Η σημερινή ημέρα, 2 Φεβρουαρίου, είναι αφιερωμένη σε μία από τις σημαντικότερες εορτές της Ορθοδοξίας: την Υπαπαντή του Κυρίου. Η λέξη “Υπαπαντή” σημαίνει “υποδοχή” και συνδέεται με την τελετουργική παρουσίαση του βρέφους Ιησού στον Ναό, σαράντα ημέρες μετά τη γέννησή του.
Μία από τις αρχαιότερες εορτές της Εκκλησίας
Η Υπαπαντή είναι μία από τις παλαιότερες γιορτές της Ορθοδοξίας, καθώς άρχισε να εορτάζεται από το 518 μ.Χ. Αποτελεί συνάμα Δεσποτική και Θεομητορική εορτή, τιμώντας τόσο τον Χριστό όσο και την Παναγία.
Η ονομασία “Υπαπαντή” αναφέρεται στην υποδοχή του βρέφους Ιησού στον Ναό των Ιεροσολύμων από τον γέροντα Συμεών. Το περιστατικό αυτό περιγράφεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, κεφάλαιο Β’, στίχοι 22-35.
Η τήρηση του Μωσαϊκού νόμου από την Παναγία και τον Ιωσήφ
Σύμφωνα με τον Μωσαϊκό νόμο, σαράντα ημέρες μετά τη γέννηση ενός παιδιού, η μητέρα όφειλε να προσέλθει στον Ναό για τον καθαρισμό της και να προσφέρει το παιδί στον Θεό, αν ήταν πρωτότοκο. Έτσι, η Παναγία μαζί με τον Ιωσήφ πήγαν στον Ναό για να παρουσιάσουν τον Ιησού και να τηρήσουν την εντολή: «κάθε πρωτότοκο αρσενικό να αφιερώνεται στον Κύριο».
Στο πλαίσιο αυτής της τελετής, οι γονείς έπρεπε να προσφέρουν και μία θυσία, που συνήθως ήταν ένα ζευγάρι τρυγόνια ή δύο νεαρά περιστέρια, όπως προέβλεπε ο νόμος για οικογένειες με περιορισμένα οικονομικά μέσα.
Ο γέροντας Συμεών αναγνωρίζει τον Σωτήρα
Κατά την είσοδο στον Ναό, το βρέφος Ιησούς υποδέχθηκε ο Συμεών, ένας δίκαιος και ευσεβής γέροντας. Κρατώντας τον στην αγκαλιά του, αναγνώρισε τον Λυτρωτή και ελευθερωτή της ανθρωπότητας. Η σκηνή αυτή αποτελεί απόδειξη ότι ο Χριστός δεν ήρθε για να καταργήσει τον Νόμο της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά για να τον φέρει στην πληρότητά του.
Η γιορτή στους βυζαντινούς χρόνους
Η Υπαπαντή αρχικά εορταζόταν στις 14 Φεβρουαρίου, ως μικρή τοπική γιορτή. Ωστόσο, τον 6ο αιώνα ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός την καθιέρωσε ως επίσημη δεσποτική εορτή στις 2 Φεβρουαρίου. Αυτό έγινε με την ελπίδα να παύσει μια φονική επιδημία που μάστιζε την αυτοκρατορία, και καθιέρωσε τη γιορτή με πανηγυρικό χαρακτήρα.
Κατά την ολονυκτία στην Κωνσταντινούπολη, οι αυτοκράτορες συνήθιζαν να παρίστανται στον Ναό των Βλαχερνών για τη λειτουργία, δείχνοντας έτσι την ιδιαίτερη σημασία της ημέρας.
Η διαφορετική ημερομηνία στις Αρμενικές και Παλαιοημερολογίτικες Εκκλησίες
Παρότι η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την Υπαπαντή στις 2 Φεβρουαρίου, υπάρχουν και εξαιρέσεις. Η Αρμενική Εκκλησία συνεχίζει να τη γιορτάζει στις 14 Φεβρουαρίου, όπως γινόταν παλαιότερα, ενώ οι Παλαιοημερολογίτες τη γιορτάζουν στις 15 Φεβρουαρίου.
Απολυτίκιο της εορτής
Ἦχος α’.
Χαῖρε Κεχαριτωμένη Θεοτόκε Παρθένε,
ἐκ σοῦ γὰρ ἀνέτειλεν ὁ Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης,
Χριστὸς ὁ Θεὸς ἠμῶν, φωτίζων τοὺς ἐν σκότει.
Εὐφραίνου καὶ σὺ Πρεσβῦτα δίκαιε,
δεξάμενος ἐν ἀγκάλαις τὸν ἐλευθερωτὴν τῶν ψυχῶν ἠμῶν,
χαριζόμενον ἠμὶν καὶ τὴν Ἀνάστασιν.
Δείτε το βίντεο:
