Η νέα κινηματογραφική «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν έχει ήδη προκαλέσει έντονες συζητήσεις, με τον Γιάννη Σμαραγδή να εκφράζει ανοιχτά τις ενστάσεις του για τον τρόπο με τον οποίο η μεγάλη χολιγουντιανή παραγωγή προσεγγίζει τον Όμηρο, τον Οδυσσέα και την ελληνική ψυχή του έργου.
Ο γνωστός σκηνοθέτης, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική», στάθηκε με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο απέναντι στην ταινία, υποστηρίζοντας ότι η νέα μεταφορά της «Οδύσσειας» φαίνεται να υπηρετεί περισσότερο τους κανόνες και τις ανάγκες της αμερικανικής κινηματογραφικής βιομηχανίας, παρά την ουσία του ομηρικού έπους.
Όπως ανέφερε, η Ελλάδα και η μυθολογία της εξακολουθούν να συγκινούν και να εμπνέουν δημιουργούς σε όλο τον κόσμο, όμως οι ίδιοι οι Έλληνες πολλές φορές μοιάζουν να ξεχνούν τη δύναμη και την παγκόσμια απήχηση αυτής της κληρονομιάς.
«Η Ελλάδα και τα θέματά της ήταν πάντα παγκόσμια και ελκυστικά. Εμείς οι Έλληνες το ξεχάσαμε».
Η σύγκριση με τον «Καποδίστρια»
Ο Γιάννης Σμαραγδής αναφέρθηκε και στο τεράστιο οικονομικό μέγεθος της παραγωγής του Κρίστοφερ Νόλαν, σημειώνοντας ότι ο προϋπολογισμός της «Οδύσσειας» φτάνει περίπου τα 250 εκατομμύρια δολάρια.
Την ίδια στιγμή, έφερε ως παράδειγμα τη δική του ταινία «Καποδίστριας», η οποία, όπως είπε, ολοκληρώθηκε με περίπου 5 εκατομμύρια ευρώ. Με αυτόν τον τρόπο θέλησε να τονίσει πως η αξία μιας ταινίας δεν κρίνεται αποκλειστικά από τα χρήματα που ξοδεύονται, αλλά από το αν μπορεί να αγγίξει πραγματικά τον θεατή.
«Τα πέντε εκατομμύρια για την ταινία του Νόλαν είναι οι καφέδες του συνεργείου. Με τους καφέδες του συνεργείου κάναμε τον “Καποδίστρια”», είπε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ουσία στον κινηματογράφο δεν βρίσκεται απαραίτητα στο μέγεθος της παραγωγής, στα εντυπωσιακά σκηνικά ή στο μεγάλο μπάτζετ, αλλά στη συγκίνηση, στη μνήμη και στη βαθύτερη σχέση που δημιουργεί ένα έργο με το κοινό.
Η αιχμή για το Χόλιγουντ
Η πιο έντονη κριτική του Γιάννη Σμαραγδή αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν σήμερα οι μεγάλες χολιγουντιανές παραγωγές. Όπως υποστήριξε, το Χόλιγουντ κινείται μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η τέχνη καλείται διαρκώς να συνυπάρξει με τις απαιτήσεις της αγοράς, την εμπορική επιτυχία και τις σύγχρονες ιδεολογικές τάσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε και στην επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης. Ο ίδιος εκτίμησε ότι ο Κρίστοφερ Νόλαν γνώριζε πως η συγκεκριμένη απόφαση θα προκαλούσε αντιδράσεις και πως την αξιοποίησε επικοινωνιακά.
«Το έβγαλε προς τα έξω για να σκανδαλίσει. Ήταν σίγουρος ότι θα σκανδαλίσει», ανέφερε.
Ο Σμαραγδής στάθηκε επίσης στο γεγονός ότι ο Νόλαν δεν είναι μόνο ο σκηνοθέτης, αλλά και παραγωγός της ταινίας. Αυτό, όπως είπε, σημαίνει ότι έχει άμεση ευθύνη όχι μόνο για το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, αλλά και για την εμπορική πορεία του έργου.
«Εάν αυτή η ταινία δεν γινόταν εμπορική επιτυχία, θα μπορούσε να εξαφανιστεί ο Νόλαν. Άρα παίζει όλα τα παιχνίδια», σχολίασε χαρακτηριστικά.
Ο Οδυσσέας ως ψυχή των Ελλήνων
Ο Γιάννης Σμαραγδής διευκρίνισε ότι δεν έχει δει ολόκληρη την ταινία, καθώς, όπως εξήγησε, αποφεύγει να παρακολουθεί κινηματογραφικά έργα όταν βρίσκεται σε περίοδο προετοιμασίας της επόμενης δικής του παραγωγής.
Ωστόσο, από τα αποσπάσματα, τις εικόνες και το υλικό που έχουν δημοσιοποιηθεί μέχρι στιγμής, θεωρεί ότι η αισθητική και η ατμόσφαιρα που παρουσιάζονται δεν παραπέμπουν στην Ελλάδα.
Για τον ίδιο, ο Οδυσσέας δεν είναι απλώς ένας ήρωας της μυθολογίας ούτε ένα πρόσωπο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αφορμή για μια εντυπωσιακή κινηματογραφική ιστορία. Είναι, όπως είπε, ένα βαθύτερο σύμβολο του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής ψυχής.
«Ο Οδυσσέας δεν είναι ένα μυθολογικό πρόσωπο. Είναι η ψυχή των Ελλήνων», τόνισε.
Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, αν αυτή η διάσταση δεν αποτυπωθεί στην ταινία, τότε το αποτέλεσμα δεν θα είναι πραγματικά μια κινηματογραφική απόδοση της «Οδύσσειας», αλλά μια ταινία του Νόλαν που απλώς χρησιμοποιεί ως αφετηρία ένα πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας.
Η ανησυχία για την εικόνα της Ελλάδας
Ο Γιάννης Σμαραγδής εξέφρασε και έναν ακόμη προβληματισμό. Όπως είπε, μια τόσο μεγάλη διεθνής παραγωγή έχει τη δύναμη να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι επόμενες γενιές θα φαντάζονται τον Οδυσσέα και τον κόσμο της «Οδύσσειας».
Η ανησυχία του είναι ότι, μέσα από μια τέτοια ταινία, μπορεί να διαμορφωθεί στη συλλογική συνείδηση μια εικόνα που, κατά την άποψή του, δεν συνδέεται ουσιαστικά με την Ελλάδα και την παράδοσή της.
«Αυτό που βλέπω εγώ, που βγάζουν οι ίδιοι, δεν είναι Ελλάδα. Είναι βόρειο πράγμα», είπε, σχολιάζοντας και την επιλογή της Ισλανδίας για σκηνές που παραπέμπουν στην Ιθάκη.
Παρόλα αυτά, ο Γιάννης Σμαραγδής ξεκαθάρισε ότι δεν αμφισβητεί την αξία του Κρίστοφερ Νόλαν ως δημιουργού. Αντιθέτως, τον χαρακτήρισε «σπουδαίο σκηνοθέτη της εποχής μας».
Υπογράμμισε, όμως, ότι άλλο πράγμα είναι η τεχνική αρτιότητα, η σκηνοθετική δεξιοτεχνία και το μέγεθος μιας διεθνούς παραγωγής, και άλλο η ουσιαστική απόδοση του πνεύματος ενός έργου όπως η «Οδύσσεια», που για τους Έλληνες δεν είναι απλώς ένας μύθος, αλλά κομμάτι της πολιτιστικής τους ταυτότητας.