Σήμερα τιμάται ο Προφήτης Ιερεμίας, ο μεγάλος προφήτης που μίλησε για την καταστροφή της Ιερουσαλήμ και έζησε μια ζωή γεμάτη διωγμούς, πίστη και μαρτύριο.
Σήμερα Παρασκευή, 1η Μαΐου, σύμφωνα με το εορτολόγιο, τιμάται η μνήμη του Προφήτη Ιερεμία, του Αγίου Πανάρετου, της Οσίας Ισιδώρας, της Αγίας Ταμάρας και του Αγίου Φιλοσόφου.
Τα ονόματα που γιορτάζουν σήμερα είναι τα εξής:
- Ιερεμίας,
- Πανάρετος, Παναρέτη,
- Ισιδώρα, Δώρα,
- Τάμαρα, Ταμάρα,
- Φιλόσοφος, Σοφός, Φιλοσοφία, Φιλοσοφή.
Προφήτης Ιερεμίας
Ο Προφήτης Ιερεμίας γεννήθηκε πιθανότατα γύρω στο 650 π.Χ., στην Αναθώθ, μια μικρή πόλη της φυλής Βενιαμίν, βορειοανατολικά της Ιερουσαλήμ. Πατέρας του ήταν ο ιερέας Χελκίας και ο ίδιος μεγάλωσε μέσα σε αυστηρό ιερατικό περιβάλλον.
Από νεαρή ηλικία μελετούσε τους προφήτες που είχαν προηγηθεί, κυρίως τον Ησαΐα και τον Ωσηέ. Περίπου στα 23 με 25 του χρόνια, γύρω στο 627 – 625 π.Χ., κλήθηκε από τον Θεό στο προφητικό αξίωμα. Ανταποκρίθηκε στο θέλημα του Κυρίου και το όνομά του, Ιερεμίας, που σημαίνει «ο Θεός ανυψώνει» ή «ο Θεός καθιστά», συνδέθηκε με την αποστολή του.
Στην αρχή, ο Ιερεμίας ένιωσε δέος μπροστά σε αυτή την τιμή και προσπάθησε να αρνηθεί την κλήση, προβάλλοντας τη νεότητά του και τις αδύναμες ανθρώπινες δυνάμεις του. Ο Θεός, όμως, τον ενίσχυσε, όχι με υποσχέσεις για υλικές ανταμοιβές ή τιμές, αλλά με το σπουδαιότερο από όλα: τη βοήθειά Του. Έτσι, ο Ιερεμίας υπάκουσε.
Ο Προφήτης Ιερεμίας καθαγιάστηκε πριν ακόμη γεννηθεί, όπως αναφέρει ο Άγιος Ιερώνυμος. Στην αρχή του προφητικού του βιβλίου, ο ίδιος ο Θεός του λέει: «Προ του με πλάσαι σε εν κοιλία επίσταμεί σε και προ του σε εξελθείν εκ μήτρας ηγίακά σε, προφήτην εις έθνη τέθεικά σε».
Οι τέσσερις περίοδοι της δράσης του
Η δημόσια δράση του Προφήτη Ιερεμία μπορεί να χωριστεί σε τέσσερις περιόδους. Η πρώτη είναι στα χρόνια του βασιλιά Ιωσίου, πριν από τη μεταρρύθμιση, από το 627 έως το 621 π.Χ. Η δεύτερη εκτείνεται από την εποχή του βασιλιά Ιωακείμ μέχρι τον Σεδεκία, από το 609 έως το 598 π.Χ. Η τρίτη αφορά την περίοδο του Σεδεκία, από το 598 έως το 586 π.Χ. και η τέταρτη ξεκινά μετά την άλωση της Ιερουσαλήμ και την αιχμαλωσία του Σεδεκία.
Πίνακας του Μιχαήλ Άγγελου που απεικονίζει τον προφήτη Ιερεμία
Μετά την καταστροφή του βασιλείου του Ισραήλ, το βασίλειο του Ιούδα, όπου βρισκόταν ο Προφήτης Ιερεμίας, ήταν υπό την επιρροή των Ασσυρίων, τόσο πολιτικά όσο και θρησκευτικά. Η πολυθεΐα των Ασσυρίων είχε περάσει στους Ιουδαίους, καθώς ο βασιλιάς Μανασσής, που βασίλεψε από το 693 έως το 639 π.Χ., ήταν υποτελής τους και είχε παραδοθεί στον θρησκευτικό συγκρητισμό και την ειδωλολατρία.
Όσες πόλεις υπήρχαν στην Ιουδαία, τόσοι ήταν και οι θεοί. Όσοι ήταν οι δρόμοι της Ιερουσαλήμ, τόσα ήταν και τα θυσιαστήρια του Βαάλ. Υπήρχε ακόμη η ειδωλολατρία του Μολώχ, με ανθρώπινες θυσίες, ενώ στις αυλές του ναού βρίσκονταν θυσιαστήρια ασσυριακών θεών και το είδωλο της Αστάρτης.
Ο Ιερεμίας, από το 627 π.Χ. και κατά τη βασιλεία του Ιωσίου, στράφηκε κατά της πολυθεΐας, κηρύσσοντας τον Έναν και Μόνο Αληθινό Θεό και στηλιτεύοντας τη διαφθορά. Δεν πολέμησε μόνο την ειδωλολατρία και την ανηθικότητα, αλλά και τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι παραπλανούσαν τον λαό με ψεύτικες προφητείες.
Ο Προφήτης διαισθάνεται κάποια αλλαγή στον λαό, μια μορφή μετάνοιας, καθώς στην πρόσκληση του Θεού ο λαός απαντά: «Ὁδοῦ, πρὸς Σὲ ἔρχομαι». Όμως αυτή η μετάνοια ήταν πρόσκαιρη, εξαιτίας της ανομβρίας.
Ο Ιερεμίας πονά και υποφέρει. Φτάνει σε απόγνωση, όμως η μακροθυμία του Θεού δεν εξαντλείται. Ο Θεός τον καλεί να ερευνήσει τον λαό Του, την άμπελο που έχει τρυγηθεί από το κακό, μήπως βρει έστω μία ρώγα σταφυλιού, δηλαδή έναν άνθρωπο ευσεβή, που να μην έχει παρασυρθεί από την αμαρτία.
Έτσι αναδεικνύεται η μεγάλη αξία του ανθρώπου. Ο Προφήτης, όμως, δεν βρίσκει καμία ρώγα σταφυλιού ατρύγητη από το κακό. Παρ’ όλα αυτά, ο Θεός τον καλεί να συνεχίσει το έργο του, ώστε και ο ίδιος ο Προφήτης να πειστεί για το αδιόρθωτο του λαού και τη δίκαιη τιμωρία του.
Ο Θεός παρομοιάζει τον Ιερεμία με μεταλλουργό, που δοκιμάζει τα μέταλλα και προσπαθεί να βγάλει από το μείγμα τα ευγενή στοιχεία, τον χρυσό και τον άργυρο. Όμως η προσπάθεια αποδεικνύεται μάταιη.
Η μεταρρύθμιση και η ασκητική ζωή
Εδώ ολοκληρώνεται η πρώτη περίοδος της δράσης του Προφήτη Ιερεμία. Ακολουθεί η κατάλυση του Ασσυριακού βασιλείου, με την πτώση της Νινευή το 621 π.Χ.
Ο ευσεβής βασιλιάς Ιωσίας, αξιοποιώντας την κατάρρευση αυτή, ακολούθησε πολιτική εξωτερικής ανεξαρτησίας και προχώρησε σε εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, με σκοπό να ανορθώσει την πίστη στον Θεό.
Ο Ιερεμίας, κατά το διάστημα 621 – 608 π.Χ., φαίνεται πως αποσύρθηκε πιθανότατα σε μόνωση. Χαρακτηριστικό της ασκητικής ζωής του ήταν ότι «λινοῦν περίζωμα εἶχε μόνον. Ὡς δὲ τὰ εὐτραφῆ τῶν σωμάτων γυμνούμενα φανερωτέραν δείκνυσι τὴν ἀκμήν, οὕτω καὶ τῶν ἠθῶν τὸ κάλλος, μὴ ἀνειλούμενον ἀπειροκάλοις φλυαρίαις, τὸ μεγαλοπρεπὲς ἐνδείκνυται».
Η σύγκρουση με τον λαό και τους άρχοντες
Στη δεύτερη περίοδο της δράσης του, επί βασιλείας Ιωακείμ, από το 609 έως το 598 π.Χ., ο Προφήτης Ιερεμίας στράφηκε κατά των λανθασμένων αντιλήψεων που είχαν επικρατήσει στη θρησκευτική ζωή των Ισραηλιτών.
Τον ενοχλούσε ιδιαίτερα ο μαγικός χαρακτήρας που απέδιδαν οι Ιουδαίοι στον ναό και στις τελετές. Έλεγε ότι «ο ναός, ο οποίος χρησιμεύει να καλύπτει τα κακουργήματα, είναι όχι ναός Θεού, αλλά σπήλαιο ληστών».
Κατά το πρώτο έτος της βασιλείας του Ιωακείμ, σε μεγάλη εορτή, ο Προφήτης Ιερεμίας εμφανίστηκε στην αυλή του ναού. Εκεί, μπροστά στο πλήθος που ήταν ενθουσιασμένο από τη θέα του ναού, προσέβαλε την εσφαλμένη πίστη του λαού και κήρυξε την επερχόμενη καταστροφή του ναού.
Ο λαός εξαγριώθηκε και ζήτησε τον θάνατό του. Ο Ιερεμίας σώθηκε χάρη στην επέμβαση του Αχικάμ. Στη συνέχεια, πήγε στο εργαστήριο του κεραμέα και παρατήρησε πως ο κεραμέας μεταπλάθει όσα πήλινα δοχεία δεν του αρέσουν. Έτσι, είπε ο Προφήτης, θα κάνει και ο Θεός σε έθνη και ανθρώπους που δεν είναι αρεστοί σε Εκείνον.
Για να αποφευχθεί η καταστροφή, συνιστούσε την εσωτερική μετάνοια του ανθρώπου. Όμως άρχοντες και λαός αντιδρούσαν. Κουρασμένος από τους άκαρπους αγώνες του, ο Προφήτης ζήτησε τη μόνωση και, βλέποντας την αμετανοησία του λαού του Θεού, προείπε την καταστροφή του.
Κάποιοι αποφάσισαν να τον δηλητηριάσουν στην Αναθώθ, ενώ εναντίον του συνωμότησαν ακόμη και συγγενείς του. Ο Ιερεμίας απέδωσε τη σωτηρία του στον Θεό.
Στράφηκε κατά των αρχόντων, του βασιλιά Ιωακείμ και των ανακτόρων, προαναγγέλλοντας την καταστροφή τους. Όλος ο κόσμος ήταν εναντίον του. Για μια στιγμή λύγισε, θεωρώντας ότι είχε εγκαταλειφθεί από τον Θεό, και παραπονέθηκε. Όμως συνήλθε και συνέχισε το έργο του.
Στην αυλή του ναού κήρυξε ξανά την καταστροφή του ναού, προκαλώντας νέα αναταραχή. Γι’ αυτό ο Πασχώρ, ο στρατηγός του ιερού χώρου, τον ράβδισε και τον έριξε στη φυλακή.
Τα κηρύγματά του αντιμετωπίζονταν με ειρωνείες και του απαγόρευσαν να επισκέπτεται τον ναό. Ο Προφήτης σκέφτηκε να εγκαταλείψει τον αγώνα. Όμως η φωτιά του λόγου του Θεού που έκαιγε μέσα του δεν τον άφηνε.
Προς το τέλος του 605 π.Χ., μετά την ήττα των Αιγυπτίων στο Χαρκαμύς, επειδή ο ίδιος δεν μπορούσε να μπει στην αυλή του ναού, έδωσε στον μαθητή του Βαρούχ να διαβάσει εκεί μια προφητεία, με την οποία κηρυσσόταν η καταστροφή του ναού. Τότε όλοι στράφηκαν εναντίον του. Ο Ιερεμίας και ο Βαρούχ κρύφτηκαν για να μη συλληφθούν. Η καταστροφή, όμως, που είχε προφητεύσει ήρθε.
Η πολιορκία της Ιερουσαλήμ
Οι Βαβυλώνιοι κατέστησαν φόρου υποτελή τον βασιλιά Ιωακείμ. Εκείνος, επιδιώκοντας ανεξαρτησία και επηρεασμένος από άκριτους ανθρώπους, προκάλεσε τη βαβυλωνιακή εκστρατεία κατά της Ιερουσαλήμ.
Ο Ναβουχοδονόσωρ κινήθηκε εναντίον του και πολιόρκησε την Ιερουσαλήμ. Ο Ιερεμίας μάταια συμβούλευε τον βασιλιά Ιωακείμ να υποταχθεί στους Βαβυλωνίους. Ο Ιωακείμ πέθανε και η πόλη καταλήφθηκε και πολιορκήθηκε. Ο ναός καταστράφηκε.
Ο άμεσος διάδοχός του, ο Ιωαχείμ, γνωστός και ως Ιεχονίας, οδηγήθηκε σε αιχμαλωσία μαζί με αξιωματούχους της χώρας και δέκα χιλιάδες ανθρώπους από τον λαό. Ο Ναβουχοδονόσωρ όρισε ως διάδοχο του Ιεχονία τον Σεδεκία.
Κατά την τρίτη περίοδο της δράσης του Προφήτη Ιερεμία, το 594 π.Χ., απεσταλμένοι των Ιδουμαίων, των Αμμωνιτών, της Τύρου και της Σιδώνας ζήτησαν από τον Σεδεκία να συμμαχήσουν κατά των Βαβυλωνίων.
Οι ψευδοπροφήτες κήρυτταν ότι τα ιερά σκεύη του ναού που είχαν κλαπεί θα επιστρέφονταν. Ο Ιερεμίας αντιτάχθηκε και, με συμβολική κίνηση, έβαλε ζυγό στον τράχηλό του, δείχνοντας ότι θα γίνουν δούλοι του Ναβουχοδονόσωρ.
Ο ψευδοπροφήτης Ανανίας έσπασε τον ζυγό από τον τράχηλο του Ιερεμία, θέλοντας να δείξει την αποτίναξη του βαβυλωνιακού ζυγού. Τότε ο Ιερεμίας απάντησε: «Έσπασες ξύλινους ζυγούς; Σιδερένιους θα θέσει ο Θεός στον τράχηλό σας».
Δείτε το βίντεο:
Ο Σεδεκίας ακολούθησε αρχικά συνετή πολιτική απέναντι στους απεσταλμένους των άλλων περιοχών και δέχθηκε τη γνώμη του Προφήτη Ιερεμία.
Όμως, το 588 π.Χ., ο φαραώ της Αιγύπτου Ουαφρής επαναστάτησε κατά των Βαβυλωνίων. Το φρόνημα των Ιουδαίων αναπτερώθηκε και συμμετείχαν και εκείνοι στην επανάσταση.
Ο Ιερεμίας προσπάθησε να τους αποτρέψει από τη συμμαχία με τους Αιγυπτίους κατά των Βαβυλωνίων. Οι Ιουδαίοι δεν υπάκουσαν και επαναστάτησαν. Ο Προφήτης επέμενε ότι η πόλη της Ιερουσαλήμ θα καταστραφεί.
Οι άρχοντες τον έριξαν σε βορβορώδη λάκκο, επειδή θεωρούσαν ότι με τα λόγια του παρέλυε το θάρρος των πολεμιστών. Με την επέμβαση του Αβδεμέλεχ, όμως, ο Ιερεμίας ανασύρθηκε από τον λάκκο.
Η πόλη της Ιερουσαλήμ τελικά καταλήφθηκε. Ο βασιλιάς Σεδεκίας συνελήφθη, τυφλώθηκε και οδηγήθηκε στη Βαβυλώνα, ενώ η πόλη παραδόθηκε στις φλόγες.
Το τέλος του Προφήτη Ιερεμία
Στην τέταρτη περίοδο της δράσης του, μετά την άλωση της Ιερουσαλήμ, ο Ιερεμίας αποφάσισε να μείνει κοντά στον Γοδολία, τον οποίο ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσωρ είχε εγκαταστήσει κυβερνήτη της Ιουδαίας.
Λίγο αργότερα, όμως, ο Γοδολίας δολοφονήθηκε. Ο ιουδαϊκός λαός, φοβούμενος την τιμωρία των Βαβυλωνίων, αποφάσισε να φύγει στην Αίγυπτο, παρά τη γνώμη του Ιερεμία και την εντολή του Θεού.
Παρά τη θέλησή του, πήραν μαζί τους και τον Ιερεμία. Εκείνος κήρυξε και στην Αίγυπτο, προλέγοντας την εισβολή του Ναβουχοδονόσωρ, η οποία τελικά έγινε. Στην Αίγυπτο οι Ιουδαίοι έπεσαν ξανά στην ειδωλολατρία και ο Προφήτης στράφηκε πάλι εναντίον τους. Εκείνοι, όμως, δεν υπάκουσαν και εκείνος προείπε την καταστροφή τους.
Ο Προφήτης Ιερεμίας λιθοβολήθηκε από τους συμπατριώτες του στην πόλη Τάφνα της Αιγύπτου ή, σύμφωνα με κάποια ραββινική παράδοση, απήχθη μαζί με τον Βαρούχ ως αιχμάλωτος από τον Ναβουχοδονόσωρ, κατά την εισβολή του στην Αίγυπτο το 568 π.Χ.
Η Σύναξή του τελούνταν στον ναό του Αποστόλου Πέτρου, κοντά στη Μεγάλη Εκκλησία.
Το βιβλίο του Προφήτη Ιερεμία στην Παλαιά Διαθήκη δεν παρουσιάζει μόνο υψηλές θρησκευτικές ιδέες, αλλά και μια ζωντανή θρησκευτική προσωπικότητα. Ο Ιερεμίας δεν κήρυττε απλώς τη διδασκαλία του, αλλά τη ζούσε με τόση επιμονή, ώστε όχι μόνο ο θάνατός του υπήρξε μαρτυρικός, αλλά ολόκληρη η ζωή του ήταν ένα διαρκές μαρτύριο.
Η διδασκαλία του Προφήτη Ιερεμία αφορούσε τον άνθρωπο, τον Θεό και τον λαό του Θεού. Κέντρο και των τριών είναι η καρδιά, δηλαδή η βάση της προσωπικότητας του ανθρώπου.
Αγία Ταμάρα η βασίλισσα
Η Αγία Ταμάρα η Μεγάλη, βασίλισσα της Γεωργίας, γεννήθηκε περίπου το 1165 μ.Χ. και προερχόταν από την αρχαία γεωργιανή δυναστεία των Μπαγκραντίντ.
Το 1178 μ.Χ. συμβασίλευσε με τον πατέρα της, Γεώργιο Γ’. Η βασιλεία της Ταμάρας έμεινε στην ιστορία της Γεωργίας ως Χρυσή Εποχή.
Η Αγία ξεχώριζε για τη βαθιά ευλάβειά της και το ιεραποστολικό της έργο. Συνεχίζοντας το έργο του παππού της, Αγίου Δαβίδ, διέδωσε τον Χριστιανισμό σε όλη τη Γεωργία και ανήγειρε ναούς και μονές.
Το 1204 μ.Χ., ο κυβερνήτης του σουλτανάτου Ρούμα, Ρουκν-εν-Ντιν, έστειλε διαταγή στη βασίλισσα Ταμάρα, ζητώντας από τη Γεωργία να αρνηθεί την πίστη στον Χριστό και να ασπαστεί τον Μουσουλμανισμό.
Η Αγία Ταμάρα αρνήθηκε. Σε ιστορική μάχη κοντά στη Βασιανή, ο γεωργιανός στρατός νίκησε τους Μουσουλμάνους. Η σοφή και δίκαιη βασιλεία της Αγίας Ταμάρας της χάρισε την αγάπη του λαού της.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής της τα πέρασε στο μοναστήρι των Σπηλαίων της Μπάρζια. Το κελί της συνδεόταν με την εκκλησία με ένα παράθυρο, μέσα από το οποίο μπορούσε να προσεύχεται στον Θεό κατά τη διάρκεια των ιερών Ακολουθιών.
Κοιμήθηκε ειρηνικά το 1213 μ.Χ. και κατατάχθηκε στη χορεία των Αγίων.
Η μνήμη της Αγίας Ταμάρας τιμάται επίσης και την Κυριακή των Μυροφόρων.