Άνοια στον έναν σύζυγο, αυξημένος κίνδυνος και για τον άλλο
Όταν ο ένας σύζυγος διαγνωστεί με άνοια, αυξάνονται σημαντικά οι πιθανότητες να εμφανίσει τη νόσο και ο άλλος, όπως έδειξε μεγάλη μελέτη με στοιχεία σχεδόν ενός εκατομμυρίου παντρεμένων ενηλίκων.
Το εύρημα δεν σημαίνει ότι η άνοια «μεταδίδεται» μεταξύ των συντρόφων, ούτε ότι υπάρχει μία απλή εξήγηση για τη συγκεκριμένη σύνδεση. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι πίσω από αυτή βρίσκονται κοινοί παράγοντες κινδύνου, ο τρόπος ζωής του ζευγαριού, αλλά και η έντονη επιβάρυνση που προκαλεί η μακροχρόνια φροντίδα ενός ανθρώπου με άνοια.
Τα αποτελέσματα προέρχονται από μεγάλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Ταϊβάν και παρακολούθησε σε βάθος χρόνου την πορεία της υγείας εκατοντάδων χιλιάδων ζευγαριών.
Τη μελέτη παρουσιάζει σε άρθρο της στο The Conversation η Τζόις Σιέτ, αναπληρώτρια καθηγήτρια Νευρολογίας και αναπληρώτρια διευθύντρια του Ινστιτούτου MARCS για τον Εγκέφαλο, τη Συμπεριφορά και την Ανάπτυξη στο Πανεπιστήμιο Δυτικού Σίδνεϊ.
Τι έδειξε η μεγάλη μελέτη στην Ταϊβάν
Οι ερευνητές ανέλυσαν τα στοιχεία περισσότερων από 190.000 ανθρώπων, των οποίων ο σύζυγος ή η σύζυγος είχε διαγνωστεί πρόσφατα με άνοια.
Στη συνέχεια, τα συνέκριναν με τα δεδομένα περισσότερων από 760.000 ανθρώπων, οι οποίοι δεν είχαν διαγνωστεί με άνοια και δεν είχαν σύντροφο που έπασχε από τη συγκεκριμένη νόσο.
Τα δεδομένα αντλήθηκαν από το εθνικό σύστημα ασφάλισης υγείας της Ταϊβάν και κάλυπταν μία ιδιαίτερα μεγάλη χρονική περίοδο, από το 1998 έως το 2022.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, οι γυναίκες των οποίων ο σύζυγος είχε διαγνωστεί με άνοια εμφάνιζαν κατά 74% υψηλότερο σχετικό κίνδυνο να λάβουν και οι ίδιες την ίδια διάγνωση.
Στους άνδρες, η αντίστοιχη αύξηση του σχετικού κινδύνου έφτανε το 69%.
Τα ποσοστά φαίνονται ιδιαίτερα υψηλά, όμως οι επιστήμονες τονίζουν ότι, για να γίνει σωστά κατανοητό το εύρημα, πρέπει να εξεταστεί παράλληλα και ο απόλυτος κίνδυνος.
Τι σημαίνουν στην πράξη τα ποσοστά
Μέσα σε χρονικό διάστημα πέντε ετών, άνοια εμφάνισε περίπου το 6,5% των γυναικών που είχαν σύζυγο με τη νόσο, σε σύγκριση με το 3,7% των γυναικών που δεν είχαν σύντροφο με άνοια.
Στους άνδρες, τα αντίστοιχα ποσοστά διαμορφώθηκαν στο 9,2% και στο 5,8%.
Με απλά λόγια, η διάγνωση άνοιας στον έναν σύντροφο συνδέθηκε με περίπου τρεις επιπλέον περιπτώσεις της νόσου ανά 100 συζύγους μέσα σε μία πενταετία.
Η διαφορά είναι σημαντική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που φροντίζει τον ή τη σύζυγό του με άνοια θα εμφανίσει υποχρεωτικά τη νόσο.
Η άνοια δεν «μεταδίδεται» μεταξύ των συζύγων
Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η φροντίδα ενός ανθρώπου με άνοια προκαλεί άμεσα τη νόσο στον φροντιστή του. Δεν δείχνει επίσης ότι η άνοια «μεταδίδεται» από τον έναν σύντροφο στον άλλο.
Οι παράγοντες που μπορούν να εξηγήσουν τη σύνδεση είναι περισσότεροι και αρκετά σύνθετοι.
Οι άνθρωποι συχνά επιλέγουν συντρόφους με παρόμοιο μορφωτικό επίπεδο, εισόδημα, καθημερινές συνήθειες και γενικό προφίλ υγείας. Επομένως, μπορεί ήδη από την αρχή της κοινής τους ζωής να έχουν ορισμένους κοινούς παράγοντες κινδύνου.
Στη συνέχεια, οι σύζυγοι περνούν μαζί πολλές δεκαετίες, ζουν στο ίδιο περιβάλλον και συνήθως ακολουθούν παρόμοιο τρόπο ζωής.
Μοιράζονται σε μεγάλο βαθμό την ίδια διατροφή, παρόμοια επίπεδα σωματικής δραστηριότητας, κοινές κοινωνικές εμπειρίες και περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση.
Με την πάροδο των ετών, όλα αυτά ενδέχεται να οδηγούν στη συσσώρευση κοινών κινδύνων για την υγεία του εγκεφάλου.
Η μεγάλη επιβάρυνση για τον άνθρωπο που φροντίζει
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η σωματική και ψυχολογική πίεση που δέχεται ο σύζυγος όταν αναλαμβάνει τη φροντίδα του ανθρώπου με άνοια.
Η καθημερινή φροντίδα ενός συντρόφου με τη νόσο μπορεί να επιβαρύνει βαθιά τον φροντιστή, ιδιαίτερα όταν διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Το χρόνιο στρες, ο διαταραγμένος ύπνος και η συνεχής επαγρύπνηση μπορούν να εξαντλήσουν ψυχικά και σωματικά τον άνθρωπο που βρίσκεται δίπλα στον ασθενή.
Παράλληλα, η κοινωνική απομόνωση, ο περιορισμός της σωματικής δραστηριότητας και η χειρότερη διατροφή έχουν συνδεθεί με δυσμενέστερη γνωστική υγεία. Συχνά, μάλιστα, οι φροντιστές παραμελούν τις δικές τους ανάγκες και αναβάλλουν ακόμη και βασικούς ιατρικούς ελέγχους.
Δεν υπάρχει μία μοναδική εξήγηση
Το πιθανότερο είναι πως δεν υπάρχει ένας και μοναδικός λόγος που αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας στον άλλο σύζυγο.
Η κοινή ζωή, το παρόμοιο κοινωνικό και υγειονομικό υπόβαθρο, οι συνήθειες που μοιράζεται το ζευγάρι, οι κοινοί περιβαλλοντικοί παράγοντες και η ψυχοσωματική επιβάρυνση της φροντίδας ενδέχεται να δρουν συνδυαστικά.
Η συγκεκριμένη μελέτη δεν μπορεί να προσδιορίσει με ακρίβεια πόσο συμβάλλει καθένας από αυτούς τους παράγοντες. Αναδεικνύει, ωστόσο, πόσο σημαντική είναι η ουσιαστική και συστηματική υποστήριξη των ανθρώπων που φροντίζουν έναν σύντροφο με άνοια.
Η φροντίδα τους δεν αφορά μόνο την ψυχική αντοχή και την ποιότητα της καθημερινότητάς τους, αλλά ενδέχεται να παίζει καθοριστικό ρόλο και στην προστασία της μακροπρόθεσμης γνωστικής τους υγείας.