Τα Ψυχοσάββατα είναι αφιερωμένα στη μνήμη των κεκοιμημένων και συνδέονται άμεσα με το Πάσχα. Δείτε ποιους δεν μνημονεύουμε αυτές τις ημέρες και μια απλή συνταγή για σπιτικά κόλλυβα.
Τι είναι τα Ψυχοσάββατα και πότε πέφτουν
Με τον όρο Ψυχοσάββατο εννοούμε το Σάββατο πριν από την Κυριακή των Απόκρεων – λίγο πριν ξεκινήσει η Μεγάλη Τεσσαρακοστή – και το Σάββατο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής.
Οι ημέρες αυτές συνδέονται άμεσα με το Πάσχα. Καθώς το Άγιο Πάσχα είναι κινητή εορτή, αλλάζουν κάθε χρόνο και οι ημερομηνίες των Ψυχοσάββατων.
Για το 2026, το πρώτο Ψυχοσάββατο είναι στις 14 Φεβρουαρίου, δηλαδή 57 ημέρες πριν από το Πάσχα. Το δεύτερο, το Ψυχοσάββατο της Πεντηκοστής, πέφτει στις 30 Μαΐου, 48 ημέρες μετά το Πάσχα.
Γιατί η Εκκλησία τα ονομάζει Μεγάλα Ψυχοσάββατα
Πέρα από τα τακτικά Σάββατα του χρόνου, η Εκκλησία έχει ορίσει δύο «Μεγάλα Ψυχοσάββατα», αφιερωμένα ιδιαίτερα στη μνήμη όλων των κεκοιμημένων.
Η θεολογική και ποιμαντική σημασία αυτών των ημερών είναι ξεκάθαρη: μέσα από τα μνημόσυνα οι πιστοί ζητούν το έλεος του Θεού για όσους έχουν φύγει από τη ζωή, προσευχόμενοι για την ανάπαυση και την Ανάστασή τους.
Ιδιαίτερα το Σάββατο πριν από την Κυριακή των Απόκρεων λειτουργεί και ως πνευματική προετοιμασία για τη Δευτέρα Παρουσία, δηλαδή για την ημέρα της κρίσεως ενώπιον του θρόνου του Θεού.
Ποιους δεν μνημονεύουμε το Ψυχοσάββατο
Η Εκκλησία ορίζει δύο βασικές εξαιρέσεις στη μνημόνευση ονομάτων.
Πρώτον, δεν μνημονεύονται όσοι έφυγαν από τη ζωή αβάπτιστοι, καθώς το βάπτισμα θεωρείται μυστήριο σωτηρίας.
Δεύτερον, δεν μνημονεύονται ονομαστικά όσοι έχουν επιλέξει την αποτέφρωση της σορού τους, σύμφωνα με την επιθυμία τους. Σε αυτή την περίπτωση, η μνημόνευση θεωρείται ασύμβατη με την εκκλησιαστική παράδοση.
Πώς τιμώνται τα Ψυχοσάββατα
Τα δύο Ψυχοσάββατα τιμώνται μέσα στους ναούς με μνημόσυνα, ενώ τελούνται τρισάγια στους τάφους. Οι πιστοί προσφέρουν κόλλυβα και ελεημοσύνες, το λεγόμενο «ψυχικό», στη μνήμη των αγαπημένων τους.
Παράλληλα, το έθιμο συνδέεται και με αποχή από εργασία, ώστε η ημέρα να αφιερωθεί στη μνήμη και την προσευχή.
Η κοινωνική και πνευματική διάσταση των τελετών αναδεικνύει την αδελφική ενότητα και τη φροντίδα για τους φτωχούς και τους λησμονημένους.
Πότε πηγαίνουμε τα κόλλυβα στην εκκλησία
Τα κόλλυβα συνήθως πηγαίνουν το πρωί του Σαββάτου, πριν από τη Θεία Λειτουργία, ώστε να διαβαστούν κατά το μνημόσυνο. Ωστόσο, είναι αποδεκτό να προσκομιστούν και από τον Εσπερινό της Παρασκευής.
Τα κόλλυβα, δηλαδή το σιτάρι που «πεθαίνει» για να ξαναγεννηθεί, συμβολίζουν την Ανάσταση και την αιώνια ζωή. Δείτε εδώ μία συνταγή για σπιτικά κόλλυβα.
Τι κάνουμε με τα κόλλυβα που περισσεύουν
Το σιτάρι ή τα κόλλυβα που περισσεύουν δεν τα πετάμε. Η συμβουλή των ιερέων είναι να τοποθετούνται στο χώμα, σε αυλή ή σε γλάστρα, ώστε να επιστρέφουν στη γη.
Με αυτόν τον τρόπο διατηρείται ο βαθύς συμβολισμός του κύκλου της ζωής και της Ανάστασης, που εκφράζεται μέσα από το ίδιο το σιτάρι.