Σήμερα γιορτάζει ο Άγιος με το σπάνιο βιβλικό όνομα που βασανίστηκε φρικτά και πέθανε από λιθοβολισμό
Ένα από τα πιο σπάνια και παλιά βιβλικά ονόματα τιμά σήμερα, Πέμπτη 1 Οκτωβρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία, μαζί με τη μνήμη ενός από τους σπουδαιότερους υμνογράφους της χριστιανικής παράδοσης.
Σύμφωνα με το εορτολόγιο, σήμερα τιμώνται η μνήμη του Αγίου Ανανία, επισκόπου Δαμασκού, και του Οσίου Ρωμανού του Μελωδού.
Τα ονόματα που γιορτάζουν είναι:
- Ανανίας, Νίνος*,
- Θηρέσιος, Θηρεσία,
- Ρωμανός, Ρωμάνα, Ρωμανή.
Άγιος Ανανίας ο Απόστολος
Ο Απόστολος Ανανίας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ανθρώπου που έδειξε απόλυτη υπακοή στο θέλημα του Θεού, ακολουθώντας την προτροπή: «ἐκ καρδίας εἰς ὃν παρεδόθητε τύπον διδαχῆς».
Όταν ο Θεός τού ζήτησε σε όραμα να συναντήσει τον Σαύλο, ο οποίος τότε προκαλούσε φόβο και τρόμο στους χριστιανούς, ο Ανανίας δεν αρνήθηκε να εκτελέσει την εντολή Του.
Κατευθύνθηκε αμέσως στην Ευθεία οδό και αναζήτησε την κατοικία του Ιούδα, όπου βρισκόταν ο Σαύλος. Εκεί τον θεράπευσε και στη συνέχεια τον βάπτισε χριστιανό.
Ο Σαύλος έλαβε αργότερα το όνομα Παύλος και εξελίχθηκε στον μεγάλο Απόστολο των Εθνών, μία από τις σημαντικότερες μορφές της πρώτης Χριστιανικής Εκκλησίας.
Μετά τη συνάντησή του με τον Παύλο, ο Ανανίας πήγε στην Ελευθερούπολη, όπου συνέχισε με μεγάλη αφοσίωση το αποστολικό του έργο. Με το κήρυγμα και τη διδασκαλία του κατόρθωσε να οδηγήσει στη χριστιανική πίστη πολλούς ανθρώπους.
Η οικία του Απόστολου Ανανία στη Δαμασκό
Τα φρικτά βασανιστήρια και ο λιθοβολισμός
Η έντονη αποστολική δράση του Ανανία προκάλεσε την αντίδραση του ηγεμόνα Λουκιανού, ο οποίος διέταξε τη σύλληψή του.
Ο Λουκιανός χρησιμοποίησε πολλούς διαφορετικούς τρόπους, προσπαθώντας να τον αναγκάσει να απαρνηθεί τη χριστιανική πίστη. Ο Απόστολος, όμως, παρέμεινε αμετακίνητος στα φρονήματά του και αρνήθηκε να υποχωρήσει.
Τότε υποβλήθηκε σε σκληρά βασανιστήρια. Αρχικά τον μαστίγωσαν με νεύρα βοδιών. Στη συνέχεια, οι βασανιστές του ξέσχισαν τα πλευρά του με σιδερένια νύχια και έκαψαν τις πληγές του με αναμμένες λαμπάδες.
Παρά τον αφόρητο πόνο, ο Ανανίας δεν αρνήθηκε την πίστη του. Τελικά οδηγήθηκε έξω από την πόλη, όπου θανατώθηκε με λιθοβολισμό.
Με αυτόν τον τρόπο ολοκλήρωσε τη μαρτυρική πορεία του και, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, έλαβε το αμάραντο στεφάνι της υπακοής στο θέλημα του Θεού.
Όσιος Ρωμανός ο Μελωδός
Οι πληροφορίες που έχουν διασωθεί για τον βίο του Οσίου Ρωμανού του Μελωδού είναι περιορισμένες.
Σύμφωνα με μία εκδοχή, έζησε τον 6ο αιώνα μ.Χ., στα χρόνια του αυτοκράτορα Αναστασίου Α’. Άλλη εκδοχή τοποθετεί τη ζωή του στον 8ο αιώνα μ.Χ., επί της βασιλείας του Αναστασίου Β’.
Γεννήθηκε στην Έμεσα της Συρίας και, όπως αναφέρεται σε ανώνυμο ύμνο, ήταν εβραϊκής καταγωγής.
Αρχικά υπηρέτησε ως διάκονος στην εκκλησία της Βηρυτού. Αργότερα μετέβη στην Κωνσταντινούπολη και εγκαταστάθηκε στα κελιά του Ναού της Θεοτόκου.
Ο Ρωμανός διέθετε μέτρια μόρφωση, ενώ το μεγάλο ποιητικό χάρισμά του δεν είχε ακόμη γίνει γνωστό. Είχε, ωστόσο, βαθιά πίστη και ιδιαίτερη ευλάβεια προς την Παναγία.
Παρακολουθούσε τακτικά τις κατανυκτικές αγρυπνίες στον Ναό της Παναγίας των Βλαχερνών. Κατά τη διάρκεια μιας ολονυχτίας για τη γιορτή των Χριστουγέννων ένιωσε βαθιά συγκίνηση.
Όταν επέστρεψε στο κελί του, είδε σε όνειρο την Παναγία να του προσφέρει ένα βιβλίο και να του ζητά να το φάει. Μετά το όραμα αυτό συνέθεσε για τη Γέννηση του Χριστού το περίφημο τροπάριο:
«Ἡ Παρθένος σήμερον τὸν ὑπερούσιον τίκτει καὶ ἡ γῆ τὸ σπήλαιον τῷ ἀπροσίτω προσάγει..».
Από εκείνη τη στιγμή, η ποιητική έμπνευση του Ρωμανού παρέμεινε αστείρευτη και ο ίδιος αναδείχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους μελωδούς της Εκκλησίας.
Οι χίλιες συνθέσεις και η μεγάλη εκκλησιαστική κληρονομιά
Ο Ρωμανός ο Μελωδός φέρεται να συνέθεσε περίπου χίλια έργα, από τα οποία έχει διασωθεί μόλις το ένα δέκατο.
Η θεματολογία του ήταν ιδιαίτερα πλούσια και ποικίλη. Ύμνησε σχεδόν όλους τους Αγίους, αλλά και τις σημαντικότερες εορτές της Χριστιανικής Εκκλησίας.
Χάρη στην ανεξάντλητη φαντασία και στον πλούτο των ιδεών του, μπορούσε να προσφέρει πρωτοτυπία ακόμη και σε θέματα που θεωρούνταν συνηθισμένα. Γεγονότα και βίοι Αγίων μετατρέπονταν μέσα από την ποίησή του σε ζωντανούς δραματικούς πίνακες.
Οι Άγιοι, η Παναγία και ο Χριστός παρουσιάζονταν στα έργα του με ζωντάνια και αμεσότητα, χωρίς ψυχρή ή απόκοσμη απόδοση.
Η ποίηση του Ρωμανού αποτύπωνε την εποχή του, τις αγωνίες, τις προσδοκίες και τις ελπίδες των ανθρώπων. Για τον λόγο αυτό, το έργο του δεν εξετάζεται μόνο από θρησκευτική και λογοτεχνική άποψη, αλλά παρουσιάζει επίσης ιστορικό και λαογραφικό ενδιαφέρον.
Η γλώσσα του ήταν απλή και απαλλαγμένη από περιττούς στόμφους. Ακόμη και όπου εμφανιζόταν ρητορική μακρολογία, λόγω των αναγκών της λατρευτικής πράξης εκείνης της εποχής, το κείμενο διατηρούσε τον ρυθμό και τη ζωντάνια του.
Οι φράσεις του χαρακτηρίζονταν από πλαστικότητα, νοηματικό βάθος και τεχνική αρτιότητα, στοιχεία που έχουν αναγνωρίσει οι μελετητές του έργου του.
Ο γνωστός Γερμανός βυζαντινολόγος Καρλ Κρουμβάχερ εγκωμίασε το έργο του Ρωμανού, χαρακτηρίζοντάς τον ως τον μεγαλύτερο ποιητή της βυζαντινής εποχής και αληθινό Πίνδαρο του Βυζαντίου.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον πλούτο των ιδεών του, στη δύναμη της γλώσσας, στην πλαστικότητα της έκφρασης και στην αρμονία των ποικίλων καλλιτεχνικών ρυθμών που χρησιμοποιούσε.
Το ποιητικό είδος που τελειοποίησε
Ο Ρωμανός αξιοποίησε το ποιητικό είδος του εκκλησιαστικού ύμνου και του προσέδωσε την πληρέστερη και τελειότερη μορφή του.
Ο ύμνος αποτελείται από το Κοντάκιο, το οποίο ονομάζεται επίσης προσόμοιο ή κουκούλιο, τους Οίκους και το Εφύμνιο. Η δομή του βασίζεται στους κανόνες της ισοσυλλαβίας και της ομοτονίας.
Μαζί με το ποιητικό κείμενο, ο Ρωμανός συνέθετε συχνά και τη μουσική. Σε άλλες περιπτώσεις προσάρμοζε το νέο ποίημα επάνω σε προγενέστερη μουσική σύνθεση.
Τα έργα του αναφέρονται κυρίως σε γεγονότα από τη ζωή του Χριστού, σε ιερά πρόσωπα της Αγίας Γραφής και στους βίους των Αγίων. Το συγκεκριμένο είδος εξακολουθεί να κατέχει σημαντική θέση στην εκκλησιαστική ποίηση έως σήμερα.
Δείτε το βίντεο:
*Υπάρχουν και άλλες ημερομηνίες κατά τις οποίες γιορτάζει αυτό το όνομα.
Την 1η Οκτωβρίου τιμώνται επίσης η Παγκόσμια Ημέρα Κατοικίας, η Παγκόσμια Ημέρα Αρχιτεκτονικής, η Παγκόσμια Ημέρα Ηλικιωμένων και η Παγκόσμια Ημέρα Χορτοφαγίας.