Σήμερα, Τετάρτη 12 Φεβρουαρίου, η Εκκλησία τιμά σπουδαίες μορφές της πίστης μας, με ξεχωριστή θέση στους δύο Αγίους Μελετίους που άφησαν έντονο αποτύπωμα για την προσφορά, την ελεημοσύνη και τη σταθερότητά τους.
Σύμφωνα με το εορτολόγιο, τιμάται η μνήμη των Αγίου Μελετίου Αρχιεπισκόπου Αντιοχείας, Αγίου Πλωτίνου του μάρτυρος και Οσίου Μελετίου του εν Υψενή. Τα ονόματα που γιορτάζουν σήμερα είναι τα εξής:
- Μελέτιος, Μελέτης,
- Μελετία, Μελετούλα, Μελετίνα*,
- Πλωτίνος, Πλωτός,
- Πλωτίνη, Πλωτή, Πλωτίνα.
- Μελέτιος, Μελέτης,
- Μελετία, Μελετούλα, Μελετίνα*.
Την 12η Φεβρουαρίου η Εκκλησία τιμά και τους δύο Αγίους Μελέτιους μαζί, καθώς φέρουν το ίδιο όνομα και υπήρξαν και οι δύο σημαντικές εκκλησιαστικές προσωπικότητες.
Ο Άγιος Μελέτιος ο εν Υψενή
Ο Όσιος Μελέτιος γεννήθηκε στη Λάρδο της Ρόδου στα τέλη του 18ου αιώνα. Το κοσμικό του όνομα ήταν Εμμανουήλ και από μικρός μεγάλωσε με «παιδεία και νουθεσία Κυρίου» από τους γονείς του, όπως και ο Άγιος Πορφύριος. Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε από τον ιερέα του χωριού του. Από παιδί έδειξε βαθιά αγάπη για τον συνάνθρωπο και έντονο φιλανθρωπικό πνεύμα, ακόμη κι όταν οι γονείς του τον μάλωναν για την υπερβολική του γενναιοδωρία.
Από νωρίς αγαπούσε τη σιωπή και την προσευχή. Συνήθιζε να αποσύρεται σε μια σπηλιά κοντά στο παλαιό και εγκαταλελειμμένο μοναστήρι του Ύψους, αφιερωμένο στην Παναγία. Σύμφωνα με την παράδοση, ένα βράδυ είδε ένα φως να του δείχνει το σημείο όπου βρισκόταν κρυμμένη μια άγνωστη έως τότε εικόνα της Θεοτόκου.
Το όραμα και η αναγέννηση της μονής
Λίγες ημέρες αργότερα, σε νέο όραμα, η Παναγία του ζήτησε να ανεγείρει ναό στο όνομά της και να αναστηλώσει το μοναστήρι. Ο νεαρός Εμμανουήλ υπάκουσε χωρίς δισταγμό και ξεκίνησε τις απαραίτητες ενέργειες για την επανίδρυση της μονής. Την ίδια περίοδο εκάρη μοναχός και έλαβε το όνομα Μελέτιος.
Η φήμη του για την αυστηρή άσκηση και τη βαθιά του πίστη εξαπλώθηκε γρήγορα. Ο επίσκοπος τον χειροτόνησε Διάκονο και κατόπιν Πρεσβύτερο, Πνευματικό και Ηγούμενο της μονής. Έγινε σημείο αναφοράς για ολόκληρη τη Ρόδο: εξομολογούσε τόσο στο μοναστήρι όσο και στα χωριά που επισκεπτόταν, ενίσχυε τους πιστούς, θεράπευε ασθενείς, προστάτευε κατατρεγμένους – ιδιαίτερα από τους Οθωμανούς – και ξεχώριζε για την ελεημοσύνη και τη φιλοξενία του.
Η δράση του προκάλεσε την ενόχληση των κατακτητών, ιδίως όταν έμαθαν ότι συμβούλευε τις Ελληνίδες να μην συνάπτουν σχέσεις μαζί τους. Κάποιοι αποπειράθηκαν να τον δολοφονήσουν, όμως εκείνος ενημερώθηκε εγκαίρως και κρύφτηκε σε άγνωστο σπήλαιο. Οι τοπικές παραδόσεις μιλούν για πολλά θαυμαστά περιστατικά, μέσα από τα οποία η θεία Χάρη τον προστάτευε.
Η συκοφαντία και η δικαίωση
Στα τελευταία χρόνια της ζωής του δοκιμάστηκε σκληρά από μια άδικη κατηγορία. Μια διανοητικά ανάπηρη κοπέλα απέκτησε παιδί από Τούρκο, όμως κάποιοι κατηγόρησαν τον ασκητικό και ταπεινό Μελέτιο. Ο ίδιος άφησε την τελευταία του πνοή μπροστά στον Μητροπολίτη Ρόδου, υπερασπιζόμενος την αθωότητά του. Η αλήθεια αποκαλύφθηκε σύντομα και ετάφη με τιμές. Όταν αργότερα ανοίχθηκε ο τάφος του, έντονη ευωδία πλημμύρισε τον χώρο, ως σημείο της θείας ευαρέσκειας.
Τα τίμια λείψανά του παραμένουν μέχρι σήμερα πηγή ιάσεων και θαυμάτων. Η μνήμη του τιμάται στις 12 Φεβρουαρίου.
Ο Άγιος Μελέτιος Αρχιεπίσκοπος Αντιοχείας
Ο Άγιος Μελέτιος γεννήθηκε γύρω στο 310 μ.Χ. στη Μελιτηνή της Μικράς Αρμενίας. Η πρώτη ιστορική του εμφάνιση, λίγο μετά το 357 μ.Χ., τον δείχνει αντίπαλο των αιρετικών Ομοιουσιανών και υποστηρικτή του Επισκόπου Καισαρείας της Παλαιστίνης Ακακίου. Το 358 μ.Χ., μέσω Συνόδου, εκλέγεται Επίσκοπος Σεβαστείας.
Η έντονη αντίδραση των οπαδών του προηγούμενου επισκόπου Ευσταθίου τον οδήγησε σε παραίτηση και μετάβαση στη Βέροια της Συρίας. Το 360 μ.Χ. εξελέγη Πατριάρχης Αντιοχείας, όταν ο Ευδόξιος μετακινήθηκε στον θρόνο της Κωνσταντινούπολης.
Η άφιξή του στην Αντιόχεια προκάλεσε ενθουσιασμό· οι πιστοί βγήκαν στους δρόμους για να λάβουν την ευλογία του. Ωστόσο, η παραμονή του κράτησε μόλις έναν μήνα. Οι Αρειανοί έπεισαν τον αυτοκράτορα Κωνστάντιο (337–361 μ.Χ.) να τον εξορίσει στην Αρμενία και να τοποθετήσει στη θέση του τον Ευζώιο, συνεργάτη του Αρείου.
Η εξορία και η δύναμη της πίστης
Η ορθόδοξη στάση του και η εξορία του ενίσχυσαν το κύρος του. Δημιουργήθηκε μάλιστα ισχυρή παράταξη οπαδών, οι λεγόμενοι «Μελετιανοί». Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος εξυμνεί το έργο του, σημειώνοντας ότι μέσα σε τόσο σύντομο διάστημα θεμελίωσε ακλόνητο ζήλο για την πίστη, που παρέμεινε άσειστος παρά τις δυσκολίες.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος περιγράφει και ένα συγκλονιστικό περιστατικό κατά την αναχώρησή του για την εξορία. Ο διοικητής τον οδηγούσε έξω από την πόλη με άμαξα, όταν πλήθος πιστών έτρεξε για να πάρει την ευχή του. Αγανάκτησαν τόσο για την αδικία, ώστε άρχισαν να λιθοβολούν τον διοικητή. Τότε ο Άγιος, μη μπορώντας να συγκρατήσει με λόγια τον λαό, σηκώθηκε και προστάτευσε με το σώμα του τον ίδιο του τον διώκτη.
Η πρώτη εξορία έληξε το 362 μ.Χ. με διάταγμα του αυτοκράτορα Ιουλιανού του Παραβάτη περί θρησκευτικής ελευθερίας. Ωστόσο, εξορίστηκε ξανά το 365 και το 371 μ.Χ. από τον αυτοκράτορα Ουάλη, στην περιοχή Γήτασα της Αρμενίας. Εκεί διατηρούσε στενή επικοινωνία με τον Μέγα Βασίλειο.
Επέστρεψε στην Αντιόχεια το 379 μ.Χ. και συγκάλεσε Σύνοδο που επιβεβαίωσε την πίστη της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου και καταδίκασε τις αιρέσεις.
Το 381 μ.Χ. ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος ο Μέγας συγκάλεσε τη Β΄ Οικουμενική Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη και κάλεσε τον Άγιο Μελέτιο να προεδρεύσει. Πριν ολοκληρωθούν οι εργασίες, ο Άγιος εκοιμήθη λόγω ασθενείας. Στην κηδεία του παρευρέθηκε και ο αυτοκράτορας, ενώ τον επικήδειο λόγο εκφώνησε ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης, μιλώντας για την υπομονή, τη γλυκύτητα και τους διωγμούς που υπέστη.
Το ιερό λείψανό του μεταφέρθηκε αργότερα με λαμπρή πομπή στην Αντιόχεια και τοποθετήθηκε στον τάφο του Αγίου Μάρτυρος Βαβύλα, Επισκόπου Αντιοχείας.
*Υπάρχουν και άλλες ημερομηνίες που γιορτάζει αυτό το όνομα.
Επίσης σήμερα είναι η Ημέρα της Ερυθράς Χειρός (από το σύμβολο της κόκκινης παλάμης που σημαίνει STOP στην στρατολόγηση παιδιών σε πολέμους).