Η μυρωδιά «φρεσκάδας» που μένει στα ρούχα μετά το πλύσιμο ίσως κρύβει περισσότερες χημικές ουσίες απ’ όσες φαντάζονται οι περισσότεροι. Τα μαλακτικά ρούχων και τα αρωματικά φύλλα στεγνωτηρίου έχουν βρεθεί στο επίκεντρο έντονης συζήτησης, με αρκετούς χρήστες των social media να υποστηρίζουν ότι η συχνή χρήση τους μπορεί να συνδέεται ακόμη και με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.
Οι επιστήμονες, ωστόσο, ξεκαθαρίζουν ότι τα δεδομένα δεν είναι τόσο απλά. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα προκαλούν άμεσα καρκίνο, όμως ορισμένες ουσίες που περιέχουν ή απελευθερώνουν εξακολουθούν να προβληματίζουν τους ειδικούς.
Τι μπορεί να απελευθερώνουν τα μαλακτικά
Τα περισσότερα μαλακτικά και φύλλα στεγνωτηρίου δεν παρασκευάζονται με την εσκεμμένη προσθήκη ουσιών που έχουν χαρακτηριστεί ως καρκινογόνες, σύμφωνα με όσα αναφέρει η New York Post. Η βασική ανησυχία επικεντρώνεται κυρίως στα συνθετικά αρώματα, τα οποία μπορεί να απελευθερώνουν πτητικές οργανικές ενώσεις, γνωστές ως VOCs.
Οι συγκεκριμένες ενώσεις ενδέχεται να προέρχονται από τις ίδιες τις αρωματικές ουσίες, από προσμίξεις ή ακόμη και από παραπροϊόντα που δημιουργούνται κατά την παραγωγή των προϊόντων.
Έρευνες που δημοσιεύτηκαν το 2011 και το 2016 κατέγραψαν εκπομπές πτητικών οργανικών ενώσεων από τους αεραγωγούς στεγνωτηρίων, όταν στο πλύσιμο είχαν χρησιμοποιηθεί αρωματισμένα προϊόντα.
Μεταξύ των ουσιών που ανιχνεύθηκαν ήταν η ακεταλδεΰδη και το βενζόλιο. Η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ, γνωστή ως EPA, έχει κατατάξει τις ουσίες αυτές στους επικίνδυνους ατμοσφαιρικούς ρύπους που διαθέτουν καρκινογόνο δυναμικό.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι αποδείχθηκε πως τα μαλακτικά προκαλούν καρκίνο. Οι συγκεκριμένες έρευνες μέτρησαν τις ουσίες που απελευθερώνονταν, χωρίς να εξετάσουν εάν τα επίπεδα έκθεσης ήταν αρκετά υψηλά ώστε να προκαλούν πραγματικές επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων.
Ο προβληματισμός για τις φθαλικές ενώσεις
Ορισμένα αρωματισμένα προϊόντα πλυντηρίου μπορεί να περιέχουν και φθαλικές ενώσεις, καθώς και συστατικά όπως ο βενζυλικός εστέρας, γνωστός ως benzyl acetate, ο οποίος χρησιμοποιείται για να δημιουργεί λουλουδάτα αρώματα.
Οι φθαλικές ενώσεις έχουν εξεταστεί σε πολλές επιστημονικές μελέτες, καθώς έχουν συσχετιστεί με πιθανές διαταραχές του ενδοκρινικού συστήματος. Τέτοιες διαταραχές μπορεί να επηρεάζουν την αναπαραγωγική λειτουργία, το νευρικό σύστημα και την ανάπτυξη.
Παράλληλα, επιστημονικές ανασκοπήσεις έχουν διερευνήσει κατά πόσο ουσίες που συναντώνται σε αρωματικά προϊόντα, όπως οι φθαλικές ενώσεις και τα parabens, θα μπορούσαν να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης συγκεκριμένων παθήσεων, ανάμεσά τους και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Οι ειδικοί επισημαίνουν, πάντως, ότι τα υπάρχοντα στοιχεία δεν επαρκούν για να αποδειχθεί μια ξεκάθαρη σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων απαιτούνται περισσότερες και μεγαλύτερης διάρκειας έρευνες.
Τι κρύβεται πίσω από τη λέξη «άρωμα»
Ένα ακόμη σημείο που προκαλεί ανησυχία είναι η ελλιπής αναγραφή των συστατικών στις συσκευασίες. Σε πολλές ετικέτες εμφανίζεται μόνο η γενική ένδειξη «άρωμα», «fragrance» ή «parfum».
Πίσω από αυτή τη μία λέξη μπορεί να βρίσκεται ένα σύνθετο μείγμα πολλών διαφορετικών χημικών ουσιών, χωρίς ο καταναλωτής να γνωρίζει αναλυτικά ποιες από αυτές περιλαμβάνονται στο προϊόν.
Η περιορισμένη πληροφόρηση συνδέεται συχνά με την προστασία των εμπορικών μυστικών των εταιρειών. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι καταναλωτές δυσκολεύονται να αξιολογήσουν το συνολικό χημικό μείγμα στο οποίο εκτίθενται κάθε φορά που χρησιμοποιούν ένα έντονα αρωματισμένο προϊόν.
Σε αντίθεση, μάλιστα, με τα απορρυπαντικά, τα οποία απομακρύνονται σε μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια του ξεβγάλματος, τα μαλακτικά είναι σχεδιασμένα ώστε να παραμένουν πάνω στις ίνες των υφασμάτων.
Αυτό σημαίνει ότι η έκθεση δεν περιορίζεται μόνο στην ώρα της πλύσης ή του στεγνώματος. Μπορεί να συνεχίζεται μέσω της εισπνοής ουσιών που απελευθερώνονται στον αέρα, αλλά και μέσω της καθημερινής επαφής των ρούχων, των πετσετών και των κλινοσκεπασμάτων με το δέρμα.
Τι απαντούν οι ογκολόγοι για τον καρκίνο
Η έντονη μυρωδιά των φρεσκοπλυμένων ρούχων έχει συνδεθεί στη συνείδηση των περισσότερων ανθρώπων με την καθαριότητα. Ωστόσο, οι γιατροί εξηγούν ότι το ευχάριστο άρωμα δεν αποτελεί απαραίτητα απόδειξη ότι ένα προϊόν είναι απολύτως ακίνδυνο.
Την ίδια ώρα, απορρίπτουν τους απόλυτους ισχυρισμούς που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, σύμφωνα με τους οποίους ένα μεμονωμένο προϊόν μπορεί από μόνο του να προκαλέσει καρκίνο.
«Οι ασθενείς με ρωτούν αν ένα συγκεκριμένο προϊόν προκάλεσε τον καρκίνο τους ή αν αύξησε σημαντικά τον κίνδυνο», αναφέρει η Dr. Krushangi Patel, ογκολόγος, προσθέτοντας ότι «η αλήθεια είναι πως ο καρκίνος συνήθως αναπτύσσεται από έναν συνδυασμό παραγόντων μέσα σε πολλά χρόνια, συμπεριλαμβανομένων της γενετικής, του τρόπου ζωής και των περιβαλλοντικών εκθέσεων. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να βλέπουμε τα καθημερινά προϊόντα στο σωστό πλαίσιο».
Ο καρκίνος αποτελεί μια σύνθετη νόσο, η ανάπτυξη της οποίας μπορεί να επηρεαστεί από την κληρονομικότητα, τις συνήθειες ζωής, τη διατροφή, το κάπνισμα, την έκθεση σε περιβαλλοντικούς ρύπους και πολλούς ακόμη παράγοντες.
Για τον λόγο αυτό, δεν είναι επιστημονικά ορθό να αποδίδεται η εμφάνιση της νόσου αποκλειστικά στη χρήση ενός μαλακτικού ή ενός άλλου καθημερινού προϊόντος.
Η Dr. Tracy Proverbs-Singh, ογκολόγος του γαστρεντερικού συστήματος, υπογραμμίζει ότι οι πληροφορίες αυτές δεν πρέπει να προκαλούν πανικό, αλλά να βοηθούν τους ανθρώπους να κάνουν πιο συνειδητές επιλογές.
«Αυτό δεν αφορά το να ζούμε με συνεχές άγχος, αλλά το να παίρνουμε πιο ενημερωμένες αποφάσεις για τη μακροπρόθεσμη υγεία μας», εξηγεί.
Γιατί προτείνεται ο περιορισμός της χρήσης
Παρότι δεν έχει αποδειχθεί ότι τα μαλακτικά προκαλούν άμεσα καρκίνο, αρκετοί ογκολόγοι συμβουλεύουν τους καταναλωτές να τα αποφεύγουν ή τουλάχιστον να περιορίζουν όσο μπορούν τη χρήση τους.
Η βασική αιτία δεν είναι ότι όλα τα προϊόντα περιέχουν γνωστές καρκινογόνες ουσίες, αλλά ότι τα τεχνητά αρώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ή να απελευθερώνουν ενώσεις οι οποίες δεν αναγράφονται ξεκάθαρα στη συσκευασία.
Ο Dr. Adeel Khan, αιματολόγος, ογκολόγος και επιδημιολόγος, διευκρινίζει ότι τα περισσότερα μαλακτικά δεν έχουν ως ενεργά συστατικά ουσίες που έχουν αναγνωριστεί ως καρκινογόνες.
Το ζήτημα, όπως σημειώνει, βρίσκεται στις αρωματικές ενώσεις, στις προσμίξεις και στα παραπροϊόντα της παραγωγικής διαδικασίας, ορισμένα από τα οποία θεωρούνται ύποπτα ή έχουν χαρακτηριστεί καρκινογόνα.
Ο Dr. Mohamad Khair F. Khasawneh προσθέτει ότι χημικά κατάλοιπα μπορούν να παραμένουν πάνω στα υφάσματα, ενώ οι εκπομπές από τα αρωματισμένα προϊόντα ενδέχεται να επιβαρύνουν την ποιότητα του αέρα μέσα στο σπίτι.
Όταν τα ρούχα θερμαίνονται στο στεγνωτήριο, ορισμένες πτητικές οργανικές ενώσεις μπορεί να απελευθερώνονται ευκολότερα στην ατμόσφαιρα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ουσίες όπως η ακεταλδεΰδη και το βενζόλιο, οι οποίες έχουν συνδεθεί με καρκινογένεση υπό συγκεκριμένες συνθήκες και επίπεδα έκθεσης.
Η παρουσία τους, πάντως, δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι η περιστασιακή χρήση ενός μαλακτικού προκαλεί νόσο. Η πραγματική επικινδυνότητα μιας ουσίας εξαρτάται από την ποσότητα, τη συγκέντρωση, τη διάρκεια έκθεσης και τον τρόπο με τον οποίο έρχεται σε επαφή με τον οργανισμό.
Η δόση και η διάρκεια κάνουν τη διαφορά
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο πιθανός κίνδυνος από τα αρωματικά προϊόντα δεν είναι ίδιος για όλους. Εξαρτάται από το πόσο συχνά χρησιμοποιούνται, πόσο μεγάλη είναι η ποσότητα, πόσο καλά αερίζεται ο χώρος και για πόσο χρονικό διάστημα συνεχίζεται η έκθεση.
«Δεδομένου ότι οι εκπομπές από τα αρώματα δεν είναι πάντα ξεκάθαρες από την ετικέτα, πολλοί ειδικοί συνιστούν να μειώνεται η περιττή έκθεση σε αρωματικά προϊόντα όταν αυτό είναι δυνατό», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Η Dr. Proverbs-Singh τονίζει ακόμη ότι δεν μπορεί να οριστεί εύκολα ένα ενιαίο και απόλυτο «ασφαλές όριο». Τα μαλακτικά και τα αρωματικά φύλλα δεν εκπέμπουν μία συγκεκριμένη ουσία που μπορεί να μετρηθεί μεμονωμένα, αλλά ένα πολύπλοκο μείγμα χημικών ενώσεων.
Παράλληλα, κάθε άνθρωπος μπορεί να αντιδρά διαφορετικά. Άτομα με άσθμα, αλλεργίες, ευαισθησία στα αρώματα ή δερματικά προβλήματα ενδέχεται να ενοχλούνται περισσότερο ακόμη και από χαμηλότερα επίπεδα έκθεσης.
Οι εναλλακτικές για πιο μαλακά ρούχα
Η πιο απλή επιλογή που προτείνουν αρκετοί γιατροί είναι η πλήρης διακοπή ή η σημαντική μείωση της χρήσης μαλακτικών και αρωματικών φύλλων στεγνωτηρίου.
«Τα περισσότερα ρούχα δεν τα χρειάζονται», σημειώνει ο Dr. Khan. «Αποφεύγοντάς τα, εξαλείφουμε μια σημαντική πηγή αρωματικών χημικών».
Για όσους δεν θέλουν να εγκαταλείψουν την αίσθηση των μαλακών υφασμάτων, υπάρχουν επιλογές που περιορίζουν τη χρήση συνθετικών αρωμάτων.
Οι μάλλινες μπάλες στεγνωτηρίου θεωρούνται μία από τις πιο απλές εναλλακτικές. Καθώς κινούνται μαζί με τα ρούχα, βοηθούν να ξεχωρίζουν τα υφάσματα, μειώνουν τον στατικό ηλεκτρισμό και μπορούν να συντομεύσουν τον χρόνο στεγνώματος.
Ορισμένοι προσθέτουν λίγες σταγόνες αιθέριου ελαίου στις μπάλες, αν και οι ειδικοί επισημαίνουν ότι και τα φυσικά αρώματα μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμούς ή αλλεργικές αντιδράσεις σε ευαίσθητα άτομα.
Μια δεύτερη επιλογή είναι το λευκό ξύδι, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μικρή ποσότητα κατά το ξέβγαλμα. Το ξύδι βοηθά στη διάλυση υπολειμμάτων απορρυπαντικού και μπορεί να κάνει τα υφάσματα πιο μαλακά χωρίς να αφήνει έντονο άρωμα μετά το στέγνωμα.
Οι καταναλωτές μπορούν επίσης να επιλέγουν προϊόντα χωρίς άρωμα, χωρίς χρωστικές ή προϊόντα φυτικής βάσης που διαθέτουν πιστοποίηση από ανεξάρτητους οργανισμούς. Ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, πάντως, χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση της ετικέτας, καθώς οι όροι «φυσικό» και «φυτικό» δεν σημαίνουν πάντοτε ότι ένα προϊόν είναι απαλλαγμένο από ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμούς.
Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει λόγος πανικού για όσους χρησιμοποιούν μαλακτικά εδώ και χρόνια. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ότι η χρήση τους οδηγεί αναπόφευκτα στην εμφάνιση καρκίνου.
Η πλήρης απομάκρυνση όλων των χημικών ουσιών από την καθημερινότητα είναι πρακτικά αδύνατη. Η πιο ρεαλιστική προσέγγιση είναι ο περιορισμός της περιττής έκθεσης, ιδιαίτερα όταν ένα προϊόν δεν είναι πραγματικά απαραίτητο και μπορεί εύκολα να αντικατασταθεί.
Το βασικό μήνυμα των ειδικών δεν είναι ότι τα μαλακτικά αποτελούν αποδεδειγμένη αιτία καρκίνου, αλλά ότι η λιγότερη χρήση έντονα αρωματισμένων προϊόντων μπορεί να μειώσει την καθημερινή έκθεση σε ένα σύνθετο μείγμα χημικών ουσιών των οποίων οι μακροχρόνιες επιπτώσεις δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.