Μπορούμε άραγε να προλάβουμε τον καρκίνο πριν ακόμη εμφανιστεί; Τα νεότερα επιστημονικά στοιχεία δείχνουν πως, σε μεγάλο βαθμό, ναι — και μάλιστα με παρεμβάσεις που περνούν από το δικό μας χέρι.
Πόσος καρκίνος μπορεί να προληφθεί τελικά;
Σύμφωνα με την πρώτη ολοκληρωμένη ανάλυση για τους αποτρέψιμους παράγοντες κινδύνου, που εκπονήθηκε από επιστήμονες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, έως και επτά εκατομμύρια περιστατικά καρκίνου θα μπορούσαν να αποφεύγονται κάθε χρόνο παγκοσμίως.
Η μελέτη καταλήγει ότι περίπου το 37% των διαγνώσεων καρκίνου διεθνώς σχετίζεται με τρεις βασικές κατηγορίες παραγόντων στους οποίους μπορούμε να παρέμβουμε: λοιμώξεις, επιλογές τρόπου ζωής και περιβαλλοντικές επιδράσεις.
Σε αυτές περιλαμβάνονται μορφές καρκίνου όπως του τραχήλου της μήτρας, που συνδέεται με τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) — για τον οποίο υπάρχει εμβόλιο — αλλά και πολλοί καρκίνοι που σχετίζονται άμεσα με το κάπνισμα.
Δεν προλαμβάνονται όλοι οι καρκίνοι
Φυσικά, δεν μπορούν να προληφθούν όλες οι μορφές καρκίνου. Ορισμένες σχετίζονται με τη φυσική γήρανση του οργανισμού ή με κληρονομικές γονιδιακές μεταλλάξεις. Ωστόσο, σχεδόν τέσσερις στους δέκα καρκίνους θα μπορούσαν να αποφευχθούν.
Όπως επισημαίνει η δρα Ιζαμπέλ Σοερζοματάραμ από το Διεθνές Κέντρο Έρευνας για τον Καρκίνο, πρόκειται για «ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό που συχνά προκαλεί έκπληξη».
Οι τρεις βασικοί παράγοντες κινδύνου
Τα στοιχεία ανέδειξαν τρεις παράγοντες που ευθύνονται για τον μεγαλύτερο αριθμό περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως:
- Το κάπνισμα, που συνδέεται με περίπου 3,3 εκατομμύρια περιπτώσεις καρκίνου.
- Οι λοιμώξεις, που αντιστοιχούν σε 2,3 εκατομμύρια περιστατικά, με βασικούς «παίκτες» τον HPV, τους ιούς της ηπατίτιδας και το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού.
- Η κατανάλωση αλκοόλ, που ευθύνεται για περίπου 700.000 περιπτώσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν τρεις μορφές καρκίνου — του πνεύμονα, του στομάχου και του τραχήλου της μήτρας — οι οποίες αντιστοιχούν σχεδόν στο μισό των αποτρέψιμων περιστατικών παγκοσμίως.
Όπως σημειώνει ο δρ Αντρέ Ιλμπάουι από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τα ευρήματα αποτελούν «καλά νέα», καθώς δείχνουν ότι η πρόληψη δεν είναι απλώς μια θεωρητική έννοια, αλλά μια ρεαλιστική στρατηγική που ήδη αποδίδει σε χώρες που έχουν επενδύσει στον περιορισμό του καπνίσματος και στον εμβολιασμό κατά του HPV.
Τι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη
– Διακοπή καπνίσματος
Το κάπνισμα παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για καρκίνο. Δεν αφορά μόνο τον καρκίνο του πνεύμονα, αλλά συνδέεται και με καρκίνους του στόματος, του λάρυγγα, της ουροδόχου κύστης, του παγκρέατος και του παχέος εντέρου. Η διακοπή του καπνίσματος μειώνει τον κίνδυνο ήδη από τον πρώτο χρόνο, ενώ μέσα σε 10–15 χρόνια ο κίνδυνος για αρκετές μορφές καρκίνου πλησιάζει εκείνον των μη καπνιστών.
– Αλκοόλ με μέτρο
Η κατανάλωση αλκοόλ συχνά υποτιμάται ως παράγοντας κινδύνου. Ακόμη και μικρές ποσότητες αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού, του ήπατος και του πεπτικού συστήματος. Οι ειδικοί συμφωνούν πως όσο λιγότερο, τόσο το καλύτερο — και ότι τα «ασφαλή όρια» είναι πολύ χαμηλότερα απ’ όσο πολλοί πιστεύουν.
– Σωματικό βάρος και κίνηση
Η παχυσαρκία συνδέεται με χρόνιες φλεγμονές και ορμονικές διαταραχές που διευκολύνουν την ανάπτυξη καρκίνου, ιδιαίτερα στο έντερο, το ήπαρ, το πάγκρεας και τον μαστό. Δεν απαιτείται έντονη άσκηση: 30 λεπτά γρήγορο περπάτημα τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας αρκούν για να μειώσουν ουσιαστικά τον κίνδυνο.
– Ήλιος με μέτρο και έλεγχος των σπίλων
Η υπεριώδης ακτινοβολία προκαλεί άμεσες βλάβες στο DNA. Η καθημερινή χρήση αντηλιακού, η αποφυγή έκθεσης στον ήλιο τις ώρες αιχμής και ο ετήσιος έλεγχος σπίλων από δερματολόγο είναι απλές αλλά κρίσιμες κινήσεις πρόληψης, ειδικά για το μελάνωμα.
– Προληπτικές εξετάσεις
Τεστ Παπ, HPV test, μαστογραφία, κολονοσκόπηση και χαμηλής δόσης αξονική τομογραφία για βαρείς καπνιστές δεν αποτρέπουν πάντα την εμφάνιση καρκίνου, όμως επιτρέπουν τον εντοπισμό του σε πρώιμο στάδιο. Τότε η θεραπεία είναι πιο αποτελεσματική και λιγότερο επιβαρυντική για τον οργανισμό.
Το μήνυμα των ειδικών είναι σαφές: ο καρκίνος δεν είναι πάντα ζήτημα τύχης. Σε πολλές περιπτώσεις, η πρόληψη ξεκινά από τις καθημερινές μας επιλογές.