Μια φράση ενός 21χρονου στάθηκε αρκετή για να προκαλέσει θύελλα στα social media και να ανοίξει μια συζήτηση που ξεπερνά τα όρια μιας απλής viral ανάρτησης. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η ηθική της ύπαρξης, η προσωπική ευθύνη και το ίδιο το μοντέλο εργασίας που θεωρούμε αυτονόητο.
Δεν ζήτησα να γεννηθώ, γιατί να δουλεύω;
Ο νεαρός δηλώνει ξεκάθαρα πως δεν σκοπεύει να εργαστεί. Το επιχείρημά του, όσο ακραίο κι αν ακούγεται σε πολλούς, έχει μια εσωτερική λογική: δεν επέλεξε ποτέ να έρθει στη ζωή. Άρα, όπως υποστηρίζει, δεν μπορεί να θεωρείται υπεύθυνος για τη συντήρησή της.
Σύμφωνα με τη δική του οπτική, οι γονείς του είναι εκείνοι που πήραν την απόφαση να τον φέρουν στον κόσμο χωρίς τη συγκατάθεσή του. Κατά συνέπεια, εκείνοι οφείλουν να αναλάβουν και την οικονομική του στήριξη, όχι μόνο μέχρι την ενηλικίωση αλλά εφ’ όρου ζωής. Θεωρεί άδικο να απαιτείται από κάποιον να εργάζεται για να διατηρήσει μια ύπαρξη που δεν ζήτησε ποτέ.
Μια κοινωνία στα δύο
Η τοποθέτησή του συγκέντρωσε εκατομμύρια αντιδράσεις και χώρισε την κοινή γνώμη σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα.
Οι επικριτές του τον παρουσιάζουν ως χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας «κακομαθημένης» γενιάς, συνδέοντάς τον με αυτό που αποκαλούν κουλτούρα δικαιωματισμού (entitlement culture). Για αυτούς, η προσωπική ευθύνη ξεκινά από τη στιγμή της ενηλικίωσης και οι συνθήκες της γέννησης δεν μπορούν να αποτελούν δικαιολογία για αποχή από τις κοινωνικές και επαγγελματικές υποχρεώσεις.
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του βλέπουν στα λόγια του μια αιχμηρή κριτική απέναντι στο σύγχρονο σύστημα εργασίας. Θεωρούν ότι εκφράζει μια γενιά που νιώθει εγκλωβισμένη σε έναν διαρκή αγώνα επιβίωσης, χωρίς ποτέ να έχει επιλέξει να συμμετέχει σε αυτόν.
Η φιλοσοφία πίσω από τη δήλωση
Αυτό που ξεκίνησε ως μια προσωπική άποψη, γρήγορα συνδέθηκε με βαθύτερα φιλοσοφικά ρεύματα, όπως ο Αντιναταλισμός. Πρόκειται για μια θεωρητική προσέγγιση που αποδίδει αρνητική αξία στη γέννηση και θέτει υπό αμφισβήτηση την ηθική της αναπαραγωγής, με το σκεπτικό ότι η ζωή συνοδεύεται αναπόφευκτα από πόνο και ταλαιπωρία.
Το επιχείρημα της ηθικής ασυμμετρίας
Στον πυρήνα αυτής της σκέψης βρίσκεται η έννοια της ηθικής ασυμμετρίας. Με απλά λόγια, η απουσία πόνου θεωρείται πάντα θετική, ακόμη κι αν δεν υπάρχει κάποιος για να τη βιώσει. Αντίθετα, η απουσία χαράς δεν χαρακτηρίζεται αρνητική, εκτός αν υπάρχει ένα ον που τη στερείται.
Ένα ακόμη βασικό σημείο είναι η συναίνεση. Οι υποστηρικτές του Αντιναταλισμού υποστηρίζουν ότι η αναπαραγωγή αποτελεί πράξη επιβολής, αφού το άτομο που γεννιέται δεν έχει τη δυνατότητα να επιλέξει αν θέλει να ζήσει.
Από τη φιλοσοφία στην καθημερινή αγωνία
Όταν η ίδια η ύπαρξη συνοδεύεται από την ανάγκη για συνεχή προσπάθεια επιβίωσης, η έλλειψη συναίνεσης μετατρέπεται, σύμφωνα με αυτή τη λογική, σε βαρύ υπαρξιακό φορτίο.
Στη σύγχρονη εποχή, ο Αντιναταλισμός συνδέεται συχνά με την οικολογική ανησυχία και την οικονομική αβεβαιότητα. Πολλοί θεωρούν ότι η απόφαση να φέρεις ένα παιδί σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται από κλιματική κρίση και εργασιακή εκμετάλλευση μπορεί να εκληφθεί ως εγωιστική.
Παρά τις έντονες αντιδράσεις που προκαλεί, το συγκεκριμένο ρεύμα δεν πηγάζει απαραίτητα από μηδενισμό, αλλά από μια ακραία μορφή ενσυναίσθησης. Στόχος του, όπως υποστηρίζουν οι εκφραστές του, είναι να αποτραπεί ο πόνος πριν ακόμη υπάρξει.