Σήμερα, 25 Ιανουαρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου και της Αγίας Μαργαρίτας. Πρόκειται για δυο σημαντικές μορφές της πίστης που έζησαν με αυταπάρνηση, θεολογικό πάθος και βαθιά πνευματικότητα.
Ονόματα που γιορτάζουν σήμερα:
- Γρηγόρης, Γρηγόριος, Γόλης, Γρηγορία*
- Μαργαρίτα, Ρίτα, Μαργαρίτης*
*Ορισμένα από τα παραπάνω ονόματα εορτάζονται και σε άλλες ημερομηνίες
Η σπουδαιότητα του Αγίου Γρηγορίου
Ο Άγιος Γρηγόριος θεωρείται ένας από τους τρεις μεγάλους Πατέρες και οικουμενικούς διδασκάλους της Εκκλησίας, μαζί με τον Μέγα Βασίλειο και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο.
Η Εκκλησία του απέδωσε τον τίτλο «Θεολόγος», τον οποίο είχαν λάβει μέχρι τότε μόνο ο Ευαγγελιστής Ιωάννης και αργότερα ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος. Ο Γρηγόριος επικεντρώθηκε στη θεολογία της Αγίας Τριάδας. Χαρακτηριστική είναι η φράση του από τον πέμπτο θεολογικό του λόγο: «προσκυνούσι τον Πατέρα, τον Υιόν και το Άγιον Πνεύμα, μίαν Θεότητα…».
Η καταγωγή και η μόρφωσή του
Γεννήθηκε το 329 στην Αριανζό, κοντά στη Ναζιανζό της Καππαδοκίας. Πατέρας του ήταν επίσκοπος, ενώ η μητέρα του ονομαζόταν Νόννα. Από νεαρή ηλικία έδειξε αγάπη για τη μάθηση, φοιτώντας σε πολλά κέντρα της εποχής: Καισαρεία Καππαδοκίας, Αλεξάνδρεια, Παλαιστίνη και Αθήνα. Εκεί γνώρισε και δέθηκε στενά με τον Μέγα Βασίλειο, με τον οποίο σπούδασαν έξι χρόνια.
Η πνευματική του πορεία
Μετά τις σπουδές, αποσύρθηκε μαζί με τον Βασίλειο σε ασκητική ζωή στην Καππαδοκία. Σε ηλικία 30 ετών βαπτίστηκε και λίγο αργότερα χειροτονήθηκε πρεσβύτερος από τον πατέρα του. Παρότι το 372 ο Μέγας Βασίλειος τον χειροτόνησε επίσκοπο Σασίμων, ο ίδιος αρνήθηκε να αναλάβει τη θέση και προτίμησε να παραμείνει στη Ναζιανζό στο πλευρό του πατέρα του.
Η μάχη κατά των αιρέσεων
Το 375, μετά τον θάνατο του πατέρα του, κλήθηκε από τους πιστούς της Κωνσταντινούπολης να ενισχύσει την Ορθοδοξία απέναντι στους αρειανούς. Σε έναν μικρό ναό αφιερωμένο στην Αγία Αναστασία ξεκίνησε η μεγάλη πνευματική του μάχη. Εκεί εκφώνησε τους πέντε θεολογικούς του λόγους, με τους οποίους κατατρόπωσε με επιχειρήματα τόσο τους αρειανούς, όσο και τους μακεδονιανούς, οι οποίοι αμφισβητούσαν τη θεότητα του Αγίου Πνεύματος.
Η συμβολή του στη Β’ Οικουμενική Σύνοδο
Το 381 συμμετείχε στη Β’ Οικουμενική Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη, όπου και εξελέγη Αρχιεπίσκοπος της πόλης και πρόεδρος της Συνόδου μετά τον θάνατο του Αγίου Μελετίου. Η διδασκαλία του καθόρισε το όγδοο άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως: «Και εις το Πνεύμα το Άγιον…». Παρότι αργότερα προέκυψαν αμφισβητήσεις, κυρίως από καθυστερημένους επισκόπους, αποφάσισε να παραιτηθεί από όλα τα αξιώματα και να επιστρέψει στην Καππαδοκία.
Το συγγραφικό του έργο και η παρακαταθήκη του
Αναχώρησε ταπεινά από τη Σύνοδο αφήνοντας συγκλονιστικό αποχαιρετιστήριο λόγο. Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Βασιλείου, ο οποίος είχε προηγηθεί κατά δύο χρόνια, ο Γρηγόριος εκφώνησε τον επιτάφιό του. Έζησε ακόμη οκτώ χρόνια και πέθανε το 389, σε ηλικία 60 ετών. Έμεινε γνωστός ως Θεολόγος και υπηρέτης των Θείων Μυστηρίων, λέγοντας στο τέλος της ζωής του: «Καθαράν και ακίβδηλον την ιερωσύνην εφύλαξα».
Η οσιακή μαρτυρία της Αγίας Μαργαρίτας
Στις 25 Ιανουαρίου τιμάται και η μνήμη της Αγίας Μαργαρίτας της Οσιομάρτυρος. Η κατά κόσμον Μαρία Μιχαήλοβνα υπήρξε ηγουμένη της Ιεράς Μονής του Προφήτη Ηλία στο Μενζελίνσκ. Πριν μονάσει, ζούσε στο Κίεβο, όπου και καθοδηγούταν πνευματικά από τον Πρωτοπρεσβύτερο Αλέξανδρο Κορσακόβσκι.
Η έντονη πνευματική της ζωή
Σύμφωνα με τον πρίγκιπα Ζεβαχώφ, η Μαρία ήταν γεμάτη πίστη και αγάπη για τον Θεό. Ήταν ταπεινή, γεμάτη φλόγα και αγωνία για την πνευματική της πορεία. Ο πνευματικός της διέκρινε ότι βίωνε βαθιά θλίψη στον κόσμο, γιατί δεν μπορούσε να συμβιβαστεί με μια ζωή που δεν ήταν ολοκληρωτικά αφοσιωμένη στον Χριστό. Δεν δίσταζε να προσφέρει απλόχερα βοήθεια σε άλλους, χωρίς να ζητά ανταλλάγματα.
Η μοναχική της διαδρομή
Αφού έγινε μοναχή με το όνομα Μαργαρίτα, έζησε σε ένα κοινόβιο όπου βρισκόταν και η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας «Χαρά και Παρηγοριά». Αργότερα, το 1917, διορίστηκε ηγουμένη στο Μενζελίνσκ. Το μοναστήρι της αριθμούσε δεκάδες μοναχές και δόκιμες, ενώ λειτουργούσε υπό αυστηρούς μοναχικούς κανόνες και φιλοξενούσε ακόμη και εργαστήριο φωτογραφίας.
Το μαρτύριό της από τους Μπολσεβίκους
Όταν ο Λευκός Στρατός αποχώρησε από την περιοχή και η εξουσία πέρασε στους Μπολσεβίκους, η Μαργαρίτα ετοιμάστηκε να φύγει. Ωστόσο, της παρουσιάστηκε σε όραμα ο Άγιος Νικόλαος και της είπε: «Γιατί αποφεύγεις και αρνείσαι το στεφάνι σου;». Τότε επέστρεψε στο μοναστήρι και προετοιμάστηκε πνευματικά για το τέλος της, δίνοντας ακόμη και εντολή για τον ενταφιασμό της αμέσως μετά τον θάνατό της.
Λίγες ώρες αργότερα συνελήφθη βίαια κατά τη διάρκεια ακολουθίας, αρνήθηκαν να της δώσουν Θεία Κοινωνία και την εκτέλεσαν επί τόπου στην αυλή της μονής. Οι αδελφές της έψαλαν την εξόδιο ακολουθία και την έθαψαν εκεί όπου έπεσε.
Το θαυμαστό γεγονός του τάφου
Την επόμενη μέρα, οι φονιάδες της θέλησαν να θάψουν στον ίδιο τάφο έναν μουσουλμάνο, αλλά βρήκαν ήδη ενταφιασμένη τη Μαργαρίτα, εμποδίζοντας έτσι την πρόθεσή τους. Αργότερα, εκπληρώθηκε μια προφητεία που έλεγε πως στη διάρκεια της δικής της ηγουμενίας θα γινόταν μάρτυρας, κάτι που συνέβη.
Στη δεκαετία του 1970, όταν το μοναστήρι ήταν ακόμα κλειστό, κάποιοι εργάτες σκάβοντας κοντά στο Ιερό βρήκαν το φέρετρό της, με το λείψανό της άφθαρτο και έναν σταυρό στο στήθος. Από σεβασμό, δεν το πείραξαν.
Η Αγία Μαργαρίτα τιμάται πλέον ως μια οσιομάρτυρας της πίστης και της ταπείνωσης, ένα φωτεινό παράδειγμα αληθινής χριστιανικής αυταπάρνησης.