρικού στρες. Οι επιστήμονες αναφέρονται πλέον σε «κοινωνικές ουλές» στο σώμα, ως αποτέλεσμα των ανισοτήτων.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η χώρα μας γερνά ταχύτερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και εκτιμάται ότι μέχρι το 2050, πάνω από το 33% των πολιτών θα είναι άνω των 65 ετών. Αυτό δημιουργεί μεγάλες προκλήσεις για την υγεία, την οικονομία και την κοινωνική συνοχή.

Προς ένα μέλλον με μετρήσιμη και διαχειρίσιμη γήρανση

Σήμερα βρισκόμαστε σε ένα σημείο καμπής. Η γήρανση παύει να είναι κάτι θεωρητικό και γίνεται μετρήσιμη, με προβλεπόμενες επιπτώσεις και δυνατότητα παρέμβασης. Η τεχνητή νοημοσύνη, οι διαγνωστικοί δείκτες και τα εξελιγμένα «ρολόγια γήρανσης» μάς επιτρέπουν να προσαρμόζουμε τη ζωή μας στις ανάγκες του σώματός μας.

Μπορεί να μην έχουμε ακόμη την τεχνολογία να «γυρίσουμε πίσω τον χρόνο», αλλά έχουμε ήδη στα χέρια μας τη δυνατότητα να επιβραδύνουμε ουσιαστικά τη φθορά, να εντοπίζουμε έγκαιρα τους κινδύνους και να παίρνουμε αποφάσεις βασισμένες στα δεδομένα μας.

Η γήρανση είναι αναπόφευκτη. Όμως για πρώτη φορά, μπορούμε να τη μετρήσουμε, να την κατανοήσουμε και – μέχρι έναν βαθμό – να την καθοδηγήσουμε.

Πηγή: newsbeast.gr