Στα 92 του χρόνια, ο Λάζος Τερζάς παραμένει μια ζωντανή μορφή του ελληνικού θεάτρου και της τηλεόρασης, με μια διαδρομή που συνδέθηκε βαθιά με τον ποντιακό πολιτισμό και την παράδοση.
Ο Λάζος Τερζάς, κατά κόσμον Λάζαρος Τερζανίδης, γεννήθηκε στις 10 Οκτωβρίου 1933 στο Μαγικό Ξάνθης, από Πόντιους γονείς. Από μικρός γαλουχήθηκε με την αγάπη για τη Θράκη και την Ελλάδα. Έμαθε να σέβεται και να πονά τον τόπο του, να δουλεύει τη γη, να τη σπέρνει, να τη θερίζει, να τη φροντίζει και να τιμά τον καρπό της.
Αποφοίτησε από την Εκκλησιαστική Σχολή Ξάνθης, όπου φοίτησε επτά χρόνια, και στη συνέχεια στράφηκε στη μεγάλη του αγάπη: το θέατρο. Σπούδασε δραματική τέχνη στη Δραματική Σχολή Κωστή Μιχαηλίδη – Μαίρης Αρώνη και έκανε τα πρώτα του επαγγελματικά βήματα στο θέατρο του Κώστα Μουσούρη.
Οι μεγάλες συνεργασίες που σημάδεψαν την πορεία του
Στην Αθήνα συνεργάστηκε με κορυφαίους θιάσους και σημαντικά ονόματα της σκηνής: Καρέζη – Καζάκος, Γαληνέας – Αλεξανδράκη, Βαλάκου, Κατράκης, Ηλιόπουλος – Φωτόπουλος. Το 2000 βρέθηκε και στη σκηνή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, επιβεβαιώνοντας τη διαρκή του παρουσία στο ποιοτικό θέατρο.
Η ανάγκη για ένα αυθεντικό λαϊκό θέατρο
Ο Λάζος Τερζάς δεν επαναπαύτηκε ποτέ. Παρά τη σταθερότητα που του προσέφερε το επαγγελματικό θέατρο, συχνά επέλεγε να ακολουθήσει πιο ριψοκίνδυνες διαδρομές. Συνεργάστηκε με νέους ηθοποιούς και συνέβαλε στη δημιουργία θιάσων που στόχευαν σε ένα γνήσιο, λαϊκό και ζωντανό θέατρο, όπως το «Κυκλικό Θέατρο», η «Ελεύθερη Σκηνή», το «Θέατρο Ν. Ιωνίας», η «Νέα Πορεία» και το «Λαϊκό Πειραματικό Θέατρο».
Παράλληλα συμμετείχε σε αρκετές κινηματογραφικές ταινίες, όμως η ευρεία αναγνώριση ήρθε μέσα από την τηλεόραση. Οι ρόλοι του άφησαν ισχυρό αποτύπωμα.
Ξεχώρισε ως Μηνάς στους «Έμπορους των Εθνών» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και ως Γύφτος στη «Γυφτοπούλα» του ίδιου συγγραφέα, μια ερμηνεία που χαράχτηκε στη μνήμη των τηλεθεατών. Στη συνέχεια συμμετείχε στις σειρές «Η μάχη των πελαργών», «Ετυμηγορία» με τον Στέφανο Ληναίο, «Δρόμος», «Λαυρεωτικά», «Τερπετέρης» του Αργύρη Εφταλιώτη, «Όταν ήμουν δάσκαλος» του Γρηγορίου Κονδυλάκη και «Η ζωή και ο θάνατος του Καραβέλλα» του Κωνσταντίνου Θεοτόκη.
Η στροφή στο ποντιακό θέατρο και η μεγάλη απόφαση
Τον Σεπτέμβριο του 1980, ενώ η καριέρα του βρισκόταν σε ανοδική πορεία, πήρε μια τολμηρή απόφαση. Άφησε την ασφαλή του διαδρομή και ίδρυσε το «Κέντρο Ποντιακού Θεάτρου και Τεχνών “Νέα Ποντιακή Σκηνή”».
Με αυτό το εγχείρημα ανανέωσε ουσιαστικά το ερασιτεχνικό ποντιακό θέατρο. Ανέβασε έργα όπως ο «Λαζάραγας» ή «Τα σκοτάδια» και τα παραδοσιακά δρώμενα «Οι Μωμόγεροι». Παρουσίασε επίσης το έργο «Οι τελευταίοι» του Πόλυ Χάιτα, αφιερωμένο στους αγώνες και τον ξεριζωμό των Ελληνοποντίων.
Ιδιαίτερη απήχηση γνώρισε η απόδοση της «Ειρήνης» του Αριστοφάνη στην ποντιακή διάλεκτο. Ο φιλόλογος Χρίστος Ανδρεάδης χαρακτήρισε την παράσταση «…θείας ποντιακής παραδοσιακής πανδαισίας». Ακολούθησε και η «Λυσιστράτη» στην ποντιακή, επιβεβαιώνοντας τη δύναμη και τη ζωντάνια της γλώσσας.
Το καλοκαίρι του 1995, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών στο Θέατρο Λυκαβηττού, παρουσίασε τη «Δημώδη Ακριτική ποίηση του Πόντου», με βασικό άξονα το έπος «Ο Βασίλειον ο Διγενής Ακρίτας».
Η συγγραφή και η διεθνής παρουσία
Συγγραφικά, υπέγραψε το θεατρικό έργο «Γάμπρε, φούστορον τρως;», το οποίο ανέβηκε με μεγάλη επιτυχία από τους «Ακρίτες του Πόντου» στη Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης.
Παράλληλα με τη σκηνική του δράση και τις διαλέξεις για τον ποντιακό πολιτισμό, συμμετείχε σε εκατοντάδες πολιτιστικές εκδηλώσεις ποντιακών σωματείων σε όλη την Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Βρέθηκε στη Γερμανία, στο Στρασβούργο και στις Βρυξέλλες στο Ευρωκοινοβούλιο, στον Καναδά, στην Αυστραλία, στην Κύπρο, στη Μόσχα, στο Γκελεντζίκ της Μαύρης Θάλασσας, στην Τραπεζούντα, στο Μπατούμ και στην Τιφλίδα.
Σήμερα, στα 92 του, ο Λάζος Τερζάς κουβαλά μια πορεία γεμάτη θέατρο, τηλεόραση, πολιτισμό και βαθιά αγάπη για τον Πόντο και την Ελλάδα. Μια διαδρομή που δεν περιορίστηκε στη σκηνή, αλλά έγινε αποστολή ζωής.