Το πιο ξεκάθαρο σημάδι ότι τα επίπεδα κορτιζόλης σας είναι αυξημένα δεν έχει πάντα σχέση με το άγχος, αλλά με μια αλλαγή στο σώμα που συχνά περνά απαρατήρητη, ακόμη κι όταν η καθημερινότητα και οι συνήθειες παραμένουν ίδιες.
Η αυξημένη κορτιζόλη δεν εκδηλώνεται πάντα ως έντονο στρες ή πίεση. Σύμφωνα με ειδικούς, το πιο απρόσμενο καμπανάκι είναι μια σωματική μεταβολή που πολλοί αγνοούν, ακόμα και όταν η διατροφή και ο τρόπος ζωής τους δεν έχουν αλλάξει.
Η κορτιζόλη είναι γνωστή ως η κύρια ορμόνη του στρες, όμως ο ρόλος της είναι πολύ ευρύτερος. Συμμετέχει ενεργά στον μεταβολισμό, στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα, στην αρτηριακή πίεση και στη φλεγμονή. Γι’ αυτό και προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το πιο χαρακτηριστικό σημάδι της υψηλής κορτιζόλης δεν είναι πάντα το άγχος. «Όταν η κορτιζόλη παραμένει αυξημένη για μεγάλο διάστημα, το σώμα ουσιαστικά λειτουργεί σαν να βρίσκεται διαρκώς υπό απειλή», εξηγεί η Αμερικανίδα Brynna Connor, M.D., γιατρός οικογενειακής ιατρικής στο Όστιν του Τέξας.
«Το χρόνιο στρες και τα σταθερά υψηλά επίπεδα κορτιζόλης μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά πολλά συστήματα του οργανισμού», τονίζει. Οι επιπτώσεις αυτές μπορεί να εμφανιστούν με διαφορετικούς τρόπους, γεγονός που οδηγεί σε ένα βασικό ερώτημα: ποιο είναι τελικά το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα της αυξημένης κορτιζόλης;
Τι ανεβάζει τα επίπεδα κορτιζόλης
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο “Chronic Stress and Autoimmunity: The Role of HPA Axis and Cortisol Dysregulation”, το παρατεταμένο στρες διαταράσσει τη φυσιολογική λειτουργία του άξονα HPA. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η κορτιζόλη να μη ρυθμίζεται σωστά, αλλά να παραμένει αυξημένη, αντί να βοηθά αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση του στρες. Η συγκεκριμένη δυσρρύθμιση συνδέεται με αλλαγές στο ανοσοποιητικό, οι οποίες μπορεί να ενισχύσουν τη φλεγμονή και να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης αυτοάνοσων παθήσεων.
Άλλες πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η κορτιζόλη αυξάνεται κυρίως όταν το σύστημα στρες του οργανισμού παραμένει ενεργοποιημένο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο άξονας HPA καθορίζει το πώς αντιδρούμε στο στρες, στη στέρηση ύπνου, στη φλεγμονή και στις σωματικές καταπονήσεις. Όταν το στρες γίνεται χρόνιο, η κορτιζόλη δεν επιστρέφει εύκολα σε φυσιολογικά επίπεδα, επηρεάζοντας τη διάθεση, τον ύπνο, το ανοσοποιητικό και τη γενικότερη υγεία.
Οι βασικοί παράγοντες που έχουν συνδεθεί με την αύξησή της είναι:
- Το χρόνιο ψυχολογικό στρες, που κρατά τον άξονα HPA συνεχώς ενεργό και οδηγεί σε μόνιμα υψηλή κορτιζόλη, με επιπτώσεις στη διάθεση και τη μνήμη.
- Οι διαταραχές ύπνου, που αλλοιώνουν τους φυσιολογικούς ρυθμούς της κορτιζόλης, προκαλώντας συχνά αυξημένα πρωινά ή παρατεταμένα ημερήσια επίπεδα.
- Η φλεγμονή και τα ανοσολογικά σήματα, τα οποία μπορούν να επηρεάσουν τον μηχανισμό ανάδρασης της κορτιζόλης, ειδικά σε περιόδους έντονου στρες.
- Ορισμένες ιατρικές καταστάσεις, όπως το σύνδρομο Cushing, που προκαλούν παθολογικά υψηλή κορτιζόλη λόγω ορμονικής ανισορροπίας.
Ανεξήγητη αύξηση βάρους: Το πιο χαρακτηριστικό σημάδι
«Το πιο συχνό σημάδι χρόνια αυξημένης κορτιζόλης είναι η ανεξήγητη αύξηση βάρους στην περιοχή της κοιλιάς, λόγω συσσώρευσης σπλαχνικού λίπους», αναφέρει η Dr. Connor. «Όταν η κορτιζόλη παραμένει υψηλή, το σώμα τείνει να αποθηκεύει λίπος στην κοιλιακή χώρα ως έναν μηχανισμό επιβίωσης, για να προστατεύσει ζωτικά όργανα όπως το ήπαρ, τα νεφρά και τα έντερα από το αντιλαμβανόμενο στρες».
Με απλά λόγια, τα αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης «προειδοποιούν» τον οργανισμό ότι υπάρχει απειλή για την ισορροπία του. Έτσι, ενεργοποιούνται μηχανισμοί που στοχεύουν στην προστασία των πιο κρίσιμων λειτουργιών. «Η αύξηση βάρους που σχετίζεται με τη χρόνια υψηλή κορτιζόλη εμφανίζεται συχνά χωρίς καμία ουσιαστική αλλαγή στη διατροφή ή στην άσκηση», συμπληρώνει η Dr. Connor. Επιπλέον, η αυξημένη κορτιζόλη μπορεί να μειώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, ενισχύοντας ακόμα περισσότερο την τάση για αύξηση βάρους.
Παρότι το παρατεταμένο στρες αποτελεί βασική αιτία, η κορτιζόλη μπορεί να αυξηθεί και για άλλους λόγους. «Τα επίπεδά της επηρεάζονται επίσης από σωματική ασθένεια, πυρετό, έλλειψη ύπνου, φλεγμονή, εγκυμοσύνη και συναισθηματικούς παράγοντες», εξηγεί ο Αμερικανός David Cutler, M.D., γιατρός οικογενειακής ιατρικής.
«Παράλληλα, εξωτερικοί παράγοντες όπως η διατροφή, το αλκοόλ, η καφεΐνη, η φαρμακευτική αγωγή και τα συμπληρώματα διατροφής μπορούν να επηρεάσουν την κορτιζόλη». Αν παρατηρείτε ανεξήγητη αύξηση βάρους μαζί με αλλαγές στην υγεία ή στον τρόπο ζωής σας, είναι σημαντικό να συζητήσετε το θέμα με τον γιατρό σας για μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση.
Πώς μπορείτε να μειώσετε την κορτιζόλη
Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η κορτιζόλη μπορεί να ρυθμιστεί μέσω στοχευμένων αλλαγών στον τρόπο ζωής και ψυχολογικών παρεμβάσεων που έχουν κλινική υποστήριξη. Η μείωση του στρες, η σωματική άσκηση και η υγεία του εντέρου συνδέονται σταθερά με καλύτερη ρύθμιση της κορτιζόλης, σε αντίθεση με «γρήγορες λύσεις» χωρίς επιστημονική βάση.
Για να βοηθήσετε στη μείωση των επιπέδων κορτιζόλης:
- Ενσυνειδητότητα, διαλογισμός και τεχνικές χαλάρωσης έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές στη μείωση της κορτιζόλης, ιδιαίτερα της απόκρισης αφύπνισης, σύμφωνα με μετα-ανάλυση του 2024.
- Σταθερή σωματική δραστηριότητα συμβάλλει στη μείωση της κορτιζόλης και βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου, που παίζει καθοριστικό ρόλο στη ρύθμισή της.
- Προβιοτικά συμπληρώματα φαίνεται να οδηγούν σε ήπια μείωση της κορτιζόλης, πιθανόν μέσω του άξονα εντέρου–εγκεφάλου, σύμφωνα με συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2024.
Έρευνες γύρω από τον εγκέφαλο και την κορτιζόλη επιβεβαιώνουν τη στενή σχέση μεταξύ της αντίληψης του στρες και των ορμονικών αποκρίσεων, εξηγώντας γιατί οι παρεμβάσεις που στοχεύουν στο στρες έχουν ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Πηγές: Prevention, PMC, ScienceDirect, MDPI, NIH, PubMed, PubMed, MDPI, Arxiv