Η εικόνα της θρησκευτικής ζωής στη Γερμανία αλλάζει αισθητά, με τις εκκλησίες να μειώνονται και νέους χώρους λατρείας διαφορετικών θρησκειών να εμφανίζονται συνεχώς.
Τι συμβαίνει σήμερα με τις εκκλησίες και τα τεμένη
«Η Γερμανία γίνεται ολοένα και πιο άθεη» υποστηρίζουν συχνά τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: οι εκκλησίες κλείνουν ή μειώνονται, ενώ παράλληλα αυξάνονται τα τεμένη και γενικά οι χώροι λατρείας άλλων θρησκειών. Έτσι, προκύπτει το εύλογο ερώτημα για το πόσοι είναι οι μουσουλμάνοι και πόσοι οι χριστιανοί στη χώρα.
Η Deutsche Welle παρουσιάζει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την πανεπιστημιούπολη του Ερλάνγκεν, κοντά στη Νυρεμβέργη, όπου ζουν περίπου 119.000 κάτοικοι. Εκεί σχεδιάζεται η ανέγερση νέας Συναγωγής, με τη Βαυαρική κυβέρνηση να παραχωρεί οικόπεδο κοντά στο πανεπιστήμιο.
Παράλληλα, τα δύο μεγάλα μουσουλμανικά τεμένη της πόλης επεκτείνονται, ενώ σε προάστιο του Ερλάνγκεν πρόκειται να κατασκευαστεί και ινδουϊστικός ναός.
Η Σίλβια Κλάιν, υπεύθυνη για θέματα πολυπολιτισμικότητας στον δήμο, επισημαίνει τη σημασία της πολυγλωσσίας και της διαφορετικότητας. Όπως αναφέρει, η πρωτοβουλία για τον ινδουϊστικό ναό προήλθε από τον σύλλογο «Ινδουϊστικό Τέμενος Φρανκονίας», ο οποίος εξασφάλισε το οικόπεδο μέσω δωρεών, ίδιων πόρων και τραπεζικού δανείου. Οι εργασίες αναμένεται να ξεκινήσουν έως το 2027.
Πολλοί φοιτητές από την Ινδία αλλάζουν την εικόνα
Η Σίλβια Κλάιν σημειώνει ότι στο πανεπιστήμιο του Ερλάνγκεν φοιτούν πλέον πάνω από 2.000 Ινδοί φοιτητές. Η πόλη θεωρείται πλέον παράδειγμα για το πώς μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη η θρησκευτική ελευθερία και η πολυμορφία.
Φυσικά, εξακολουθούν να λειτουργούν οι παραδοσιακές χριστιανικές εκκλησίες – καθολικές, ευαγγελικές, ελληνορθόδοξες και ρωσικές.
Τα τελευταία τρία χρόνια, οι Κόπτες Χριστιανοί διαθέτουν τον δικό τους ναό στο προάστιο Μπρουκ. Όπως εξηγεί στην Deutsche Welle ένας κόπτης ιερέας: «παλαιότερα είχαμε μόλις 18 οικογένειες με συνολικά 50 ή 60 μέλη, σήμερα είναι πάνω από 60 οικογένειες με περίπου 200 μέλη. Στην κοινότητά μας ανήκουν και περίπου 40 φοιτητές».
Όλο και λιγότεροι Γερμανοί στις μεγάλες εκκλησίες
Την ίδια ώρα, οι παραδοσιακές χριστιανικές Εκκλησίες χάνουν συνεχώς μέλη. Μέχρι πριν λίγα χρόνια, ένας στους δύο Γερμανούς ανήκε στην Καθολική Εκκλησία ή στην Ευαγγελική Εκκλησία. Σήμερα, τα μέλη τους έχουν μειωθεί σε περίπου 36,6 εκατομμύρια, δηλαδή περίπου το 44% του πληθυσμού.
Αξίζει να σημειωθεί ότι κάποιος μπορεί εύκολα να αποχωρήσει από την Εκκλησία με μία απλή δήλωση, αποφεύγοντας έτσι και την καταβολή του λεγόμενου «εκκλησιαστικού φόρου».
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του 2020, πάνω από 5,3 εκατομμύρια κάτοικοι της Γερμανίας είναι μουσουλμάνοι, ενώ έρευνα της Ευαγγελικής Εκκλησίας αναφέρει περίπου 3,8 εκατομμύρια ορθοδόξους. Υπάρχουν επίσης πιστοί άλλων θρησκειών, όπως του ιουδαϊσμού, του βουδισμού, της πίστης Μπαχάι και του ινδουϊσμού, χωρίς όμως ακριβή στοιχεία.
Η εικόνα των πόλεων αλλάζει και γίνεται πιο «πολύχρωμη» θρησκευτικά, κάτι που αποτυπώνεται και στην αύξηση νέων χώρων λατρείας.
Το καλοκαίρι του 2024, βουδίστριες μοναχές ίδρυσαν μοναστήρι στο κέντρο του Βερολίνου, ένα από τα περίπου 20 βουδιστικά μοναστήρια στη χώρα. Το 2026 άνοιξε το μεγαλύτερο ινδουϊστικό τέμενος της Γερμανίας, με σχέδια που είχαν ξεκινήσει ήδη από το 2004.
«Είμαστε μία κοινότητα που συνεχώς αυξάνεται», δηλώνει στην Deutsche Welle ο Βιλβανατάν Κρισναμούρτι. Από το 2014 έως το 2024, οι κάτοικοι με ινδική υπηκοότητα στο Βερολίνο αυξήθηκαν δεκαπλάσια, φτάνοντας τους 41.000.
Όπως εξηγεί ο ίδιος, το νέο τέμενος «ανταποκρίνεται στην ανάγκη μας για έναν χώρο συνάντησης, ειδικά για τους νέους. Έτσι, και οι γονείς που βρίσκονται στην Ινδία αισθάνονται πιο ήρεμοι για τα παιδιά τους που ζουν μακριά…».
Παράλληλα, αυξάνονται και οι βουδιστικοί ναοί, με παρουσία σε πόλεις όπως η Φρανκφούρτη, η Κολωνία, το Αμβούργο, το Μόναχο και το Βερολίνο, εκπροσωπώντας διαφορετικές παραδόσεις και κοινότητες.
Τα τζαμιά αυξάνονται σε όλη τη χώρα
Τα μουσουλμανικά τεμένη αυξάνονται επίσης σημαντικά. Η Τουρκική Ισλαμική Ένωση (DITIB) αναφέρει ότι «τον τελευταίο χρόνο ολοκληρώθηκαν τεμένη σε πόλεις όπως η Βόρντε, το Κόρνβεστχαϊμ και το Κένγκεν», ενώ ξεκίνησαν νέες κατασκευές στο Γκίσεν και στο Βίλιχ.
Στην DITIB ανήκουν συνολικά 862 κοινότητες τεμενών και συνδέονται με τη Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων της Τουρκίας.
Ωστόσο, δεν προχωρούν όλα τα έργα με τον ίδιο ρυθμό. Στην πόλη Κρέφελντ, για παράδειγμα, καθυστερεί εδώ και χρόνια η ολοκλήρωση ενός από τα μεγαλύτερα τεμένη της χώρας.
Την ίδια στιγμή, η κοινότητα Αχμαντίγια από το Πακιστάν συνεχίζει να δημιουργεί νέα τεμένη. Ο εκπρόσωπός της, Σουλεϊμάν Μαλίκ, αναφέρει ότι το πιο πρόσφατο εγκαινιάστηκε τον Φεβρουάριο στην Ερφούρτη, ενώ νέα έργα βρίσκονται σε εξέλιξη.
Παρά τις δυσκολίες και κάποιες αντιδράσεις, όπως απειλές που καταγράφηκαν κατά την ανέγερση, τα τεμένη ανοίγουν τις πόρτες τους στο κοινό. Στην Ερφούρτη πραγματοποιούνται σχεδόν καθημερινά ξεναγήσεις για μαθητές και συνταξιούχους, με έντονο ενδιαφέρον.
Νέες συναγωγές και σημαντικά έργα για τους εβραίους
Οι εβραϊκές κοινότητες προχωρούν επίσης σε νέες κατασκευές. Συναγωγές άνοιξαν το 2023 στο Μαγδεμβούργο και το 2024 στο Πότσνταμ, ενώ προγραμματίζονται νέες στο Ερλάνγκεν και επεκτάσεις στο Βερολίνο.
Παράλληλα, προχωρά η Ιουδαϊκή Ακαδημία της Φρανκφούρτης, που αναμένεται να εγκαινιαστεί τον Νοέμβριο του 2026. Το έργο ξεχωρίζει και αρχιτεκτονικά, καθώς συνδυάζει μια ιστορική έπαυλη με ένα σύγχρονο κτίριο εμπνευσμένο από το Μπάουχαους.
Ο Ντορόν Κίζελ επισημαίνει ότι «οικοδομούμε την ταυτότητά μας βασισμένοι στις εμπειρίες και τις παραδόσεις μας, ενώ ταυτόχρονα κοιτάμε προς το μέλλον και τις προκλήσεις που έρχονται».
Η ορθοδοξία συνεχίζει να ενισχύεται
Παρά τη γενική πτώση στις παραδοσιακές εκκλησίες, οι ορθόδοξες κοινότητες παρουσιάζουν ανάπτυξη. Σε πολλές περιπτώσεις, αναλαμβάνουν ναούς που εγκαταλείπονται από άλλες χριστιανικές ομολογίες.
Για παράδειγμα, στον οικισμό Ομπερμπάχεμ κοντά στη Βόννη, Σέρβοι ορθόδοξοι χρησιμοποιούν πρώην καθολικό ναό, ενώ στο Χίλντεσχαϊμ αναπαλαιώνεται μοναστήρι από τη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Παράλληλα, δημιουργούνται και νέοι ναοί. Τον Ιούνιο του 2024 εγκαινιάστηκε στον Μπούτσμπαχ ο ναός των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, ο πρώτος νεόδμητος ναός της Αντιοχειανής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ευρώπη.
Ωστόσο, δεν λείπουν τα εμπόδια. Στο Βίλσχοφεν της Βαυαρίας, η ρουμανική ορθόδοξη κοινότητα περιμένει εδώ και τρία χρόνια την απαραίτητη έγκριση για την κατασκευή ναού, όπως αναφέρει ο πατήρ Μάριους Γιντβεϊάν.