Ο λαγοκέφαλος έχει γεμίσει τις ελληνικές θάλασσες και προκαλεί τρόμο σε ψαράδες, λουόμενους και επιστήμονες. Όμως η φύση φαίνεται πως έχει ήδη έναν ισχυρό σύμμαχο απέναντι στο τοξικό ψάρι: τη θαλάσσια χελώνα καρέτα καρέτα.
Η Κρήτη βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας, καθώς γύρω από το νησί η παρουσία του λαγοκέφαλου είναι ιδιαίτερα έντονη. Το εισβολικό είδος απειλεί τα θαλάσσια οικοσυστήματα, προκαλεί ζημιές στην αλιεία και δημιουργεί σοβαρή ανησυχία για τη δημόσια υγεία, λόγω της επικίνδυνης τοξίνης που περιέχει.
Ο λαγοκέφαλος εξαπλώνεται στις ελληνικές θάλασσες
Ο λαγοκέφαλος έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τα θαλάσσια οικοσυστήματα της ανατολικής Μεσογείου. Η παρουσία του είναι πλέον έντονη και στις ελληνικές θάλασσες, με την Κρήτη να καταγράφει συχνές εμφανίσεις του είδους.
Πρόκειται για ξενικό είδος που πέρασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Η άνοδος της θερμοκρασίας των θαλασσών, που συνδέεται με την κλιματική αλλαγή, φαίνεται πως έχει βοηθήσει ακόμη περισσότερο την εξάπλωσή του.
Οι ψαράδες στην Κρήτη αναφέρουν ολοένα και πιο συχνά περιστατικά με λαγοκέφαλους, οι οποίοι προκαλούν σοβαρές ζημιές στα αλιευτικά εργαλεία. Ταυτόχρονα, ανταγωνίζονται τα αυτόχθονα ψάρια και διαταράσσουν την ισορροπία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, είναι η τοξικότητά του. Ο λαγοκέφαλος περιέχει τετραοδοτοξίνη, μια εξαιρετικά επικίνδυνη ουσία για τον άνθρωπο, γεγονός που κάνει την παρουσία του ακόμη πιο ανησυχητική.
Η καρέτα καρέτα ως φυσική ασπίδα
Σύμφωνα με επιστημονικές καταγραφές, η θαλάσσια χελώνα Caretta caretta είναι ο μοναδικός επιβεβαιωμένος φυσικός θηρευτής που καταναλώνει ενήλικους λαγοκέφαλους στις ελληνικές θάλασσες.
Αυτό σημαίνει ότι η καρέτα καρέτα μπορεί να λειτουργήσει ως ένας πολύτιμος φυσικός ρυθμιστής απέναντι στην εξάπλωση του τοξικού ψαριού.
Η Caretta caretta φαίνεται πως αλλάζει τα δεδομένα σε αυτή την άνιση μάχη. Με το παχύ της δέρμα, το ανθεκτικό καβούκι και το ισχυρό ράμφος της, το οποίο είναι φτιαγμένο για να σπάει σκληρά όστρακα, μπορεί να κυνηγά και να τεμαχίζει ενήλικους λαγοκέφαλους.
Το πεπτικό της σύστημα δείχνει να μην επηρεάζεται από τη θανατηφόρα νευροτοξίνη του ψαριού. Έτσι, ένα είδος που είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο και αποφεύγεται από πολλούς θαλάσσιους οργανισμούς, μετατρέπεται για τη χελώνα σε τροφή πλούσια σε πρωτεΐνη.
Γιατί η προστασία της χελώνας γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη
Μέχρι σήμερα, η προστασία της θαλάσσιας χελώνας θεωρούνταν κυρίως ζήτημα οικολογικής ισορροπίας. Πλέον, όμως, η διατήρηση του πληθυσμού της Caretta caretta αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Η παρουσία της μπορεί να συνδεθεί άμεσα με την προστασία της αλιείας, του τουρισμού και της δημόσιας υγείας. Κάθε χελώνα που χάνεται από πλαστικά, δίχτυα, αγκίστρια ή προπέλες σκαφών, αφήνει χώρο σε περισσότερους λαγοκέφαλους να εξαπλωθούν στις ακτές.
Με άλλα λόγια, η καρέτα καρέτα δεν είναι μόνο ένα προστατευόμενο είδος. Μπορεί να αποδειχθεί ένας φυσικός σύμμαχος απέναντι σε έναν επικίνδυνο εισβολέα που απειλεί το θαλάσσιο περιβάλλον και την καθημερινότητα των ανθρώπων που ζουν από τη θάλασσα.
Ο τοξικός εισβολέας που φοβούνται οι ψαράδες
Ο λαγοκέφαλος, με επιστημονική ονομασία Lagocephalus sceleratus, θεωρείται από τους ειδικούς μία από τις πιο σοβαρές βιολογικές εισβολές στη Μεσόγειο.
Ο βασικός λόγος είναι ότι δεν διαθέτει σχεδόν κανέναν φυσικό εχθρό, λόγω της υψηλής τοξικότητάς του. Το σώμα του περιέχει την ισχυρή νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη, η οποία δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα και μπορεί να προκαλέσει σοβαρή παράλυση ή ακόμη και θάνατο σε περίπτωση κατανάλωσης.
Παράλληλα, τα δόντια του είναι εξαιρετικά κοφτερά και δυνατά. Μπορούν να σκίσουν δίχτυα, να λυγίσουν αγκίστρια και να προκαλέσουν μεγάλες ζημιές στον εξοπλισμό των ψαράδων.
Σύμφωνα με πρόσφατες ανακοινώσεις του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, έχουν καταγραφεί ακόμη και επιθέσεις σε λουόμενους με σοβαρά τραύματα, γεγονός που εντείνει ακόμη περισσότερο την ανησυχία.
Τα μεγάλα ψάρια και οι καρχαρίες φαίνεται πως αποφεύγουν τον τοξικό εισβολέα, αφήνοντάς τον να κινείται σχεδόν ανενόχλητος. Γι’ αυτό και η παρουσία της καρέτα καρέτα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς μπορεί να αποτελέσει τη φυσική «ασπίδα» που αναζητούν οι επιστήμονες απέναντι στην εξάπλωση του λαγοκέφαλου.