Η συζήτηση για την αποτέφρωση στην Ελλάδα άνοιξε ξανά με αφορμή την απώλεια δύο σημαντικών προσώπων του δημόσιου βίου, του Γιώργου Παπαδάκη και του Χρήστου Πολίτη. Η επιλογή τους να αποτεφρωθούν έδωσε νέα διάσταση σε ένα θέμα που για χρόνια η ελληνική κοινωνία απέφευγε.
Μια συζήτηση που άνοιξε ξαφνικά αλλά ουσιαστικά
Ο θάνατος δύο εμβληματικών μορφών, του Γιώργου Παπαδάκη και του Χρήστου Πολίτη, στο ξεκίνημα του 2026, προκάλεσε βαθιά συγκίνηση, αλλά ταυτόχρονα έφερε στην επιφάνεια ερωτήματα που μέχρι πρότινος έμεναν στο περιθώριο: πώς διαχειριζόμαστε τη φθορά του σώματος, τι σημαίνει αυτοδιάθεση μετά θάνατον και πώς η αποτέφρωση μπορεί να αποτελέσει μια τελευταία, ουσιαστική δήλωση ζωής.
Η απόφαση δύο ανθρώπων που συνδέθηκαν με την καθημερινότητα των Ελλήνων —ο ένας μέσα από την ενημέρωση, ο άλλος από την τέχνη— να επιλέξουν τη φλόγα αντί για το χώμα, φάνηκε να λειτουργεί ως καταλύτης. Η αποτέφρωση δεν είναι πλέον μια «περίεργη» επιλογή. Είναι μια νέα κανονικότητα που κερδίζει έδαφος και αμφισβητεί παραδόσεις αιώνων, φέρνοντας στην επιφάνεια ερωτήματα για την ψυχή, τον σεβασμό στον νεκρό και τη στάση της Εκκλησίας.
Δύο επιλογές με βάθος και συνέπεια
Ο Γιώργος Παπαδάκης, που για πάνω από τρεις δεκαετίες υπήρξε η φωνή του μέσου Έλληνα πολίτη, διάλεξε να αποτεφρωθεί στη Ριτσώνα. Δεν ήταν πράξη αντίθεσης στην παράδοση, αλλά μια στάση ζωής συνεπής με τον τρόπο που πορεύτηκε: ευθύτητα, ειλικρίνεια, χωρίς υπερβολές και μάσκες.
Αντίστοιχα, ο Χρήστος Πολίτης, ο αγαπημένος «Γιάγκος Δράκος», που επέλεξε να ζήσει τα τελευταία του χρόνια μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, είδε στην αποτέφρωση μια προσωπική κάθαρση. Για έναν ηθοποιό που πέρασε τη ζωή του ενσαρκώνοντας ρόλους, η επιστροφή στην ουσία μέσω της φλόγας φάνηκε σαν ποιητικό κλείσιμο κύκλου.
Η επιλογή τέτοιων προσώπων έδωσε θάρρος και νομιμοποίησε μια διαδικασία που μέχρι πρότινος θεωρούνταν «ξένη» ή «ασύμβατη» με το ελληνικό ήθος.
Η αύξηση των αποτεφρώσεων στην Ελλάδα
Από το 2019, όταν ξεκίνησε τη λειτουργία του το πρώτο αποτεφρωτήριο στη Ριτσώνα, η ζήτηση έχει αυξηθεί θεαματικά. Οι λόγοι είναι κυρίως τρεις και αγγίζουν βαθιά υπαρξιακά, οικονομικά και πρακτικά ζητήματα.
Το σοκ της εκταφής
Η εκταφή, που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταφής στην Ελλάδα μετά από τρία χρόνια, προκαλεί βαθύ ψυχικό τραύμα. Πολλοί δυσκολεύονται να διαχειριστούν την εικόνα των οστών των αγαπημένων τους. Η αποτέφρωση προσφέρει μια οριστική λύση, χωρίς αγωνία για το «μετά».
Το κόστος του θανάτου
Η ταφή συνεπάγεται έξοδα: αγορά τάφου, ετήσια τέλη, εκταφή. Αντίθετα, η αποτέφρωση έχει ένα εφάπαξ κόστος που απαλλάσσει τους συγγενείς από διαρκείς επιβαρύνσεις.
Ο κορεσμός των νεκροταφείων
Στις μεγάλες πόλεις, τα νεκροταφεία έχουν φτάσει στα όριά τους. Η αναζήτηση διαθέσιμου τάφου είναι πλέον διαδικασία με λίστα αναμονής. Η αποτέφρωση ανακουφίζει από αυτό το ασφυκτικό πρόβλημα.
Όταν η τέφρα γίνεται πολιτικό σχόλιο
Η Ελλάδα, ως κοινωνία που δίνει πολιτική χροιά σχεδόν σε κάθε επιλογή, δεν θα μπορούσε να αφήσει την αποτέφρωση εκτός. Στα κοινωνικά δίκτυα συχνά ξεσπά «εμφύλιος» ανάμεσα σε εκείνους που επιλέγουν την καύση και σε όσους την απορρίπτουν.
Η προκατάληψη και η επίθεση
Όποιος επιλέγει την αποτέφρωση, συχνά χαρακτηρίζεται «προοδευτικός», «αριστερός», ακόμα και «άθεος». Όπως σχολιάζουν: «Είναι αριστερός, άρα θέλει να καεί για να πάει κόντρα στην Εκκλησία και στο έθνος». Από την άλλη, η ταφή θεωρείται η «παραδοσιακή» επιλογή, ταυτισμένη με τη δεξιά και την Ορθοδοξία.
Αυτός ο διαχωρισμός είναι στερεοτυπικός και άδικος. Επιχειρηματίες, ακόμα και συντηρητικοί πολιτικοί, έχουν επιλέξει την αποτέφρωση για λόγους πρακτικούς ή φιλοσοφικούς. Ο θάνατος δεν έχει κομματική ταυτότητα. Όποιος προσπαθεί να δώσει πολιτικό χρώμα σε μια τόσο προσωπική απόφαση, απλώς χάνει την ουσία.
Η θέση της Ορθοδοξίας για την καύση
Η Εκκλησία της Ελλάδος έχει ξεκάθαρη και αμετακίνητη στάση: το σώμα είναι ιερό, Ναός του Αγίου Πνεύματος. Η ταφή θεωρείται ο φυσικός τρόπος επιστροφής του ανθρώπου στη γη, με προσδοκία της Κοινής Ανάστασης.
Η αποτέφρωση αντιμετωπίζεται ως παρέμβαση σε αυτή τη φυσική πορεία. Γι’ αυτό και η Εκκλησία αρνείται την τέλεση εξόδιου ακολουθίας σε όσους έχουν ζητήσει να αποτεφρωθούν. Αυτή η άρνηση συχνά τροφοδοτεί την πολιτική ένταση γύρω από το θέμα.
Ταφή ή καύση; Τι σημαίνει για την ψυχή;
Το τι συμβαίνει στην ψυχή μετά θάνατον εξαρτάται από τη φιλοσοφική και θρησκευτική θεώρηση του καθενός.
- Στην ταφή: Η αργή αποσύνθεση θεωρείται από κάποιους τρόπος ήπιας μετάβασης της ψυχής, σύμφωνης με τους φυσικούς ρυθμούς. Ο τάφος παραμένει σημείο μνήμης.
- Στην αποτέφρωση: Η φωτιά συμβολίζει την καθαρότητα και την άμεση απελευθέρωση. Η τέφρα διασπείρεται στο σύμπαν, η ψυχή πετά ελεύθερη.
Η σημασία της ελεύθερης επιλογής
Ο χαμός του Γιώργου Παπαδάκη και του Χρήστου Πολίτη υπενθύμισε το αυτονόητο: η ζωή τελειώνει και η επιλογή του τρόπου αποχαιρετισμού είναι η τελευταία πράξη ελευθερίας.
Είτε κάποιος επιλέξει την ηρεμία της γης είτε την καθαρτήρια φλόγα, το σημαντικό είναι να γίνει με επίγνωση και σεβασμό. Η Ελλάδα του 2026 δείχνει πιο ώριμη. Καταλαβαίνουμε πλέον πως η ψυχή δεν καίγεται ούτε θάβεται. Η ψυχή μένει στους ανθρώπους που αφήνουμε πίσω. Και αυτοί οι δύο σπουδαίοι άνδρες, μέσα από τη στάχτη τους, θα συνεχίσουν να ζουν όσο υπάρχουν καρδιές που τους θυμούνται.