Η μνήμη του Αγίου Ευθυμίου του Μεγάλου τιμάται στις 20 Ιανουαρίου, ενός αγίου με ξεχωριστή σημασία για την Ορθοδοξία, ιδιαίτερα για τις γυναίκες που δεν μπορούσαν να αποκτήσουν παιδιά, καθώς ήταν γνωστός για το θαυματουργό του χάρισμα να χαρίζει απογόνους.
Ποιοι γιορτάζουν σήμερα
Σύμφωνα με το εορτολόγιο, η 20ή Ιανουαρίου είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Αγίου Ευθυμίου του Μεγάλου, των Αγίων Θύρσου και Αγνής των Μαρτύρων, καθώς και του Αγίου Φαβιανού. Τα ονόματα που γιορτάζουν είναι τα εξής:
- Ευθύμιος, Ευθύμης, Θύμιος,
- Θέμης, Ευθυμία, Ευθυμούλα,
- Θύρσος, Θύρσης, Θύρσα,
- Θύρση, Φαβιανός.
Η ζωή του Αγίου Ευθυμίου
Ο Άγιος Ευθύμιος ο Μέγας ήταν χριστιανός ασκητής και ένας από τους σπουδαιότερους ιδρυτές μοναστικών κοινοτήτων στην Παλαιστίνη. Ξεχώρισε για τον αυστηρό τρόπο ζωής του και τα θαύματά του, ενώ παρέμεινε αφοσιωμένος στην Ορθοδοξία όπως αυτή ορίστηκε από τις Οικουμενικές Συνόδους. Πολέμησε ιδιαίτερα τη διδασκαλία του Μονοφυσιτισμού και η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 20 Ιανουαρίου, τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση.
Γεννημένος το 377 στη Μελιτηνή της Αρμενίας, ήταν μοναχοπαίδι. Το όνομα Ευθύμιος του δόθηκε από τους γονείς του ως έκφραση ευγνωμοσύνης προς τον Θεό. Έμεινε ορφανός από πατέρα στα τρία του χρόνια και ανατράφηκε από τον τοπικό επίσκοπο Ευτρώιο, ο οποίος τον μόρφωσε και τον χειροτόνησε πρεσβύτερο στην ηλικία των 28 ετών.
Η δράση του στην Παλαιστίνη
Το 406 μετέβη στα Ιεροσόλυμα και εγκαταστάθηκε στο σπήλαιο του Αγίου Θεοκτίστου. Ο βιογράφος του, Κύριλλος ο Σκυθοπολίτης, περιγράφει πώς η φήμη του εξαπλώθηκε γρήγορα χάρη στα χαρίσματά του. Χιλιάδες άνθρωποι τον ακολουθούσαν. Ακόμη και Σαρακηνοί ασπάζονταν τον χριστιανισμό, ενώ αιρετικοί όπως οι Μανιχαίοι, οι Νεστοριανοί και οι Ευτυχιανοί επέστρεφαν στην ορθόδοξη πίστη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αυτοκράτειρα Ευδοκία (408–450), η οποία φλέρταρε με τον Μονοφυσιτισμό αλλά πείστηκε από τον Άγιο Ευθύμιο και διέκοψε κάθε σχέση με την αίρεση. Μοναχοί συγκεντρώθηκαν γύρω του και τον ανακήρυξαν ηγούμενό τους.
Θαύματα και παρακαταθήκη
Σύμφωνα με τον Συναξαριστή, ο Ευθύμιος επιτέλεσε πολλά θαύματα. Σε μια περίπτωση, τάισε 400 ανθρώπους μόνο με λίγα ψωμιά. Επίσης, «με την προσευχή του, γυναίκες που δεν μπορούσαν να τεκνοποιήσουν αποκτούσαν παιδιά» και οι ξεροί αγροί της Παλαιστίνης ποτίζονταν με βροχές.
Ο Άγιος κοιμήθηκε ειρηνικά σε προχωρημένη ηλικία στις 20 Ιανουαρίου του 473. Λόγω της τεράστιας πνευματικής του προσφοράς, η Εκκλησία τον ανακήρυξε Μέγα. Στις αγιογραφίες απεικονίζεται με μακριά γενειάδα, στοιχείο που υποδηλώνει την ασκητική του φύση.
Απολυτίκιο του Αγίου Ευθυμίου
Ευφραίνου έρημος η συ τίκτουσα, ευθύμησον η ουκ ωδίνουσα· ότι επλήθυνέ σοι τέκνα, ανήρ επιθυμιών των του Πνεύματος, ευσεβείᾳ φυτεύσας, εγκρατεία εκθρέψας, εις αρετών τελειότητα. Ταις αυτού ικεσίαις, Χριστέ ο Θεός, ειρήνευσον την ζωήν ημών.
Η λαογραφική παράδοση του Αγίου
Ο Όσιος Ευθύμιος στη λαϊκή αντίληψη συνδέεται με τους Αγίους Αντώνιο και Αθανάσιο, με μια πίστη που χαρακτήρισε ο λαογράφος Δημήτριος Λουκάτος ως «δεισιθανατική». Ειδικά στη Ρούμελη, οι κάτοικοι συνήθιζαν να αλλάζουν θέση στα κρεβάτια τους τη μέρα της γιορτής του, ώστε να μην τους βρει και τους πάρει μαζί του στον Άδη.
Το όνομά του συχνά ερμηνευόταν λανθασμένα ως συνδεδεμένο με το ρήμα «θυμάμαι», με αποτέλεσμα να πιστεύεται πως οι πιστοί –κυρίως οι μητέρες– όφειλαν να τον θυμούνται, για να τις θυμηθεί κι εκείνος και να τους δώσει απογόνους.
Έθιμα και ευχές για απογόνους
Στο πλαίσιο αυτό, οι παντρεμένες γυναίκες συνήθιζαν να φτιάχνουν πίτες και να τις πηγαίνουν στην εκκλησία για ευλογία. Στη συνέχεια τις μοίραζαν σε μικρά αγόρια, με την ελπίδα να αποκτήσουν κι εκείνες αγόρια.
Η παράδοση αυτή δείχνει τη βαθιά πίστη που διατηρούσαν οι άνθρωποι στον Άγιο Ευθύμιο ως προστάτη της γονιμότητας και της οικογένειας.