Δεν ακούμε καλύτερα όταν κλείνουμε τα μάτια – κι όμως, ο εγκέφαλος μάς κάνει να το πιστεύουμε.
Ξεχάστε όσα θεωρούσατε δεδομένα για τη συγκέντρωση. Νέα έρευνα έρχεται να ανατρέψει μια βαθιά ριζωμένη συνήθεια, δείχνοντας ότι αν θέλετε πραγματικά να ενισχύσετε την ακοή σας, ίσως πρέπει να κρατήσετε τα μάτια σας ανοιχτά.
Ο μύθος που όλοι πιστεύαμε
Υπάρχει μια αυθόρμητη κίνηση που κάνουμε σχεδόν όλοι όταν προσπαθούμε να ακούσουμε έναν μακρινό ήχο ή να καταλάβουμε τι μας λέει κάποιος μέσα σε θόρυβο. Κλείνουμε τα μάτια. Η λογική πίσω από αυτή τη συνήθεια μοιάζει αυτονόητη: περιορίζουμε τα οπτικά ερεθίσματα, ώστε ο εγκέφαλος να αφιερώσει όλη την «επεξεργαστική του ισχύ» στην ακοή. Ωστόσο, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Jiao Tong της Σαγκάης υποστηρίζουν πως στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο.
Το πείραμα που ανέτρεψε τα δεδομένα
Οι ερευνητές ζήτησαν από 25 εθελοντές να εντοπίσουν συγκεκριμένους ήχους, από το κελάηδισμα ενός πουλιού μέχρι τον ήχο ενός τρένου, μέσα σε περιβάλλον με έντονη ηχορύπανση. Οι συμμετέχοντες δοκιμάστηκαν σε τέσσερις διαφορετικές συνθήκες:
- Με τα μάτια κλειστά.
- Κοιτάζοντας μια άδεια οθόνη.
- Βλέποντας μια στατική εικόνα του αντικειμένου που παρήγαγε τον ήχο.
- Παρακολουθώντας σχετικό βίντεο.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Όταν οι εθελοντές έκλειναν τα μάτια, χρειάζονταν αύξηση της έντασης κατά 1,32 decibels για να αναγνωρίσουν σωστά τον ήχο. Αντίθετα, όταν είχαν μπροστά τους σχετικό βίντεο, η ακουστική τους απόδοση βελτιωνόταν αισθητά, καθώς μπορούσαν να καταλάβουν τον ήχο ακόμα και όταν αυτός ήταν σχεδόν 3 decibels πιο χαμηλός από το κανονικό.
Τι συμβαίνει τελικά στον εγκέφαλο
Η εξήγηση ήρθε μέσα από ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα. Όπως εξηγεί ο μηχανολόγος μηχανικός Yu Huang, το κλείσιμο των ματιών ουσιαστικά στέλνει στον εγκέφαλο σήμα να κάνει ένα είδος «επιθετικού ξεκαθαρίσματος» όλων των ήχων που δέχεται.
«Η εσωτερική εστίαση που φέρνει το κλείσιμο των ματιών οδηγεί σε ένα είδος υπερ-φιλτραρίσματος. Ο εγκέφαλος “κόβει” μαζί με τον θόρυβο και το σήμα που αναζητάμε. Η όραση, αντίθετα, λειτουργεί ως άγκυρα που μας κρατά συνδεδεμένους με τον εξωτερικό κόσμο», δήλωσε ο Γιου Χουάνγκ, μηχανολόγος μηχανικός στο Πανεπιστήμιο Jiao Tong της Σαγκάης.
Με άλλα λόγια, αντί να βοηθά, το κλείσιμο των ματιών μπορεί να δυσκολεύει την επεξεργασία των ήχων που θέλουμε πραγματικά να ξεχωρίσουμε.
Το «φαινόμενο του κοκτέιλ πάρτι» εξηγεί πολλά
Η ανάγκη του εγκεφάλου για οπτικά σημάδια συνδέεται άμεσα με το γνωστό «φαινόμενο του κοκτέιλ πάρτι», το οποίο περιγράφηκε για πρώτη φορά στη μελέτη “Some Experiments on the Recognition of Speech, with One and with Two Ears” του Colin Cherry.
Οι επιστήμονες είχαν διαπιστώσει ότι, μέσα σε έναν χώρο γεμάτο φωνές, η ικανότητά μας να εστιάζουμε σε έναν και μόνο συνομιλητή δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ακοή. Στην πράξη, η οπτική επαφή με τα χείλη, το πρόσωπο και τις εκφράσεις του άλλου λειτουργεί σαν ένας «νευρωνικός ενισχυτής», βοηθώντας τον εγκέφαλο να συγχρονίσει καλύτερα την ακουστική του προσοχή.
Χωρίς αυτή την οπτική στήριξη — όπως συμβαίνει όταν κλείνουμε τα μάτια — ο εγκέφαλος χάνει ένα κρίσιμο σημείο αναφοράς. Έτσι, δυσκολεύεται περισσότερο να ξεχωρίσει το σημαντικό σήμα από τον περιττό θόρυβο, ακόμα κι αν εμείς νομίζουμε ότι συγκεντρωνόμαστε καλύτερα.
Τι ισχύει στην πράξη
Παρότι είναι αλήθεια ότι οι άνθρωποι με απώλεια όρασης μπορούν μακροπρόθεσμα να αναπτύξουν εντονότερες άλλες αισθήσεις, αυτό δεν σημαίνει ότι για τον μέσο άνθρωπο η συνήθεια του «κλείνω τα μάτια για να ακούσω καλύτερα» λειτουργεί αποτελεσματικά, ειδικά όταν υπάρχει πολύς θόρυβος γύρω του.
Το επόμενο βήμα για τους ερευνητές είναι να εξετάσουν τι γίνεται όταν η όραση μπερδεύει τον εγκέφαλο αντί να τον βοηθά — για παράδειγμα, όταν κάποιος βλέπει ένα πουλί αλλά ακούει έναν εντελώς διαφορετικό ήχο, όπως τύμπανο. Μέχρι τότε, το συμπέρασμα που προκύπτει είναι σαφές: αν θέλετε να ακούσετε καλύτερα μέσα στη φασαρία, ίσως δεν πρέπει να κλείσετε τα μάτια, αλλά να τα κρατήσετε στραμμένα στο σωστό σημείο.
Η μελέτη παρουσιάστηκε αναλυτικά στο επιστημονικό περιοδικό The Journal of the Acoustical Society of America.
Πηγές: The Journal of the Acoustical Society of America, The Journal of the Acoustical Society of America ΙΙ, Psychology Exposed