Ο σπουδαίος Άγιος που τιμάται σήμερα, 16 Μαρτίου, συνδέθηκε με την ίδρυση ενός από τα σημαντικότερα μοναστήρια της Ελλάδας. Η ζωή του χαρακτηρίστηκε από ασκητική πορεία, συνεχείς μετακινήσεις και έντονη πνευματική δράση, που άφησε βαθύ αποτύπωμα στην Ορθόδοξη παράδοση.
Σήμερα Δευτέρα, 16 Μαρτίου, σύμφωνα με το εορτολόγιο είναι η Β΄ Κυριακή των νηστειών, ενώ η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Γρηγορίου του Παλαμά, του Οσίου Χριστοδούλου του θαυματουργού εν Πάτμω, του Αγίου Ιουλιανού και τη Σύναξη της Παναγίας Ρόδον Αμάραντον. Τα ονόματα που γιορτάζουν σήμερα είναι τα εξής:
- Χριστόδουλος, Χριστοδούλη*
- Ιουλιανός, Γιουλιανός, Γιολανός
- Γρηγόρης, Γρηγόριος, Γόλης, Γρηγορία*
*Υπάρχουν και άλλες ημερομηνίες που γιορτάζει αυτό το όνομα.
Ο Άγιος Χριστόδουλος ο θαυματουργός
Ο Όσιος Χριστόδουλος γεννήθηκε γύρω στο 1020 μ.Χ. σε μια κωμόπολη κοντά στη Νίκαια της Βιθυνίας. Το κοσμικό του όνομα ήταν Ιωάννης. Από πολύ μικρή ηλικία ένιωθε έντονη την επιθυμία να απομακρυνθεί από τον κόσμο και να ακολουθήσει τον δρόμο της μοναχικής ζωής.
Έτσι ξεκίνησε την πνευματική του πορεία σε μία μονή στον Όλυμπο της Βιθυνίας, όπου λίγο αργότερα εκάρη μοναχός. Η επιθυμία του για μεγαλύτερη άσκηση τον οδήγησε στους Αγίους Τόπους, όπου έζησε για κάποιο διάστημα σε ερημική περιοχή.
Οι επιδρομές που τον ανάγκασαν να μετακινείται
Η ησυχία όμως δεν κράτησε πολύ. Οι επιδρομές των Σαρακηνών ανάγκασαν τους μοναχούς να εγκαταλείψουν την περιοχή. Έτσι ο Όσιος επέστρεψε στη Μικρά Ασία και εγκαταστάθηκε στο Όρος Λάτρος της Μυσίας.
Εκεί ξεχώρισε για την αρετή και τον ασκητικό του βίο. Οι μοναχοί τον εξέλεξαν πρώτο επιστάτη και του απονεμήθηκε το αξίωμα του Αρχιμανδρίτη. Από τότε έμεινε γνωστός και με το προσωνύμιο Λατρηνός.
Ωστόσο και πάλι οι επιδρομές των μουσουλμάνων τον ανάγκασαν να εγκαταλείψει τον τόπο.
Το ταξίδι στα νησιά του Αιγαίου
Αναζητώντας νέο τόπο για άσκηση, ο Όσιος έφτασε στη Στρόβιλο, μια θαλάσσια περιοχή στα παράλια της Μικράς Ασίας. Και εκεί όμως δεν έμεινε για πολύ, καθώς νέα επιδρομή τον ανάγκασε να φύγει.
Κατέφυγε αρχικά στη Λέρο και στη συνέχεια στην Κω, όπου ίδρυσε μικρά μοναστικά κέντρα. Παρά τις προσπάθειές του, οι διαφωνίες με τους κατοίκους της περιοχής τον ανάγκασαν και πάλι να εγκαταλείψει τον τόπο.
Η ίδρυση της Μονής στην Πάτμο
Μετά από περιπλανήσεις στα γύρω νησιά, έφτασε τελικά στην Πάτμο. Το νησί τον μάγεψε με την ηρεμία και την απομόνωσή του.
Αποφάσισε τότε να ταξιδέψει στην Κωνσταντινούπολη και να ζητήσει από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Α΄ Κομνηνό την άδεια να δημιουργήσει εκεί ένα πνευματικό κέντρο.
Ο αυτοκράτορας ανταποκρίθηκε θετικά στο αίτημά του και με χρυσόβουλο του παραχώρησε την Πάτμο μαζί με τα γύρω νησιά, εργάτες και οικονομική βοήθεια.
Με την εγκατάστασή του στο νησί ξεκίνησε η ανέγερση της μονής που αφιερώθηκε στον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο.
Οι επιδρομές των μουσουλμάνων όμως συνέχισαν να απειλούν και την Πάτμο.
Ο Χριστόδουλος Όσιος ίδρυσε το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στην Πάτμο το 1088
Η τελευταία περίοδος της ζωής του
Για τον λόγο αυτό ο Όσιος αναγκάστηκε να φύγει από το νησί και κατέφυγε στην Εύβοια το 1092 μ.Χ.
Η παραμονή του εκεί δεν κράτησε πολύ. Σύμφωνα με ιστορικές έρευνες, ένας ευσεβής και εύπορος κάτοικος του Ευρίπου του πρόσφερε την οικία του, την οποία ο Όσιος μετέτρεψε σε μοναστήρι.
Παράλληλα, στην Εύβοια υπήρχε και η παράδοση ότι ο Όσιος Χριστόδουλος ασκήτευσε σε σπήλαιο στο δυτικό άκρο της κωμόπολης Λίμνη.
Κατά την παραμονή του στον Εύριπο συνέταξε τη «Διαθήκη» και τον «Κωδίκελλό» του τον Μάρτιο του 1093. Για να αποκτήσει ισχύ το κείμενο αυτό υπογράφηκε από επτά αξιωματούχους της επισκοπικής αρχής και της πόλης του Ευρίπου, μεταξύ των οποίων ο Λέων πρεσβύτερος και σακελλάριος της πόλης, ο Ιωάννης πρεσβύτερος και νοτάριος της καθέδρας Ευρίπου, καθώς και άλλοι κληρικοί.
Η κοίμηση και το θαυμαστό γεγονός με το λείψανό του
Ο Μητροπολίτης Ρόδου Ιωάννης στο έργο του «Βίος καὶ Πολιτεία τοῦ Ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Χριστοδούλου» περιγράφει την παραμονή του Οσίου στον Εύριπο, την κοίμησή του το 1093 μ.Χ. αλλά και τη μεταφορά του ιερού λειψάνου του στην Πάτμο.
«Και φθάνουν εκεί ο Όσιος μαζί με την αδελφότητα, εκεί όπου το νερό της θάλασσας εισρέει προς τα έξω και πάλι οπισθοχωρώντας δημιουργεί κάποιο στενό θαλάσσης, που οι αρχαίοι το ονόμασαν πορθμό του Ευρίπου. Και εκεί λοιπόν, αφού έγινε το αντικείμενο του θαυμασμού όλων και αφού αξιώθηκε την πρέπουσα τιμή, σαν να ήταν Άγγελος σε θνητό σώμα, νουθετούσε το ποίμνιό του, για να μη δυσφορεί στις συχνές μετακινήσεις, ούτε να αντιστέκεται ανόητα στις βουλές του Θεού, που οικονομεί τα πάντα εν σοφία. Αλλά ένας από τους μοναχούς, επειδή δεν υπέμενε τις κακουχίες, ούτε το στριφνό και το επίπονο της αρετής, όπως ο Ιούδας από τους δώδεκα αναχώρησε από την ομήγυρη των αδελφών και την πνευματική εκείνη συγκέντρωση την αντικατέστησε με κήπο, που νοίκιασε. Και, καθώς ο διάβολος εισήλθε στον Ιούδα και τον ώθησε στην προδοσία, με τον ίδιο τρόπο και πονηρό δαιμόνιο βασάνιζε τον μοναχό που είχε αποσπασθεί από την αδελφότητα και ανακοινώνεται στον πατέρα η ασθένεια του μικρόψυχου αδελφού. Εκείνος, πράος και ανεξίκακος, δίνοντας τόπο στην οργή, αφού πήρε το ιερό Ευαγγέλιο, έρχεται το βράδυ προς τον μαινόμενο και παράφρονα, διαβάζει τα λόγια του Αγίου Πνεύματος για ασθενή και αμέσως βελτιώνεται η θέση του αρρώστου, ο οποίος δεν επιθυμούσε πλέον να ασχολείται με την φύτευση δένδρων και την άρδευση κήπων, αλλά προθυμοποιείται για την καλλιέργεια της γης της αρετής, επανερχόμενος με αυτόν τον τρόπο και πάλι στην ποίμνη, από την οποία κακώς προηγουμένως είχε αποκοπεί. Μετά την πάροδο μικρού χρονικού διαστήματος, προφητεύει σε όσους τον ακολουθούσαν ότι θα αποδημήσει προς τον Κύριο, ότι οι Αγαρηνοί δεν θα κατοικήσουν μέχρι τέλους στα νησιά και ότι ο επιστήθιος φίλος του δεν θα αδιαφορήσει γι’ αυτούς, αλλά ότι μόλις καταπαύσει η θαλασσοταραχή, θα επανέλθουν και πάλι στο πνευματικό μαντρί. Παρακαλεί λοιπόν να παραλάβουν μαζί τους το νεκρό σώμα του από την ξένη αυτή γη και να το τοποθετήσουν στο ναό, για τον οποίο μόχθησε πολύ. Αυτά, αφού προείπε σε όσους συναναστρεφόταν και καθαγίασε τους πάντες με αποχαιρετιστήρια λόγια, παρέδωσε το πνεύμα του στον Θεό, την 16η Μαρτίου. Ταυτόχρονα με την εκπλήρωση της προφητείας και την εξαφάνιση των πειρατών από τη θάλασσα με την δύναμη του άρχοντος, οι καλοί μαθητές του θυμόντουσαν την προφητεία του ενάρετου ποιμένα και ετοιμάζονταν να αποπλεύσουν. Επειδή όσοι κατοικούσαν τη χώρα εκείνη άκουσαν ότι θα στερούνταν το τίμιο εκείνο σώμα, αφού συγκεντρώθηκαν από τα γύρω μέρη, έλεγαν απροκάλυπτα, ότι με κανένα λόγο δεν θα το επέτρεπαν αυτό. Γιατί νόμιζαν ότι θα ήταν ανόητο και εξ’ ολοκλήρου ασύνετο, να επιτρέψουν σε άλλους να το μετακομίσουν όπου ήθελαν, επειδή (ο Όσιος) ήταν γι’ αυτούς σωτήρας, ιατρός και θεραπευτής κάθε αρρώστιας. Γι’ αυτό με αυστηρότητα φρουρούσαν τον νεκρό. Αλλά δεν έπρεπε να διαψευσθεί η προφητεία του μάκαρος. Γι’ αυτό και αφού πλέον είχε προχωρήσει η νύχτα, ξεφεύγοντας από την προσοχή των φρουρών, μεταφέροντας τον νεκρό στους ώμους τον επιβιβάζουν σε πλοίο και, αφού έτυχαν νηνεμίας, φθάνουν στο νησί, αποβιβάζουν με μεγαλοπρεπή πομπή το ιερό σκήνος υμνολογώντας τον Θεό και ευωδιάζοντας τον αέρα με αρώματα. Και τώρα άρτιο και σώο κείται το σκήνωμα στο ναό του Αποστόλου και αναβλύζει πηγές θαυμάτων και όσοι με πίστη το αγγίζουν αισθάνονται κάποια οσμή μύρου και με μόνη την αφή καθαγιάζονται και απελευθερώνονται από κάθε σωματική βλάβη».
Τα έργα που άφησε πίσω του
Από τα έργα που συνέγραψε ο Όσιος Χριστόδουλος διασώθηκαν τα εξής: «Ὑποτύπωσις ἤτοι διάταξις γενομένη πρὸς τοὺς ἐαυτοῦ μαθητᾶς ἐν τῇ ἐν Πάτμῳ ἰδίᾳ αὐτοῦ μονῇ», καθώς και η προαναφερθείσα «Διαθήκη» και ο «Κωδίκελλος».
Το ιερό λείψανο του Οσίου φυλάσσεται μέχρι σήμερα στο μικρό παρεκκλήσιο που φέρει το όνομά του, στη νοτιοδυτική πλευρά του Καθολικού της Μονής Πάτμου. Από εκεί συνεχίζει να αποτελεί πηγή ευλογίας και θαυμαστών επεμβάσεων για τους πιστούς που προσέρχονται με πίστη.