Όταν κάποιος φεύγει από τη ζωή χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη, οι συγγενείς που μένουν πίσω συχνά δεν γνωρίζουν πώς μοιράζεται η περιουσία του. Ο νόμος, ωστόσο, καθορίζει με ακρίβεια ποιοι κληρονομούν, με ποια σειρά και σε τι ποσοστά, ώστε να αποφεύγονται παρεξηγήσεις και αδικίες.
Το σύστημα των τάξεων και η σειρά προτεραιότητας
Η Ελένη Κοντογεώργου, πρόεδρος του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείων Αθηνών – Πειραιώς – Αιγαίου και Δωδεκανήσου, μέλος της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής του Κληρονομικού Δικαίου, εξηγεί στην εφημερίδα «Τα Νέα» πως η νομοθεσία ακολουθεί ένα σύστημα «τάξεων» με αυστηρή σειρά. Όταν δεν υπάρχει διαθήκη, οι συγγενείς που ανήκουν στην πλησιέστερη τάξη κληρονομούν εξ ολοκλήρου την περιουσία, αποκλείοντας τους υπόλοιπους.
Ποιοι ανήκουν στην πρώτη τάξη
Η πρώτη τάξη περιλαμβάνει τον/τη σύζυγο και τα παιδιά του θανόντος.
Αν υπάρχουν και τα δύο:
- Η σύζυγος κληρονομεί το 1/4 της περιουσίας. Με βάση τις αλλαγές που προωθούνται, αν υπάρχει μόνο ένα παιδί, ο/η σύζυγος θα παίρνει το 1/3, ενώ το παιδί τα υπόλοιπα 2/3. Σε περίπτωση περισσότερων παιδιών, το ποσοστό της συζύγου παραμένει στο 1/4 και τα 3/4 μοιράζονται ισόποσα στα παιδιά.
- Αν κάποιο από τα παιδιά έχει αποβιώσει ή αποποιηθεί την κληρονομιά, το μερίδιό του πηγαίνει στους απογόνους του. Αν δεν υπάρχουν απόγονοι, το ποσοστό του προστίθεται στα μερίδια των υπόλοιπων παιδιών.
Ποιοι περιλαμβάνονται στη δεύτερη τάξη
Αν δεν υπάρχουν παιδιά, η κληρονομιά περνά στη δεύτερη τάξη: γονείς, αδέρφια και τα παιδιά ή εγγόνια αποβιωσάντων αδελφών.
- Οι γονείς, τα αδέρφια και οι απόγονοί τους (αν κάποιο αδέρφι έχει πεθάνει, το μερίδιό του πηγαίνει στα παιδιά ή εγγόνια του).
- Αν υπάρχει επιζών σύζυγος, αυτός δικαιούται το 1/2 της κληρονομιάς, ενώ το άλλο 1/2 μοιράζεται στους συγγενείς αυτής της τάξης.
Η τρίτη τάξη και οι παππούδες
Αν δεν υπάρχουν συγγενείς της δεύτερης τάξης, περνάμε στην τρίτη, όπου περιλαμβάνονται οι παππούδες και γιαγιάδες και οι κατιόντες τους.
- Κληρονομούν οι παππούδες και γιαγιάδες.
- Ο/η σύζυγος παίρνει και πάλι το 1/2 της περιουσίας, και το υπόλοιπο μοιράζεται στους συγγενείς της τρίτης τάξης.
Η τέταρτη τάξη με τους προπαππούδες
Αν δεν υπάρχει κανείς από τις προηγούμενες κατηγορίες, τότε η περιουσία πηγαίνει σε συγγενείς της τέταρτης τάξης, δηλαδή στους προπαππούδες και τις προγιαγιάδες του αποβιώσαντος.
Ο/η σύζυγος ως μοναδικός κληρονόμος
Αν δεν υπάρχει κανένας συγγενής από τις πρώτες τέσσερις τάξεις, τότε όλη η κληρονομιά περνά στον επιζώντα σύζυγο. Σε κάθε περίπτωση, ανεξαρτήτως τάξης, ο/η σύζυγος διατηρεί δικαίωμα σε έπιπλα, ρούχα και είδη κοινής χρήσης που ανήκαν στο νοικοκυριό.
Το ίδιο δικαίωμα έχει και ο/η επιζών συμβίος, αρκεί να υπάρχει σύμφωνο συμβίωσης που είχε συναφθεί τουλάχιστον τρία χρόνια πριν από τον θάνατο. Αν ο διαθέτης είχε ήδη κάνει αίτηση διαζυγίου, τότε το δικαίωμα του συμβίου χάνεται.
Όταν δεν υπάρχει κανείς: Το Δημόσιο κληρονόμος
Στην έκτη και τελευταία τάξη, εφόσον δεν υπάρχει κανείς συγγενής ούτε σύζυγος ή συμβίος, το Δημόσιο αναλαμβάνει την περιουσία. Το κράτος αποδέχεται την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής, δηλαδή με δυνατότητα περιορισμού της ευθύνης του.
Τα πέντε νέα εργαλεία για τις κληρονομιές
Πολλές ελληνικές οικογένειες έχουν έρθει αντιμέτωπες με μακροχρόνιες νομικές διαμάχες γύρω από τις κληρονομιές. Δίκες που κρατούν πάνω από δέκα ή και δεκαπέντε χρόνια, κόστη που συσσωρεύονται και εντάσεις που διαλύουν σχέσεις. Το νέο νομικό πλαίσιο φιλοδοξεί να αλλάξει τα δεδομένα. Παρέχει νέα εργαλεία για την ταχύτερη και ασφαλέστερη διαχείριση της περιουσίας, με στόχο να περιορίσει τις συγκρούσεις και να προστατεύσει τόσο τους κληρονόμους όσο και την επιθυμία του θανόντος.