Γιατί τρώμε ψάρι στις 6 Αυγούστου ενώ νηστεύουμε – Η εξαίρεση που λίγοι γνωρίζουν
Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος αλλάζει για μία ημέρα τους αυστηρούς κανόνες της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου
Μία ημέρα μέσα στην αυστηρή νηστεία του Δεκαπενταύγουστου το ψάρι επιστρέφει στο τραπέζι. Στις 6 Αυγούστου, παρά το γεγονός ότι η νηστευτική περίοδος βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, η Εκκλησία επιτρέπει την κατανάλωσή του λόγω της μεγάλης εορτής της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος.
Η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου θεωρείται μία από τις αυστηρότερες περιόδους του εκκλησιαστικού έτους. Από την 1η έως και τη 14η Αυγούστου, οι πιστοί απέχουν από το κρέας, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα αυγά, ενώ ορισμένες ημέρες προβλέπεται ακόμη και αποχή από το λάδι.
Στις 6 Αυγούστου, όμως, η Εκκλησία τιμά τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, μία από τις σημαντικότερες δεσποτικές εορτές της Ορθοδοξίας. Για τον λόγο αυτό γίνεται κατάλυση ιχθύος, δηλαδή επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού, χωρίς να διακόπτεται συνολικά η νηστεία.
Τι προβλέπει η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου
Η νηστεία της Παναγίας αρχίζει κάθε χρόνο την 1η Αυγούστου και ολοκληρώνεται στις 14 Αυγούστου, παραμονή της μεγάλης εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Στη διάρκειά της αποφεύγονται οι τροφές ζωικής προέλευσης, ενώ, ανάλογα με την ημέρα και το εκκλησιαστικό τυπικό, ισχύουν αυστηρότεροι κανόνες και για την κατανάλωση λαδιού ή κρασιού.
Η μεγάλη εξαίρεση αυτής της περιόδου είναι η 6η Αυγούστου. Την ημέρα της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος επιτρέπεται το ψάρι, καθώς ο χαρμόσυνος και πανηγυρικός χαρακτήρας της εορτής υπερισχύει της αυστηρότητας της νηστείας.
Τι γιορτάζουμε στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος
Η Μεταμόρφωση αναφέρεται στη στιγμή κατά την οποία ο Ιησούς Χριστός φανέρωσε τη θεϊκή δόξα Του μπροστά σε τρεις από τους μαθητές Του, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, στο όρος Θαβώρ.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, το πρόσωπό Του έλαμψε σαν τον ήλιο και τα ενδύματά Του έγιναν εκτυφλωτικά λευκά. Δίπλα Του εμφανίστηκαν οι προφήτες Μωυσής και Ηλίας, ενώ το σημείο καλύφθηκε από μία φωτεινή νεφέλη.
Τότε ακούστηκε η φωνή του Θεού: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός· αυτόν να ακούτε».
Η συγκεκριμένη σκηνή αποτελεί μία από τις κορυφαίες στιγμές της Καινής Διαθήκης, καθώς, σύμφωνα με τη χριστιανική διδασκαλία, αποκαλύπτει στους μαθητές τη θεία φύση του Χριστού και τους προετοιμάζει για όσα θα ακολουθήσουν.
Γιατί επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού
Η Εκκλησία κατατάσσει τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος ανάμεσα στις μεγαλύτερες δεσποτικές εορτές του εκκλησιαστικού έτους. Παρότι συμπίπτει πάντοτε με τη νηστεία του Δεκαπενταύγουστου, η ξεχωριστή σημασία της οδηγεί σε χαλάρωση των διατροφικών περιορισμών.
Έτσι, στις 6 Αυγούστου επιτρέπεται η κατάλυση ψαριού, καθώς και λαδιού και κρασιού. Το κρέας, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα αυγά εξακολουθούν να μην καταναλώνονται, αφού η νηστεία δεν καταργείται αλλά γίνεται λιγότερο αυστηρή για τη συγκεκριμένη ημέρα.
Η παράδοση αυτή τηρείται εδώ και αιώνες και αποτελεί μία από τις ελάχιστες εξαιρέσεις μέσα στον συγκεκριμένο νηστευτικό κύκλο.
Η ιδιαίτερη θέση της εορτής συνδέεται με την αποκάλυψη της θείας δόξας του Χριστού στο όρος Θαβώρ. Γι’ αυτό και η Εκκλησία αντιμετωπίζει την ημέρα ως χαρμόσυνη γιορτή, επιτρέποντας το ψάρι, όπως συμβαίνει και σε ορισμένες άλλες μεγάλες εορτές που πέφτουν μέσα σε περιόδους νηστείας.
Το έθιμο με την ευλογία των σταφυλιών
Η γιορτή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι στενά συνδεδεμένη και με ένα παλιό ελληνικό έθιμο, το οποίο εξακολουθεί να τηρείται σε πολλές περιοχές της χώρας.
Οι πιστοί μεταφέρουν στους ναούς τα πρώτα σταφύλια της νέας σοδειάς, τα οποία ευλογούνται από τον ιερέα μετά τη Θεία Λειτουργία και στη συνέχεια μοιράζονται στο εκκλησίασμα.
Το έθιμο συνδέεται με την έναρξη του τρύγου και συμβολίζει την ευγνωμοσύνη των ανθρώπων προς τον Θεό για τους καρπούς της γης. Σε αρκετές αγροτικές περιοχές, μάλιστα, οι παραγωγοί απέφευγαν παραδοσιακά να δοκιμάσουν σταφύλια πριν από την ευλογία τους την ημέρα της Μεταμόρφωσης.
Η ευλογία των σταφυλιών παραμένει μέχρι σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι του εορτασμού σε πολλές ενορίες, κρατώντας ζωντανή μία εκκλησιαστική και αγροτική παράδοση αιώνων.