«Ο Καποδίστριας μας μάρανε»: Ο Χωμενίδης έκανε το πιο ουσιαστικό σχόλιο με αφορμή την ταινία του Σμαραγδή

Με αφορμή την ταινία του Γιάννη Σμαραγδή για τον Καποδίστρια, ο Χρήστος Χωμενίδης έγραψε ένα άρθρο που δεν κολακεύει αλλά προβληματίζει. Δεν επικεντρώνεται στον ίδιο τον Καποδίστρια, όσο στην ανάγκη μας να βλέπουμε την Ιστορία μέσα από φωτοστέφανα και ιδανικά πρότυπα, αποφεύγοντας τη δύσκολη αλλά γόνιμη αλήθεια της ανθρώπινης αντίφασης.

Το σχόλιο που ξεπέρασε την ταινία

Ο Χωμενίδης γράφει στα «Νέα» με αφορμή την ταινία «Καποδίστριας», αναφερόμενος όχι τόσο στον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας, όσο στο πώς επιλέγουμε να βλέπουμε την Ιστορία και τους πρωταγωνιστές της. Ξεκινά με μια προσωπική εμπειρία από τη σειρά «The Crown»:

«Άναυδος παρακολουθούσα πριν από λίγα χρόνια στην τηλεοπτική σειρά “The Crown” τους γαλαζοαίματους του Ηνωμένου Βασιλείου να απομυθοποιούνται ποικιλοτρόπως. Η Ελισάβετ να στεγνώνει την καρδιά της για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του στέμματος. Ο Φίλιππος να απέχει από το πρότυπο του πιστού συζύγου, να αλλοιθωρίζει επανειλημμένα προς χυμώδεις πειρασμούς. Ο Κάρολος να υποφέρει ως παιδί από την έλλειψη τρυφερότητας της μάνας του. Κι από τη βαναυσότητα του πατέρα του, ο οποίος πίστευε ότι σκληραγωγώντας τον τον προετοίμαζε για τον θρόνο. Την κακότυχη -αλλά και κακομαθημένη- Νταϊάνα, τον εξαρχής χωλό γάμο της με τον διάδοχο. Αφήστε την αδελφή της βασίλισσας, τη Μαργαρίτα, μια γυναίκα φλογερού ταμπεραμέντου, που υποφέρει στον έρωτα και καταλήγει εξαρτημένη από χάπια και αλκοόλ.»

Η σύγκριση με την Ελλάδα

«Πώς ανέχεται το Μπάκιγχαμ μια τέτοια αποκαθήλωση;» αναρωτιόταν μετά από κάθε επεισόδιο. «Δεν θα μπορούσε προφανώς να απαγορεύσει τη σειρά – δημοκρατία έχουν οι Βρετανοί. Δεν θα είχε εντούτοις το δικαίωμα να επιβάλλει αλλαγή ονομάτων, ώστε να γίνεται σαφές ότι η μυθοπλασία επικρατεί συχνά-πυκνά της ιστορικής ακρίβειας;» Και συνεχίζει:

«Εδώ, σε εμάς, τη ζωή ενός λαϊκού τραγουδιστή για να μεταφέρεις στον κινηματογράφο, πρέπει οι κληρονόμοι του να έχουν συμφωνήσει προκαταβολικά με το σενάριο. Κινδυνεύεις ειδάλλως να σου κάνουν ασφαλιστικά μέτρα. Και να μείνεις με την ταινία σου στο χέρι.»

Ο φόβος για τις «ενδιαφέρουσες» βιογραφίες

Ο Χωμενίδης σημειώνει:
«Υπάρχουν διεθνώς δυό ειδών βιογραφίες: Οι εγκεκριμένες, “authorised”. Και οι ενδιαφέρουσες. Τις δεύτερες στη χώρα μας τις τρέμουμε.»

Δίνει ως παράδειγμα μια βιογραφία για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή:

«Φανταστείτε ένα βιβλίο που θα πραγματευόταν τις πρώτες δεκαετίες του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Στον Μεσοπόλεμο, στην Κατοχή κι αμέσως ύστερα. Που θα ερευνούσε καλόπιστα, με μπαλζακική όμως οξυδέρκεια, πώς ένας άσημος νέος από τις εσχατιές τις ελλαδικής επικράτειας εκτινάχθηκε πολιτικά και έγινε πριν να συμπληρώσει τα πενήντα του ο εκλεκτός πρωθυπουργός του Παύλου -ή της Φρειδερίκης- και των Αμερικάνων; Ασχέτως που επιλογή τους απεδείχθη παραπάνω από εύστοχη.»

Ή μια ταινία για τον Ανδρέα Παπανδρέου:

«Μία ταινία η οποία θα ιστορούσε τη ζωή του Ανδρέα Παπανδρέου όχι σαν εποποιϊα αλλά ως υπαρξιακό δράμα. Που θα ενεβάθυνε στον περίπλοκο ψυχισμό του, στις γόνιμες μα και στις βασανιστικές του αντιφάσεις. Στα θυελλώδη του ειδύλλια. Θα διελάμβανε το σκάνδαλο Κοσκωτά. Την ηγεμονία της Δήμητρας Λιάνη, την καμαρίλα από παπάδες, μάγους και καλλιτέχνες-τζουτζέδες. Τις μελαγχολικές ημέρες του Ωνασείου…»

Και προσθέτει με νόημα:
«Ο Νίκος Παπανδρέου ξέρει να αφηγείται τη ζωή του πατέρα του με παρρησία και με τρυφερότητα. Πλήθη -φευ- νυν και αεί Πασόκων θα διαδήλωναν οργίλοι έξω από τα σινεμά, υπερασπιζόμενα τον αψεγάδιαστο δήθεν ηγέτη τους.»

Ο φόβος να πούμε τα δύσκολα

Παρά το γεγονός ότι πολλοί σκηνοθέτες αγγίζουν ιστορικά θέματα, οι περισσότεροι δεν τολμούν να «βάλουν το μαχαίρι στο κόκκαλο».

«Ο Μπελογιάννης στον “Άνθρωπο με το Γαρύφαλλο”, που συνιστά έτσι κι αλλιώς μνημείο σοσιαλιστικού ρεαλισμού, ασφαλώς και δεν αρθρώνει ό,τι καταθέτει η Έλλη Παππά πως της είπε πριν τον εκτελέσουν: “Πάμε να πεθάνουμε για ένα λάθος…”»

«Η “Ψυχή Βαθιά” του Παντελή Βούλγαρη κινηματογραφεί σπαραχτικά την τελευταία φάση του Εμφυλίου. Σπάει η καρδιά σου όταν συνειδητοποιείς ότι στον Γράμμο σκοτώνονταν αμούστακα ακόμα αγόρια, κορίτσια στο μπουμπούκιασμα τους. Η φράση-κλειδί, φευ, της ταινίας, και ας τη λέει συγκλονιστικά ο Θανάσης Βέγγος, είναι ηθικοδιδακτική. “Έλληνες να ντουφεκάνε Έλληνες…” Λες κι άμα ντουφεκούσαν Σλαβομακεδόνες, αντί για φρίκη θα είχαμε εθνικό μεγαλείο.»

Και ο Διονύσης Σαββόπουλος τονίζει στον Βούλγαρη:

«Να ελευθερωθεί η Ιστορία… Αν δεν το μπορούμε εμείς, Παντελή, πώς θα το μπορέσουν οι πολιτικές;»

Η ανάγκη για ήρωες με φωτοστέφανο

Ο Χωμενίδης καταλήγει στο πιο πικρό συμπέρασμα:

«Μισός αιώνας έχει περάσει από τότε κι ακόμα οι Έλληνες εμψυχώνονται, κολακεύονται, νανουρίζονται με αφελείς παραμυθίες. Στις οποίες οι καλοί είναι άγιοι – τους ευλογεί η Παναγία αυτοπροσώπως. Και οι κακοί είναι σατανάδες, ενεργούμενα των ξένων, που απεργάζονται ανέκαθεν την καταστροφή μας. Εάν δεν μπορούμε ούτε τον Καποδίστρια να αντικρύσουμε -διακόσια χρόνια μετά- χωρίς φωτοστέφανο, πώς θα τολμήσουμε να κοιτάξουμε το δικό μας πρόσωπο στον καθρέφτη;»

Και ολοκληρώνει με την ανατροπή:

«Ας το θέσω αντίστροφα. Εάν δεν τολμάμε στοιχειώδη αυτογνωσία, ο Καποδίστριας μας μάρανε…»

«Καλή χρονιά!-»