Ο κοινός τραπεζικός λογαριασμός δημιουργεί συχνά ερωτήματα όταν ένας από τους δικαιούχους φύγει από τη ζωή. Τι συμβαίνει τότε με τα χρήματα; Ποιος τα παίρνει και ποιος μένει εκτός; Δείτε τι προβλέπει η νομοθεσία και τι έχει κρίνει η δικαιοσύνη.
Ο κοινός τραπεζικός λογαριασμός (joint account) δίνει τη δυνατότητα σε δύο ή περισσότερα πρόσωπα να διαχειρίζονται από κοινού τα χρήματα που έχουν καταθέσει.
Ένα από τα βασικά ζητήματα που ανακύπτουν είναι τι γίνεται με την κατάθεση όταν πεθάνει ένας από τους συνδικαιούχους.
Τι προβλέπει ο νόμος για τον κοινό λογαριασμό
Με βάση το άρθρο 2 του Ν. 5638/1932, μπορεί να έχει συμφωνηθεί ότι σε περίπτωση θανάτου ενός δικαιούχου, ο λογαριασμός και το υπόλοιπο της κατάθεσης περνούν αυτομάτως στους επιζώντες.
Αν υπάρχει αυτός ο όρος, οι κληρονόμοι του θανόντος δεν έχουν δικαίωμα να ζητήσουν το μερίδιο που θα του αναλογούσε.
Η νομολογία του Αρείου Πάγου (ΑΠ 381/2018) έχει ξεκαθαρίσει ότι:
- Οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος δεν μπορούν να στραφούν κατά της τράπεζας για να εισπράξουν το ποσό, εφόσον έχει τεθεί ο σχετικός όρος.
- Ο επιζών δικαιούχος μπορεί να αναλάβει ολόκληρο το ποσό της κατάθεσης, ακόμη και αν άλλοι συνδικαιούχοι ή κληρονόμοι θεωρούν ότι έχουν μερίδιο, χωρίς να χρειάζεται τη συναίνεσή τους.
- Αν δεν υπάρχει ο όρος του άρθρου 2 Ν. 5638/1932, τότε οι κληρονόμοι μπορούν να διεκδικήσουν από τον επιζώντα δικαιούχο το ποσοστό που αναλογούσε στον θανόντα, όχι όμως από την τράπεζα.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη για τους δικαιούχους
- Η ρύθμιση αυτή ενισχύει τη θέση του επιζώντος δικαιούχου και διευκολύνει τη διαχείριση του λογαριασμού μετά τον θάνατο.
- Η μεταβίβαση του ποσού γίνεται αυτοδικαίως, χωρίς να απαιτείται κάποια ενέργεια από τους υπόλοιπους ή από τους κληρονόμους.
- Οι κληρονόμοι δεν μπορούν να στραφούν κατά της τράπεζας για να πάρουν χρήματα. Αν δεν υπάρχει ο ειδικός όρος, μπορούν να απευθυνθούν μόνο κατά του επιζώντος συνδικαιούχου, με βάση τις μεταξύ τους σχέσεις.
Τι ισχύει για το τραπεζικό απόρρητο και την κατάσχεση
Για περισσότερες λεπτομέρειες, μπορεί κανείς να ανατρέξει στην Απόφαση Αρείου Πάγου 381/2018.
«…Καθόσον αφορά το νομικό καθεστώς που διέπει το τραπεζικό απόρρητο των καταθέσεων μετά την ισχύ του άρθρου 24 του Ν. 2915/2001, με το οποίο ορίζεται ότι το απόρρητο των κάθε μορφής καταθέσεων σε πιστωτικά ιδρύματα, καθώς και των αύλων μετοχών που καταχωρίζονται στο …… του …… δεν ισχύει έναντι του δανειστή που έχει δικαίωμα κατάσχεσης της περιουσίας του δικαιούχου της κατάθεσης ή της μετοχής. Το απόρρητο αίρεται μόνο για το χρηματικό ποσό που απαιτείται για την ικανοποίηση του δανειστή. Κατά συνέπεια δεν αποκλείεται η κατάσχεση των τραπεζικών καταθέσεων, συμπέρασμα στο οποίο είχε ήδη καταλήξει και η νομολογία πριν την ως άνω νομοθετική ρύθμιση, υπό το καθεστώς του Ν.Δ. 1059/1971 ,(βλ. Ολ. Α.Π. 19/2001 ΔΕΕ 2001 σελ. 190, Α.Π.785/1999 ΔΕΕ 1999 σελ. 888, Α.Π. 358/2004 ΔΕΕ 2004 σελ. 1163, κατά μεταστροφή της μέχρι τότε νομολογίας, (βλ. Ολ.Α.Π 1224/1975 ΝοΒ 24 σελ. 188, Ολ.ΑΠ 1225/1975 Νοβ 24 σελ.189, Ολ.Α.Π. 3/1993 Ε.Εμπ.Δ. 1994 σελ.204 ), κατά την οποία η παροχή πληροφοριών από τράπεζα περί του ύψους υπολοίπου καταθέσεων πελάτου της, σε δανειστή εμπίπτει στις περί προστασίας του τραπεζικού απορρήτου διατάξεις, έστω και αν λαμβάνει τη μορφή αρνητικής δήλωσης του άρθρου 985 Κ.Πολ.Δ., σε περίπτωση επιβολής κατασχέσεως στα χέρια της τράπεζας ως τρίτης και εκ του λόγου αυτού ήταν άκυρη η κατάσχεση τραπεζικής κατάθεσης, έστω και σε κοινό λογαριασμό. Περαιτέρω, με το άρθρο 4 του Ν. 5638/1932, Περί καταθέσεως εις κοινόν λογαριασμόν, ορίζεται ότι, Κατάσχεσις της καταθέσεως επιτρέπεται, έναντι όμως των κατασχόντων αυτή τεκμαίρεται αμαχητώς, ότι ανήκει εις πάντας τους δικαιούχους. Η διάταξη αυτή διατήρησε την ισχύ της και μετά την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα (αρθρ. 117 Εισ.Ν.Α.Κ.) Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνη του άρθρου 1 του ίδιου νόμου, προκύπτει ότι με την κατάθεση των χρημάτων στο όνομα περισσοτέρων δικαιούχων, δημιουργείται ενεργητική εις ολόκληρον ενοχή κατά την έννοια του άρθρου 489 Α.Κ., δηλαδή καθένας από τους δικαιούχους έχει δικαίωμα να αναλάβει ολόκληρο το ποσό της κατασχέσεως χωρίς τη σύμπραξη των λοιπών και η τράπεζα έχει υποχρέωση να καταβάλει το ποσό αυτό σε πρώτη ζήτηση. Ομως σε περίπτωση κατασχέσεως καταθέσεως κοινού λογαριασμού εκ μέρους του δανειστού ενός από τους δικαιούχους, όπως εν προκειμένω, ο δανειστής αυτός δεν δικαιούται να κατάσχει το σύνολο της κατασχέσεως, αφού κατά αμάχητο τεκμήριο, αυτή ανήκει σε όλους τους δικαιούχους κατ` ίσα μέρη, αλλά μόνο το μέρος της καταθέσεως που αναλογεί στον οφειλέτη του καταθέτη. Ετσι η κατάθεση κατά το υπόλοιπο μέρος που αναλογεί στους λοιπούς δικαιούχους παραμένει απρόσβλητη από το δανειστή αυτόν, καθιερώνεται δηλαδή με την παραπάνω διάταξη του άρθρου 4 ειδική περίπτωση ακατασχέτου ως προς αυτόν, (Α.Π. 785/1999 ο.π. και ΕΕμπΔ 1999 σελ. 477)..».