Σήμερα τιμάται η μνήμη μιας σπουδαίας Αγίας που άφησε πίσω της τα πλούτη και την κοσμική ζωή, για να γίνει μοναχή και να σταθεί δίπλα σε κορίτσια και γυναίκες που είχαν ανάγκη.
Σήμερα, Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου, σύμφωνα με το εορτολόγιο του 2026, τιμάται η μνήμη της Αγίας Φιλοθέης της Αθηναίας. Σύμφωνα με το εορτολόγιο, γιορτάζουν οι:
- Φιλόθεος
- Φιλοθέη
- Φιλοθέα
- Φιλοθεούλα
Η Αγία Φιλοθέη: Από τα πλούτη στο μοναστήρι
Μοίρασε όλη της την περιουσία και μαρτύρησε στα χέρια των Τούρκων.
Η Αγία Φιλοθέη, μαζί με τον Άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, είναι πολιούχος της Αθήνας. Η μνήμη της τιμάται στις 19 Φεβρουαρίου, αλλά και στις 12 Οκτωβρίου.
Γεννήθηκε το 1522 στην Αθήνα και προερχόταν από την αριστοκρατική οικογένεια των Μπενιζέλων. Το αρχοντικό της οικογένειας, που σώζεται μέχρι σήμερα στην Πλάκα, θεωρείται το παλαιότερο σπίτι της πόλης.
Το κοσμικό της όνομα ήταν Παρασκευή Μπενιζέλου, ενώ οι δικοί της την αποκαλούσαν χαϊδευτικά Ρηγούλα ή Ρεβούλα. Οι γονείς της φρόντισαν να της προσφέρουν εξαιρετική μόρφωση, για τα δεδομένα της εποχής.
Το σπίτι που μεγάλωσε η Αγία Φιλοθέη θεωρείται το παλαιότερο στην Αθήνα. Αποτελεί το μοναδικό σωζόμενο δείγμα αρχοντικής κατοικίας των μεταβυζαντινών χρόνων. Η κύρια φάση του ανήκει στα τέλη του 17ου με αρχές του 18ου αιώνα και η παλαιότερη στον 16ο – 17ο αιώνα
Σε ηλικία μόλις 14 ετών την ανάγκασαν να παντρευτεί τον κατά πολύ μεγαλύτερό της άρχοντα των Αθηνών, Ανδρέα Χειλά, που περιγράφεται ως τσιγκούνης, ζηλιάρης και σκληρός απέναντί της.
Λέγεται ότι οι γονείς της την πίεσαν να παντρευτεί παρά τη θέλησή της, για να τη γλιτώσουν από τους Τούρκους που άρπαζαν νεαρές κοπέλες και τις οδηγούσαν στα χαρέμια. Ο γάμος της Ρεβούλας δεν κράτησε πολύ, καθώς ο Χειλάς πέθανε σύντομα. Στα 17 της χρόνια ήταν ήδη χήρα, πλούσια και περιζήτητη.
Ωστόσο, δεν ήθελε να ξαναπαντρευτεί, όπως της πρότειναν οι συγγενείς της. Επέλεξε να αφιερωθεί στη φιλανθρωπία και στην προσφορά.
Το πανέμορφο αρχοντικό των Μπενιζέλων, στο 96 της οδού Αδριανού στην Πλάκα. Σε αυτό το σπίτι του 16ου αιώνα γεννήθηκε και έζησε η Παρασκευή Μπενιζέλου, δηλαδή η Αγία Φιλοθέη
Το όραμα και η ίδρυση της Μονής
Μετά τον θάνατο και των γονιών της, η Παρασκευή είδε σε όραμα τον Άγιο Ανδρέα. Τότε αποφάσισε να χτίσει ένα μοναστήρι και ένα εκκλησάκι αφιερωμένο στο όνομά του. Πρόκειται για το εκκλησάκι που βρίσκεται σήμερα δίπλα στο Μέγαρο της Αρχιεπισκοπής. Παράλληλα, εκάρη μοναχή και πήρε το όνομα Φιλοθέη.
Στη Μονή την ακολούθησαν αρχικά οι υπηρέτριες του πατρικού της σπιτιού και πολύ γρήγορα περίπου 150 νέες κοπέλες. Η δράση της δεν περιορίστηκε στο μοναστήρι. Ίδρυσε σχολεία, νοσοκομεία, ξενώνες και ορφανοτροφεία, ενώ προσέφερε αδιάκοπα βοήθεια σε όσους είχαν ανάγκη.
Το Ψυχικό και η Καλογρέζα
Στο πλαίσιο της φιλανθρωπικής της δράσης, άνοιξε ένα πηγάδι σε περιοχή κοντά στο κέντρο της Αθήνας, όπου τότε κινούνταν κυρίως αγρότες και βοσκοί.
Το «ψυχικό» αυτό της καλόγριας βοήθησε ανθρώπους που υπέφεραν από λειψυδρία και έδωσε το όνομά του στην περιοχή που μέχρι σήμερα λέγεται Ψυχικό.
Η ίδια συνέβαλε και στην ονομασία της Καλογρέζας. Εκεί είχε ιδρύσει παράρτημα της Μονής, γνωστό ως «Μονή της καλόγριας». Με τα χρόνια, η ονομασία παραφθάρθηκε και έμεινε ως Καλογρέζα.
Η σύλληψη και τα βασανιστήρια
Πέρα από τις γυναίκες που είχαν ενταχθεί στο μοναστήρι, η Φιλοθέη προστάτευε και κοπέλες που είχαν πουληθεί ως σκλάβες στους Τούρκους. Όταν οι «αγοραστές» έμαθαν ότι τις βοηθούσε να διαφύγουν, εισέβαλαν στη Μονή, τη συνέλαβαν και την οδήγησαν στον Πασά. Εκείνος την απείλησε με αποκεφαλισμό αν δεν αρνιόταν την πίστη της.
Η Φιλοθέη απάντησε πως ήταν έτοιμη να θυσιαστεί για τον Χριστό.
Τελικά απελευθερώθηκε, έπειτα από έντονες διαμαρτυρίες χριστιανών που πίεσαν για την αποφυλάκισή της.
Η Φιλοθέη δεν αλλαξοπίστησε όταν βασανίστηκε από τους Τούρκους
Το μαρτυρικό της τέλος
Μετά την επιστροφή της στη Μονή, η αγάπη του κόσμου προς το πρόσωπό της μεγάλωσε ακόμη περισσότερο. Στον κύκλο της συγκεντρώθηκαν ακόμη περισσότερες γυναίκες και ίδρυσε νέα παραρτήματα στα Πατήσια, στην Τζιά και στην Αίγινα. Όλη της η περιουσία διατέθηκε για φιλανθρωπικούς σκοπούς.
Το 1589 (αναφέρεται και το 1588), την παραμονή της εορτής του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη, πολιούχου της Αθήνας, η Φιλοθέη βρισκόταν στο μοναστήρι των Πατησίων μαζί με άλλες μοναχές για αγρυπνία.
Αργά τη νύχτα, εξαγριωμένοι Τούρκοι εισέβαλαν, τη χτύπησαν άγρια, τη βασάνισαν και την άφησαν σχεδόν νεκρή.
Οι μοναχές την μετέφεραν σε κρύπτη στην Καλογρέζα. Εκεί, στις 19 Φεβρουαρίου, υπέκυψε στα τραύματά της.
Η Αγία Φιλοθέη ανακηρύχθηκε Αγία επί Οικουμενικού Πατριάρχη Ματθαίου Β΄, την περίοδο 1595-1600.