Η γιορτή του Αγίου που αγαπήθηκε από τους αγρότες και τους αμπελουργούς, φέρνει κάθε χρόνο τον Φεβρουάριο ένα μήνυμα πίστης, προστασίας και καλής σοδειάς.
Ποιοι γιορτάζουν την 1η Φεβρουαρίου
Την Κυριακή, 1 Φεβρουαρίου, σύμφωνα με το εορτολόγιο, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Τρύφωνα, μάρτυρα της πίστης, μαζί με τη Φιλικητάτη Μάρτυρα. Τα ονόματα που γιορτάζουν είναι:
- Τρύφων, Τρύφωνας, Τρυφωνία
- Φιλικητάτη, Φιλικήτη, Φιλικήτα
Ο Άγιος Τρύφων είναι ξεχωριστός για τους ανθρώπους της γης. Έγινε ο προστάτης των αμπελουργών και γενικότερα των γεωργών, και η γιορτή του σηματοδοτεί κάτι πολύ περισσότερο από ένα θρησκευτικό γεγονός: είναι συνδεδεμένη με τον κύκλο της φύσης και τη φροντίδα των αμπελιών.
Ο Άγιος Τρύφων – φτωχός αγρότης αλλά μεγάλος μάρτυρας. Στην αγιογραφία του κρατά στα χέρια του σταυρό και κλαδευτήρι, σύμβολα πίστης και δουλειάς
Γιατί θεωρείται προστάτης των αμπελουργών
Ο Άγιος Τρύφων έγινε γνωστός και αγαπητός τόσο εν ζωή όσο και μετά το μαρτύριό του. Αν και το Συναξάρι δεν τον συνδέει άμεσα με το κρασί και το αμπέλι, η λαϊκή πίστη τον έχρισε προστάτη των αμπελουργών. Οι σύγχρονες εικόνες τον παρουσιάζουν να κρατά κλαδευτήρι, και αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο.
Η εορτή του συμπίπτει με την εποχή που ξεκινά το κλάδεμα των αμπελιών – μια κρίσιμη αγροτική εργασία. Για αυτόν τον λόγο, την 1η Φεβρουαρίου, οι αμπελουργοί δεν εργάζονται, αλλά συμμετέχουν σε αγιασμούς και ραντίζουν τα αμπέλια τους, ζητώντας την προστασία του Αγίου. Στο Ευχολόγιο του Δημητριέφσκυ υπάρχει και η ειδική «ευχή του Αγίου Τρύφωνα για την άμπελο».
Σχέση με τα λαϊκά έθιμα και τον κύκλο της φύσης
Ο Φεβρουάριος είναι μια κρίσιμη εποχή για τη βλάστηση. Αν και το αμπέλι φαίνεται να «κοιμάται», αρχίζει τότε η πιο σοβαρή φροντίδα του – το κλάδεμα. Αυτή η διαδικασία είναι ιδιαίτερη, απαιτεί γνώσεις, εμπειρία και αγάπη. Ο αμπελουργός με το κλάδεμα καθορίζει την παραγωγή, την υγεία των φυτών και τη διάρκεια ζωής τους.
Δεν είναι τυχαίο που αρχαίες αντιλήψεις για τη γονιμότητα βρήκαν έκφραση στη γιορτή του Αγίου. Παλαιότερα, πριν αρχίσει το κλάδεμα, οι γεωργοί ζητούσαν την εύνοια των θείων δυνάμεων. Με την επικράτηση του Χριστιανισμού, οι παλιές δοξασίες ενσωματώθηκαν στον εορτασμό του Αγίου Τρύφωνα. Εκείνος έγινε το πρόσωπο που συγκέντρωνε τις ελπίδες για καλή σοδειά, προστασία από τον παγετό, το χαλάζι, τις βροχές και τις ασθένειες.
Αξίζει να σημειωθεί πως και στη Γαλλία, ο Άγιος Βικέντιος (Saint Vincent), ο αντίστοιχος προστάτης των αμπελουργών, γιορτάζεται την ίδια περίοδο, στις 22 Ιανουαρίου.
Τοπικά έθιμα και γιορτές προς τιμήν του Αγίου
Σε πολλές αμπελουργικές περιοχές της Ελλάδας τιμούν τον Άγιο με τοπικά έθιμα και παραδόσεις. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Γουμένισσα, ένας τόπος με έντονη αμπελουργική δραστηριότητα.
Εκεί, η λατρεία προς τον Άγιο είναι ιδιαίτερα έντονη, όπως φαίνεται και από την καλοδιατηρημένη τοιχογραφία στο Ιερό Προσκύνημα της Παναγίας. Στην αγιογραφία ο Άγιος απεικονίζεται ολόσωμος, κρατώντας στο χέρι το χαρακτηριστικό κλαδευτήρι.
Κάθε χρόνο, οι κάτοικοι της περιοχής αγοράζουν ένα μοσχάρι και το προσφέρουν ως θυσία. Την ημέρα της γιορτής, το κρέας του μαγειρεύεται σε μεγάλα καζάνια και προσφέρεται δωρεάν στους προσκυνητές. Πολλοί παίρνουν μαζί τους το κουρμπάνι για να ραντίσουν τα σπίτια και τα αμπέλια τους, όπως γίνεται με τον αγιασμό.
Το έθιμο συνοδεύεται από άφθονο γουμενισσιώτικο κρασί, τραγούδια και μουσική. Το πανηγύρι κρατά όλη την ημέρα, με τον κόσμο να καταφθάνει για να προσκυνήσει την εικόνα του Αγίου, στολισμένη με κληματόβεργες και σταφύλια της προηγούμενης χρονιάς.
Η 1η Φεβρουαρίου είναι μια μέρα πίστης, μνήμης και ευγνωμοσύνης προς τον Άγιο Τρύφωνα, που εξακολουθεί να εμπνέει και να καθοδηγεί τους ανθρώπους του μόχθου και της γης.